Bo bo
| Bo bo | ||||||||||||||||||||
 |
||||||||||||||||||||
| Phân loại khoa học | ||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||||||||||
| Tên hai phần | ||||||||||||||||||||
| Coix lacryma-jobi L. |
||||||||||||||||||||
| Tên đồng nghĩa | ||||||||||||||||||||
|
Coix agrestis Lour. |
Bo bo hay ý dĩ hoặc cườm thảo (danh pháp khoa học: Coix lacryma-jobi), là một loài thực vật nhiệt đới thân cao để lấy hạt trong họ Hòa thảo (Poaceae), có nguồn gốc Đông Á và Malaysia bán đảo nhưng được gieo trồng ở nhiều nơi trong ruộng, vườn như là một loại cây một năm. Nó đã hợp thủy thổ tại miền nam Hoa Kỳ và khu vực nhiệt đới Tân thế giới. Tại Hoa Kỳ nó được gọi là Job's tears. Đây là một loài cây lương thực khá phổ biến, nhưng được bày bán một cách sai lạc dưới tên gọi Chinese pearl barley (mạch trân châu Trung Hoa) tại một số siêu thị châu Á, mặc dù trên thực tế C. lacryma-jobi không nằm trong cùng một chi với lúa mạch (Hordeum vulgare).
Mục lục |
[sửa] Bo bo ở Việt Nam
Ở Việt Nam có ba giống bo bo:
- Bo bo tẻ (C. lacryma-jobi var. stenocarpa); hạt bo bo tẻ sắc trắng, lớn hạt thường trồng làm thức ăn.
- Bo bo cườm (C. lacryma-jobi var. puellarum); giống này nhỏ hạt lại rất cứng, không dùng ăn mà chỉ dùng xâu hạt làm chuỗi, kết mành, v.v.
- Bo bo nếp (C. lacryma-jobi var. ma-yuen); giống này lớn hạt, róc vỏ, và được coi là quý nhất. Tương truyền Mã Viện đã đem hạt này từ Giao Chỉ sang Trung Hoa gây giống.[1]
Vào những năm thập niên 1970, trong thời kỳ bao cấp, bo bo được dùng làm thức ăn phổ thông thay thế gạo, gọi là ăn độn.[2].
[sửa] Miêu tả
Hạt bo bo khi chín được bao bọc trong cấu trúc hình ôvan màu trắng trân châu và rất cứng, nó được sử dụng như là các chuỗi hột để làm chuỗi tràng hạt, chuỗi hạt và các vật dụng khác. Một số thứ được thu hoạch như là một loại ngũ cốc và cũng được sử dụng trong y học tại một vài nơi tại châu Á.
[sửa] Từ nguyên học
Bo bo được gọi bằng nhiều tên gọi khác nhau:
- Tiếng Trung: xuyên cốc (川谷) hay ý dĩ (薏苡). Hạt được gọi là ý mễ (薏米) hay ý nhân (薏仁).
- Tiếng Nhật: juzudama (数珠玉, âm Hán Việt: số châu ngọc, hay ジュズダマ) hoặc hatomugi (鳩麦 hay ハトムギ)
- Tiếng Triều Tiên: yulmu (율무) trong [1]
[sửa] Thành phần hóa học
Hạt chứa cacbohydrat, protit, lipit và các axít amin như leucin, lysin, arginin, tyrosin…, coixol, coixenolid, sitosterol, dimethyl glucozit.
[sửa] Sử dụng
Tại Triều Tiên, loại đồ uống đậm đặc gọi là yulmu cha (율무차, nghĩa văn chương "trà ý dĩ") được làm từ bột bo bo. Một loại đồ uống tương tự, gọi là ý mễ thủy (薏米水), cũng có trong ẩm thực Trung Hoa, và được làm bằng cách đun sôi các hạt bo bo đã chuốt bóng trong nước và được làm ngọt bằng đường để có một loại chất lỏng đục như mây. Hạt thông thường được lọc ra khỏi chất lỏng, nhưng cũng có thể được ăn cùng với nước hoặc riêng rẽ.
Ở cả Triều Tiên và Trung Quốc, một loại rượu mùi chưng cất cũng được làm từ bo bo.
[sửa] Y học
Nó cũng được sử dụng cùng với các loại cây thuốc khác trong y học cổ truyền Trung Hoa và các nước lân cận dưới tên gọi ý dĩ.
Thuốc bồi dưỡng cơ thể do có hàm lượng protit và lipit cao. Chữa viêm ruột và ỉa chảy kéo dài ở trẻ em, phù thũng, sỏi thận, tê thấp, nhức mỏi chân tay: ngày 10-30g dạng thuốc bột hoặc thuốc sắc.
[sửa] Chữa bệnh và phương pháp làm
- Trị răng đau, răng sâu: bo bo, cát cánh, nghiền nát thành bột nhuyễn, nhét vào chỗ răng đau.
- Trẻ em rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài, đái đục: Hạt bo bo 12g, hoài sơn đồ sao 10g tán bột, cho ăn mỗi lần 6-7g hòa với nước cơm, ngày ăn 2-3 lần.
- Tiêu chảy mạn tính: Hạt bo bo sao vàng 50g, hạt sen sao vàng 40g, sa nhân 5g. Tất cả đem tán bột mịn, ngày uống 2-3 lần với nước cơm, mỗi lần 10-15g.
- Phụ nữ khí hư, bạch đới: Hạt bo bo sao vàng 20g, rễ cây bấn trắng 20g sao vàng. Sắc uống ngày một thang.
- Tê thấp, đau lưng, mỏi khớp: Hạt bo bo sao vàng 30g; thổ phục linh, cẩu tích, tỳ giải đều 20g. Sắc uống ngày một thang.
[sửa] Tham khảo
[sửa] Ghi chú
- ^ Nguyen Van Duong. Medicinal Plants of Vietnam, Cambodia and Laos. Santa Monica, CA: Mekong Printing, 1993. Trang 189-90.
- ^ Hành trình hạt gạo Việt...
[sửa] Liên kết ngoài
 |
Wikispecies có thông tin sinh học về: Bo bo |
 |
Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và tài liệu về: Bo bo. |
