Đế quốc Đông La Mã

Βασιλεία Ρωμαίων
Đế quốc Đông La Mã (Byzantiume)

Quốc kỳ Đông La Mã Quốc huy Đông La Mã
Lãnh thổ đế quốc thời cực thịnh dưới thời trị vì của hoàng đế Justinianus I (550)
Ngôn ngữ	Latinh, Hy Lạp
Thủ đô	Constantinopolis, còn được gọi là Nova Roma (Tân La Mã). Trước đây mang tên Byzantium
Tôn giáo chính thức	Chính Thống Giáo
Chế độ	Chế độ quân chủ chuyên chế
Diện tích	2.7 triệu km²
Thành lập	11 tháng 5 năm 330 CN
Hoàng đế đầu tiên	Constantine I (306 - 307 CN)
Hoàng đế cuối cùng	Constantinus XI (1449 - 1453 CN)
Sụp đổ	Bị Đế chế Ottoman xâm chiếm ngày 29 tháng 5, năm 1453
Đơn vị tiền tệ	Solidus, Hyperpyron

Đế quốc Đông La Mã (tên Hy Lạp: Βασιλεία τῶν Ρωμαίων - Basileia tōn Romaiōn, tạm dịch là Đế quốc La Mã) còn được gọi Đế quốc Byzantium (đọc là Bidantium), Đế quốc Byzantine (đọc là Bidăngtin), Đế quốc Byzance (đọc là Bidăngxơ) hay Đế quốc Hy Lạp là một đế quốc tồn tại từ năm 330 đến năm 1453, đóng đô ở Constantinopolis. Trước khi thành lập, phạm vi của Đế quốc Đông La Mã trước đây nằm trong lãnh thổ của Đế quốc La Mã. Năm 330, khi Constantinus I, con của hoàng đế Constantius, nắm quyền trị vì và dời đô từ thành La Mã về Constantinopolis, được xem là thời điểm thành lập đế quốc Đông La Mã. Khi ông qua đời, đế quốc bị các con trai ông phân chia thành Đông và Tây. Sau khi vị hoàng đế cuối cùng của đế quốc phía Tây là Romulus Augustus bị một thủ lĩnh người Giéc-man hạ bệ, đế quốc Tây La Mã sụp đổ. Nhưng đế quốc phía Đông vẫn tiếp tục phát triển, trở thành một cường quốc có vai trò quan trọng ở châu Âu và được xem là một trong những trung tâm đạo Ki-tô lúc bấy giờ.

Không thấy một tư liệu chính xác nào về sự khởi đầu của đế quốc Đông La Mã. Một vài ý kiến cho rằng đế quốc này được thành lập dưới thời cai trị của Hoàng đế Diocletianus (284–305), người đã chia đế quốc La Mã thành hai nơi đông và tây. Một vài người lại nói rằng đế quốc bắt đầu vào thời của Constantinus I, vị hoàng đế đầu tiên đóng đô tại Constantinopolis. Những ý kiến khẳng định vào thời trị vì của Hoàng đế Theodosius I (379–395) hoặc theo sau cái chết của ông vào năm 395. Một vài người cho vào thời điểm xa hơn vào năm 476 khi đế quốc phía Tây sụp đổ. Nhưng hiện nay tư liệu khá chính xác là vào năm 330, khi vua Constantinus I thành lập tân đô Constantinopolis dưới sự phát triển vượt bậc của văn hóa Ki-tô giáo và thời kỳ văn hóa chịu ảnh hưởng Hy Lạp (quá trình Hy Lạp hóa văn hóa).

Đế quốc Đông La Mã đã tồn tại hơn một ngàn năm, từ thế kỷ thứ 4 cho đến năm 1453. Trong thời gian tồn tại của nó, Đông La Mã vẫn là một trong những liệt cường kinh tế, văn hóa, và quân sự lớn mạnh nhất ở châu Âu, bất chấp những thất bại và mất mát lãnh thổ, đặc biệt là trong cuộc Chiến tranh La Mã-Ba Tư và Chiến tranh Ả Rập-Đông La Mã. Đế quốc sau đó đã phục hưng dưới triều đại Macedonia, một lần nữa Đông La Mã vươn lên thành liệt cường hàng đầu của vùng Đông Địa Trung Hải vào cuối thế kỷ thứ 10, đối địch với triều đại Fatima của người Hồi giáo.

Tuy nhiên, sau năm 1071, nhiều lãnh đổ ở Tiểu Á - trung tâm của đế quốc, bị người Thổ Nhĩ Kỳ Seljuk chiếm đoạt. Mặc dù Vương triều nhà Komnenos đã giành lại một số đất đai và hưng thịnh lại Đế quốc trong một thời gian ngắn trong thế kỷ thứ 12, sau khi Hoàng đế Andronikos I Komnenos qua đời và Vương triều Komnennos cáo chung ở cuối thế kỷ thứ 12, một lần nữa Đế quốc lâm vào suy vong. Đế quốc Đông La Mã bị cuộc Thập tự chinh lần thứ tư giáng một đòn chí mạng vào năm 1204, khiến Đế quốc bị giải thể và các lãnh thổ La Tinh và Hy Lạp thuộc Đông La Mã bị chia cắt.

Vào năm 1261, kinh đô Constantinopolis được giải phóng và Đế quốc Đông La Mã được trung hưng, thế nhưng dưới triều các hoàng đế nhà Palaiologos, Đông La Mã chỉ còn là một trong nhiều quốc gia chống chọi nhau ở khu vực, trong suốt 200 năm tồn tại cuối cùng của nó. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, nền văn hóa của Đế quốc sinh sôi nảy nở.

Các cuộc biến loạn cung đình xảy ra liên tiếp trong thế kỷ 14 tiếp tục hủy hoại sự thịnh vượng của Đế quốc Đông La Mã, trong khi các lãnh thổ còn lại của Đông La Mã lần lượt bị lấy mất trong cuộc Chiến tranh Đông La Mã-Ottoman, mà đỉnh điểm là sự thất thủ của Constantinopolis và các vùng lãnh thổ còn lại bị Đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman chinh phục vào thế kỷ thứ 15.

Tên gọi

Thuật ngữ "Byzantine" được sử dụng đầu tiên để chỉ giai đoạn sau này của Đế quốc La Mã là vào năm 1557, khi sử gia người Đức Hieronymus Wolf xuất bản tác phẩm của ông Corpus Historiæ Byzantinæ, một tuyển tập từ các nguồn sử liệu. Thuật ngữ này xuất phát từ tên gọi "Byzantium ", tên của thành phố Constantinople trước khi nó trở thành kinh đô của Constantine. Tên cũ của thành phố rất hiếm khi được sử dụng từ giai đoạn này trở đi, ngoại trừ trong bối cảnh lịch sử hoặc thơ ca. Các tác phẩm xuất bản vào năm 1648 như Byzantine du Louvre (Corpus Scriptorum Historiæ Byzantinæ), và vào năm 1680 của Du Cange là Historia Byzantina tiếp tục phổ biến việc sử dụng "Byzantine" một cách rộng rãi giữa các tác giả Pháp, chẳng hạn như Montesquieu Tuy nhiên, tới tận giữa thế kỷ 19, thuật ngữ này mới được đưa vào sử dụng chung trong thế giới phương Tây.

Lịch sử

Bối cảnh

Quân đội La Mã đã thành công trong việc chinh phục nhiều vùng lãnh thổ bao gồm toàn bộ khu vực Địa Trung Hải và các khu vực ven biển ở phía tây nam châu Âu và Bắc Phi. Những vùng lãnh thổ này là nơi có nhiều nhóm văn hóa khác nhau, từ nguyên thủy tới trình độ rất tinh vi. Nói chung, các tỉnh phía đông Địa Trung Hải có mức độ đô thị hoá và xã hội phát triển hơn so với phía Tây, vì trước đây đã được thống nhất dưới thời đế chế Macedonia và đã được Hy Lạp hóa do ảnh hưởng của văn hóa Hy Lạp.

Tham khảo

Văn kiện sơ cấp

• Choniates, Nicetas (1912). "The Sack of Constantinople (1204)". Translations and Reprints from the Original Sources of European History by D.C. Munro (Series 1, Vol 3:1). Philadelphia: University of Pennsylvania Press. 15–16. 
• Cinnamus, Ioannes (1976). Deeds of John and Manuel Comnenus. Columbia University Press. ISBN 0231040806. http://books.google.com/?id=iJFFvsgNO-QC. 
• Eusebius. Life of Constantine (Book IV). Christian Classics Ethereal Library. http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.i.i.html. 
• Geoffrey of Villehardouin (1963). "The Conquest of Constantinople". Chronicles of the Crusades (translated by Margaret R. Shaw). Penguin Classics. ISBN 0140441247. http://books.google.com/?id=c2kUYwCVYTAC. 
• Innocent III (1993). Othmar Hageneder, Christoph Egger, Karl Rudolf, and Andrea Sommerlechner. ed. Die Register Innocenz' III. 5: 5. Pontifikatsjahr, 1202/1203, Texte. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften: Publikationen des Historischen Instituts beim Österreichischen Kulturinstitut in Rom. 
• Innocent III (1995). Othmar Hageneder, John C. Moore Andrea Sommerlechner, Christoph Egger and Herwig Weigl. ed. Die Register Innocenz' III. 6: 6. Pontifikatsjahr, 1202/1203, Texte. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften: Publikationen des Historischen Instituts beim Österreichischen Kulturinstitut in Rom. 
• Komnene, Anna (1928). "Books X-XIII". The Alexiad (translated by Elizabeth A. S. Dawes). Internet Medieval Sourcebook. http://www.fordham.edu/halsall/basis/annacomnena-alexiad00.html#INTRODUCTION. 
• Procopius (1935). Secret History (translated by H. B. Dewing). Loeb Classical Library. http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Procopius/Anecdota/home.html. 

Văn kiện thứ cấp

• Adena, Louise (2008). "The Enduring Legacy of Byzantium". Clio History Journal. 
• Alemany, Agustí (2000). "Byzantine Sources". Sources on the Alans: A Critical Compilation. BRILL. ISBN 9004114424. http://books.google.com/?id=8bZ4c5oZpNAC. 
• Ahrweiler, Hélène; Laiou, Angeliki E. (1998). "Preface". Studies on the Internal Diaspora of the Byzantine Empire. Dumbarton Oaks. ISBN 0884022471. http://books.google.com/?id=ohFJD_QT3E8C. 
• Anastos, Milton V. (1962). "The History of Byzantine Science. Report on the Dumbarton Oaks Symposium of 1961". Dumbarton Oaks Papers (Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University) 16: 409–411. doi:10.2307/1291170. ISSN 0070-7546. JSTOR 10.2307/1291170. http://links.jstor.org/sici?sici=0070-7546(1962)16%3C409%3ATHOBSR%3E2.0.CO%3B2-0. Truy cập 27 tháng 5 năm 2007. 
• Angelov, Dimiter G. (February 2001). The Making of Byzantinism. pp. 1–10. http://www.ksg.harvard.edu/kokkalis/GSW1/GSW1/01%20Angelov.pdf#cooliris. Truy cập 7 tháng 6 năm 2007. 
• Angold, Michael (1997). The Byzantine Empire, 1025-1204: A Political History. Longman. ISBN 9780582294684. http://books.google.com/?id=wWEbAAAAYAAJ. 
• Antonucci, Michael (February 1993). "War by Other Means: The Legacy of Byzantium". History Today 43 (2): 11–13. ISSN 0018-2753. http://findarticles.com/p/articles/mi_hb4706/is_199302/ai_n17277331. Truy cập 21 tháng 5 năm 2007. 
• Sophocles, Evangelinus Apostolides (1992). Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods. Georg Olms Verlag. ISBN 3487057654. http://books.google.com/?id=0_DfQgAACAAJ. 
• Baynes, Norman H. (1912). "The Restoration of the Cross at Jerusalem". The English Historical Review 27 (106): 287–299. doi:10.1093/ehr/XXVII.CVI.287. ISSN 0013-8266. 
• Baynes, Spencer. (1907). "Vlachs". Encyclopædia Britannica: A Standard Work of Reference in Art, Literature, Science, History, Geography, Commerce, Biography, Discovery, and Invention. The Werner Company.
• Beaton, Roderick (1996). The Medieval Greek Romance. Routledge. tr. 10. ISBN 0415120322. http://books.google.com/?id=-90ewuAkZUsC. 
• Beckwith, John (1986). Early Christian and Byzantine Art. Yale University Press. ISBN 0300052960. http://books.google.com/?id=1kSpN3Kfgc0C. 
• Benz, Ernst (1963). The Eastern Orthodox Church: Its Thought and Life. Aldine Transaction. ISBN 9780202362984. http://books.google.com/?id=Q5Z_evECb1UC.  (Excerpts)
• Birkenmeier, John W. (2002). "The Campaigns of Manuel I Komnenos". The Development of the Komnenian Army: 1081–1180. Brill Academic Publishers. ISBN 9004117105. http://books.google.com/?id=p8OOoGWRC2EC. 
• Bray, R. S. (2004). "Justinian's Plague". Armies of Pestilence: The Impact of Disease on History. James Clarke & Co. ISBN 022717240X. http://books.google.com/?id=djPWGnvBm08C. 
• Browning, Robert (1992). The Byzantine Empire. The Catholic University of America Press. ISBN 0813207541. http://books.google.com/?id=qp8ocRg7r2sC. 
• Bryce, James (1901). "Roman and British Empires". Studies in History and Jurisprudence. H. Frowde. http://books.google.com/?id=ZGouAAAAIAAJ. 
• Brooke, Zachary Nugent (2008). "East and West:1155–1198". A History of Europe, from 911 to 1198. Read Books. ISBN 1443740705. http://books.google.com/?id=XcbFtlCfc4kC. 
• Bury, John Bagnall (1923). History of the Later Roman Empire. Macmillan & Co. http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/home.html. 
• "Byzantine Art". Encyclopædia Britannica. (2002).
• "Byzantine Empire". Encyclopædia Britannica. (2002).
• "Byzantine Literature". Catholic Encyclopedia. (1908).
• Campbell, George L. (2000). Compendium of the World's Languages: Abaza to Kurdish. Taylor & Francis. ISBN 0415202965. http://books.google.com/?id=w6ena61S_tAC. 
• Cameron, Averil (1979). "Images of Authority: Elites and Icons in Late Sixth-century Byzantium". Past and Present 84: 3. doi:10.1093/past/84.1.3. 
• Cameron, Averil (1992). "New Themes and Styles in Greek Literature, 7th and 8th Centuries". trong Averil Cameron and Lawrence I. Conrad. The Byzantine and Islamic Early Near East I: Problems in the Literary Source Material. Darwin Press. ISBN 0878500804. http://books.google.com/?id=A1ltAAAAMAAJ. 
• Cameron, Averil (2000). "The Vandal Conquest and Vandal Rule (A.D. 429-534)". trong Averil Cameron, Bryan Ward-Perkins and Michael Whitby. Late Antiquity: Empire and Successors, A.D. 425-600. Cambridge University Press. ISBN 0521325919. http://books.google.com/?id=Qf8mrHjfZRoC. 
• Chrysos, Evangelos (1992). "Byzantine Diplomacy, AD 300–800: Means and End". trong Jonathan Shepard, Simon Franklin. Byzantine Diplomacy: Papers from the Twenty-Fourth Spring Symposium of Byzantine Studies, Cambridge, March 1990 (Society for the Promotion of Byzant). Variorum. ISBN 0860783383. http://books.google.com/?id=XUhoAAAAMAAJ. 
• Ciesniewski, Christine (2006). "The Byzantine Achievement". Clio History Journal. http://cliojournal.wikispaces.com/The+Byzantine+Achievement. 
• Cohen, H. Floris (1994). "The Emergence of Early Modern Science". The Scientific Revolution: A Historiographical Inquiry. University of Chicago Press. ISBN 0226112802. http://books.google.com/?id=wu8b2NAqnb0C. 
• Davies, Norman (1996). "The Birth of Europe". Europe. Oxford University Press. ISBN 0198201710. http://books.google.com/?id=jrVW9W9eiYMC. 
• Day, Gerald W. (June 1977). "Manuel and the Genoese: A Reappraisal of Byzantine Commercial Policy in the Late Twelfth Century". The Journal of Economic History 37 (2): 289–301. http://links.jstor.org/sici?sici=0022-0507(197706)37:2%3C289:MATGAR%3E2.0.CO;2-W. Truy cập 22 tháng 9 năm 2007. 
• Dickson, Paul. “Mathematics Through the Middle Ages (320-1660 AD)”. Medieval Mathematics. University of South Australia. Truy cập 1 tháng 4 năm 2008.
• Diehl, Charles. “Manuel I Comnenus (AD 1143–1180)”. Byzantium, An Introduction to East Roman Civilization. Myriobiblos - Library. Truy cập 18 tháng 5 năm 2007.
• El-Cheikh, Nadia Maria (2004). Byzantium Viewed by the Arabs. Harvard CMES. ISBN 0932885306. http://books.google.com/?id=QC03pKNpfaoC. 
• Esler, Philip Francis (2004). "Constantine and the Empire". The Early Christian World. Routledge. ISBN 0415333121. http://books.google.com/?id=ypGHPwAACAAJ. 
• Evans, James Allan. “Justinian (AD 527–565)”. Online Encyclopedia of Roman Emperors. Truy cập 19 tháng 5 năm 2007.
• Fenner, Julian. “To What Extent Were Economic Factors to Blame for the Deterioration of the Roman Empire in the Third Century A.D?”. The Romans. Truy cập 25 tháng 5 năm 2007.
• Fomenko, Anatoly T. (2005). History: Fiction or Science?: Chronology, Issue 1. Mithec. ISBN 9782913621053. http://books.google.com/?id=ewC7PwAACAAJ. 
• Foss, Clive (1975). "The Persians in Asia Minor and the End of Antiquity". The English Historical Review 90: 721–747. doi:10.1093/ehr/XC.CCCLVII.721. 
• Fossier, Robert; Sondheimer, Janet (1997). The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages. Cambridge University Press. ISBN 0521266440. http://books.google.com/?id=DvZbOBavZNgC. 
• Fox, Clifton R. “What, if Anything, Is a Byzantine”. Online Encyclopedia of Roman Emperors. Truy cập 25 tháng 5 năm 2007.
• Gabriel, Richard A. (2002). The Great Armies of Antiquity. Greenwood Publishing Group. ISBN 0275978095. http://books.google.com/?id=y1ngxn_xTOIC. 
• Garland, Lynda (1999). Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium, AD 527–1204. Routledge. ISBN 0415146887. http://books.google.com/?id=AEy280AH9KQC. 
• Garland, Linda (2006). "Middle Byzantine Family Values and Anna Komnene's Alexiad". Byzantine Women: Varieties of Experience 800–1200. Ashgate Publishing. ISBN 075465737X. 
• Gibbon, Edward (1906). J. B. Bury (with an Introduction by W. E. H. Lecky). ed. The Decline and Fall of the Roman Empire (Volumes II, III, and IX). New York: Fred de Fau and Co.. http://oll.libertyfund.org/Home3/Set.php?recordID=0214#vol01. 
• Grabar, André (1984). L'iconoclasme Byzantin: le dossier archéologique. Flammarion. ISBN 2080816349. http://books.google.com/?id=E85vPQAACAAJ. 
• Grierson, Philip (1999) (PDF). Byzantine Coinage. Dumbarton Oaks. ISBN 0884022749. http://www.doaks.org/byzcoins.pdf. 
• Gross, Feliks (1999). Citizenship and Ethnicity: The Growth and Development of a Democratic Multiethnic Institution. Greenwood Publishing Group. ISBN 0313309329. http://books.google.com/?id=I6wM4X9UQ8QC. 
• Gutas, Dimitri (1998). Greek Thought, Arabic Culture: The Graeco-Arabic Translation Movement. London: Routledge. ISBN 0415061326. http://books.google.com/?id=jKPhL5HVVQ8C. 
• Hacikyan, Agop Jack; Basmajian, Gabriel; Franchuk, Edward S.; Ouzounian, Nourhan (2002). The Heritage of Armenian Literature: From the Sixth to the Eighteenth Century. Wayne State University Press. ISBN 0814330231. http://books.google.com/?id=2gZzD0N9Id8C. 
• Haldon, John (2002). Byzantium: A History. Tempus. http://books.google.com/?id=eycjAQAAIAAJ. 
• Haldon, John (1990). Byzantium in the Seventh Century: The Transformation of a Culture. Cambridge University Press. ISBN 052131917X. http://books.google.com/?id=pSHmT1G_5T0C. 
• Haldon, John (2003). Byzantium at War 600-1453. Taylor & Francis. ISBN 0415968615. http://books.google.com/?id=TvJSjCsqn54C. 
• Haldon, John (2004). "The Fate of the Late Roman Senatorial Elite: Extinction or Transformation?". trong John Haldon and Lawrence I. Conrad. The Byzantine and Early Islamic Near East VI: Elites Old and New in the Byzantine and Early Islamic Near East. Darwin Press. ISBN 0878501444. http://books.google.com/?id=ylptAAAAMAAJ. 
• Halsall, Paul (2006). “East Asian History Sourcebook: Chinese Accounts of Rome, Byzantium and the Middle East, c. 91 B.C.E. - 1643 C.E.”. Fordham University. Truy cập 15 tháng 4 năm 2007.
• Harris, Jonathan (2003). Byzantium and the Crusades. Hambledon and London. ISBN 1852852984. http://books.google.com/?id=oK9mAAAAMAAJ. 
• Harvey, Alan (2003). Economic Expansion in the Byzantine Empire, 900–1200. Cambridge University Press. ISBN 0521521904. http://books.google.com/?id=wjnea3qdPx8C. 
• "Hellas, Byzantium". Encyclopaedia The Helios (bằng Greek). (1952).
• Herrin, Judith (2008). Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire. Princeton University Press. ISBN 0691131511. http://books.google.com/?id=9fRpAAAAMAAJ. 
• "Greece during the Byzantine period (c. AD 300–c. 1453), Population and languages, Emerging Greek identity". Encyclopædia Britannica. (2008).
• Hidryma Meletōn Chersonēsou tou Haimou (1973). Balkan Studies: Biannual Publication of the Institute for Balkan Studies, Volume 14. Thessalonikē, Greece: The Institute. http://books.google.com/?id=5G08AAAAIAAJ. 
• Hindley, Geoffrey (2004). A Brief History of the Crusades. London: Robinson. ISBN 9781841197661. http://books.google.com/?id=_Z8fNAAACAAJ. 
• Hooker, Richard. “The Byzantine Empire”. Truy cập 7 tháng 6 năm 2007.
• Jenkins, Romilly (1987). Byzantium: The Imperial Centuries, AD 610–1071 (ấn bản Heraclius). University of Toronto Press. ISBN 0802066674. http://books.google.com/?id=O5JqH_NXQBsC. 
• Jones, Arnold Hugh Martin (1986). The Later Roman Empire, 284-602: A Social Economic and Administrative Survey (ấn bản Native Languages). John Hopkins University Press. ISBN 0801833531. http://books.google.com/?id=IiLtO4ZvTdEC. 
• "John II Komnenos". Encyclopædia Britannica. (2002).
• Kaegi, Walter Emil (2003). Heraclius, Emperor of Byzantium. Cambridge. ISBN 0521814596. 
• Kaldellis, Anthony (2008). Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition. Cambridge University Press. ISBN 0521876885. http://books.google.com/?id=iWs0Lh57NvwC. 
• Kazhdan, Alexander, ed (1991). Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford University Press. ISBN 9780195046526. 
• Kean, Roger Michael (2006). Forgotten Power: Byzantium: Bulwark of Christianity. Thalamus. ISBN 1902886070. http://books.google.com/?id=gq_VNwAACAAJ. 
• King, David A. (March 1991). "Reviews: The Astronomical Works of Gregory Chioniades, Volume I: The Zij al- Ala'i by Gregory Chioniades, David Pingree; An Eleventh-Century Manual of Arabo-Byzantine Astronomy by Alexander Jones". Isis 82 (1): 116–118. doi:10.1086/355661. 
• Kitzinger, Ernst (1976). "Byzantine Art in the Period between Justinian and Iconoclasm". trong W. E. Kleinbauer. The Art of Byzantium and the Medieval West: Selected Studies. Indiana University. http://books.google.com/?id=r6GfAAAAMAAJ. 
• Kountoura-Galake, Eleonora (1996) (Greek). The Byzantine Clergy and the Society of "Dark Ages". Institute of Byzantine Research. ISBN 9789607094469. http://books.google.com/?id=RSFoQgAACAAJ. 
• Laiou, Angeliki E. (2002). "Exchange and Trade, Seventh-Twelfth Centuries". trong Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 2). Dumbarton Oaks. http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/EconHist/EHB36.pdf. 
• Laiou, Angeliki E. (2002). "Writing the Economic History of Byzantium". trong Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 1). Dumbarton Oaks. http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/EHB.html. 
• Lapidge, Michael; Blair, John; Keynes, Simon (1998). The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England. Blackwell Publishing. ISBN 0631224920. http://books.google.com/?id=f65VUNvxQjkC. 
• Louth, Andrew (2005). "The Byzantine Empire in the Seventh Century". trong Paul Fouracre and Rosamond McKitterick. The New Cambridge Medieval History (Volume I). Cambridge University Press. ISBN 0521362911. 
• Lowe, Steven; Baker, Martin. “The Seljuqs of Rum”. Truy cập 9 tháng 7 năm 2007.
• Madden, Thomas F. (2005). Crusades: The Illustrated History. University of Michigan Press. ISBN 0472031279. http://books.google.com/?id=5eudAAAACAAJ. 
• Magdalino, Paul (2002). "Medieval Constantinople: Built Environment and Urban Development". trong Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 2). Dumbarton Oaks. http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/EconHist/EHB20.pdf. 
• Magdalino, Paul (2002). The Empire of Manuel I Komnenos, 1143–1180. Cambridge University Press. ISBN 0521526531. http://books.google.com/?id=0cWZvqp7q18C. 
• Mango, Cyril A. (2005). Byzantium: The Empire of the New Rome. Phoenix Press. ISBN 1898800448. http://books.google.com/?id=oz1KPgAACAAJ. 
• Mango, Cyril A. (2002). The Oxford History of Byzantium. Oxford University Press. ISBN 0198140983. http://books.google.com/?id=Z6-kHUyyUIsC. 
• Markham, Paul. “The Battle of Manzikert: Military Disaster or Political Failure?”. Truy cập 19 tháng 5 năm 2007.
• Matschke, Klaus-Peter (2002). "Commerce, Trade, Markets, and Money: Thirteenth-Fifteenth Centuries". trong Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 2). Dumbarton Oaks. http://www.doaks.org/publications/doaks_online_publications/EconHist/EHB37.pdf. 
• McDonnell, Myles Anthony (2006). "Hellenization and Arete: Semantic Borrowing". Roman Manliness: Virtus and the Roman Republic. Cambridge University Press. ISBN 9780521827881. http://books.google.com/?id=v2vefi2_ojYC. 
• Meyendorff, John (1982). The Byzantine Legacy in the Orthodox Church. St Vladimir's Seminary Press. ISBN 0913836907. http://books.google.com/?id=9HQ3YU9SAG8C. 
• Millar, Fergus (2006). A Greek Roman Empire: Power and Belief under Theodosius II (408-450). University of California Press. ISBN 0520247035. http://books.google.com/?id=Q9ViwFWgyBYC. 
• Moravcsik, Gyula (1970). Byzantium and the Magyars. Hakkert. http://books.google.com/?id=URm4AAAAIAAJ. 
• Mousourakis, George (2003). "The Dominate". The Historical and Institutional Context of Roman Law. Ashgate Publishing. ISBN 0754621146. http://books.google.com/?id=2MqfUsMiDbYC. 
• Nathan, Geoffrey S.. “Roman Emperors: Theodosius II”. Truy cập 10 tháng 1 năm 2007.
• Neumann, Iver. B. (August 2006). "Sublime Diplomacy: Byzantine, Early Modern, Contemporary" (PDF). Millennium: Journal of International Studies 34 (3): 865–888. ISSN 1569-2981. http://www.clingendael.nl/publications/2005/20051200_cli_paper_dip_issue102.pdf. Truy cập 21 tháng 5 năm 2007. 
• Neubecker, Ottfried (1997). Heraldry: Sources, Symbols and Meaning. Time Warner Books UK. ISBN 0316641413. http://books.google.com/?id=OMewHAAACAAJ. 
• Neville, Leonora Alice (2004). "Imperial Administration and Byzantine Political Culture". Authority in Byzantine Provincial Society, 950–1100. Cambridge University Press. ISBN 0521838657. http://books.google.com/?id=58NZP7t7mzMC. 
• Nicol, Donald MacGillivray (1993). The Last Centuries of Byzantium, 1261-1453. Cambridge University Press. ISBN 0521439914. http://books.google.com/?id=y2d6OHLqwEsC. 
• Norwich, John Julius (1998). A Short History of Byzantium. Penguin. ISBN 9780140259605. http://books.google.com/?id=5rOePwAACAAJ. 
• Obolensky, Dimitri (1994). "The Principles and Methods of Byzantine Diplomacy". Byzantium and the Slavs. St Vladimir's Seminary Press. ISBN 088141008X. http://books.google.com/?id=jv6jcwjW9WUC. 
• Ostrogorsky, Georg (1969). History of the Byzantine State. New Brunswick (NJ). ISBN 0813511984. http://books.google.com/?id=PjMts15kLz0C. 
• Paparrigopoulos, Constantine; Karolidis, Pavlos (1925) (Greek). History of the Hellenic Nation (Volume Db). Eleftheroudakis. 
• Parry, Kenneth (1996). "Historical Introduction". Depicting the Word: Byzantine Iconophile Thought of the Eighth and Ninth Centuries. Brill Academic Publishers. ISBN 9004105026. http://books.google.com/?id=BFrjJ7nMQmwC. 
• Raya, Joseph. “The Byzantine Church and Culture”. Truy cập 2 tháng 6 năm 2007.
• Read, Piers Paul (2000). The Templars: The Dramatic History of the Knights Templar, The Most Powerful Military Order of the Crusades. Macmillan. ISBN 0312266588. http://books.google.com/?id=M2CBuWV_8g4C. 
• Reinert, Stephen W. (2002). "Fragmentation (1204-1453)". trong Cyril Mango. The Oxford History of Byzantium. Oxford University Press. ISBN 0198140983. http://books.google.com/?id=Z6-kHUyyUIsC. 
• Robins, Robert Henry (1993). The Byzantine Grammarians: Their Place in History. Walter de Gruyter. ISBN 3110135744. http://books.google.com/?id=hTZHbNmFfpsC. 
• Runciman, Steven (1982). "The Bogomils". The Medieval Manichee: A Study of the Christian Dualist Heresy. Cambridge University Press. ISBN 0521289262. http://books.google.com/?id=d1LGB7u5iD0C. 
• Runciman, Steven (1990). The Fall of Constantinople, 1453. Cambridge University Press. ISBN 0521398320. http://books.google.com/?id=BAzntP0lg58C. 
• Runciman, Steven (1970). The Last Byzantine Renaissance. Cambridge, England: University Press. ISBN 0521077877. http://books.google.com/?id=I52YPQAACAAJ. 
• Ryan, Herbert J. (1993). "The Church in History". trong Christopher Key Chapple and Thomas P. Rausch. The College Student's Introduction to Theology. Liturgical Press. ISBN 0814658415. http://books.google.com/?id=o6lCBkY2zs4C. 
• Saramandru, Nicolae. “Torna, Torna Fratre” (bằng Romanian) định dạng (PDF). Editura Academiei Române. Truy cập 25 tháng 4 năm 2007.
• Sedlar, Jean W. (1994). "Foreign Affairs". East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500. University of Washington Press. ISBN 0295972904. http://books.google.com/?id=ANdbpi1WAIQC. 
• Seton-Watson, Hugh (1967). "The Church". The Russian Empire, 1801-1917. Oxford University Press. ISBN 0198221525. http://books.google.com/?id=40KbWNve4XkC. 
• Shahid, Irfan (1972). "The Iranian factor in Byzantium during the reign of Heraclius". Dumbarton Oaks Papers (Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University) 26: 293–320. doi:10.2307/1291324. http://jstor.org/stable/1291324. 
• Shopen, Timothy (1987). Languages and Their Status. University of Pennsylvania Press. ISBN 0812212495. http://books.google.com/?id=zIJu4xAFcIwC. 
• Speck, Paul (1984). "Ikonoklasmus und die Anfänge der Makedonischen Renaissance". Varia 1 (Poikila Byzantina 4). Rudolf Halbelt. 175–210. 
• Stone, Andrew. “John II Komnenos (AD 1118–1143)”. Online Encyclopedia of Roman Emperors. Truy cập 18 tháng 5 năm 2007.
• Stone, Andrew. “Manuel I Komnenos (AD 1143–1180)”. Online Encyclopedia of Roman Emperors. Truy cập 5 tháng 2 năm 2007.
• "Siege of Zara". Encyclopædia Britannica Concise. Được truy cập 18 tháng 5 năm 2007.
• Tarasov, Oleg; Milner-Gulland, R. R. (2004). Icon and Devotion: Sacred Spaces in Imperial Russia. Reaktion Books. ISBN 1861891180. http://books.google.com/?id=Oy_TVfi47gcC. 
• Tatakes, Vasileios N.; Moutafakis, Nicholas J. (2003). Byzantine Philosophy. Hackett Publishing. ISBN 0872205630. http://books.google.com/?id=lPzcOwnCgVIC. 
• "The Fourth Crusade and the Latin Empire of Constantinople". Encyclopædia Britannica. (2002).
• Treadgold, Warren (1995). "The Army and the State". Byzantium and Its Army, 284-1081. Stanford University Press. ISBN 0804724202. http://books.google.com/?id=u-BrQgAACAAJ. 
• Treadgold, Warren (1997). A History of the Byzantine State and Society. Stanford University Press. ISBN 0804726302. http://books.google.com/?id=nYbnr5XVbzUC. 
• Treadgold, Warren (1991). The Byzantine Revival, 780-842. Stanford University Press. ISBN 0804718962. http://books.google.com/?id=KZ6gPwAACAAJ. 
• Troianos, Spyros; Velissaropoulou-Karakosta, Julia (1997). "Byzantine Law". History of Law. Ant. N. Sakkoulas Publishers. ISBN 9602325941. http://books.google.com/?id=8Fo2AAAACAAJ. 
• Vasiliev, Alexander Alexandrovich (1928–1935). "Byzantium and the Crusades". History of the Byzantine Empire. http://www.intratext.com/X/ENG0832.HTM. 
• Versteegh, Cornelis H. M. (1977). "The First Contact with Greek Grammar". Greek Elements in Arabic Linguistic Thinking. Leiden: Brill. ISBN 9004048553. http://books.google.com/?id=-4MeAAAAIAAJ. 
• Watson, Bruce (1993). "Jerusalem 1099". Sieges: A Comparative Study. Praeger/Greenwood. ISBN 0275940349. http://books.google.com/?id=cVet6ieBFv8C. 
• Williams, Stephen; Friell, Gerard; Friell, John Gerard Paul (1999). "Jerusalem 1099". The Rome that Did Not Fall: The Survival of the East in the Fifth Century. Routledge. ISBN 0415154030. http://books.google.com/?id=tGLN47tfT4UC. 
• Winnifrith, Tom; Murray, Penelope (1983). Greece Old and New. Macmillan. ISBN 0333278364. http://books.google.com/?id=1JgcAAAAMAAJ. 
• Wroth, Warwick (1908). Catalogue of the Imperial Byzantine Coins in the British Museum. British Museum Dept. of Coins and Medals. http://books.google.com/?id=AmoCAAAAYAAJ. 

Đọc thêm

• Ahrweiler, Helene (2000). Les Europeens. Paris: Herman. 
• Haldon, John (2001). The Byzantine Wars: Battles and Campaigns of the Byzantine Era. Stroud: Tempus Publishing. ISBN 0752417959. 
• Hussey, J. M. (1966). The Cambridge Medieval History, Volume IV — The Byzantine Empire Part I, Byzantium and its Neighbors. Cambridge University Press. 
• Runciman, Steven (1966). Byzantine Civilisation. Edward Arnold (Publishers). ISBN 1566195748. 
• Runciman, Steven (1990). The Emperor Romanus Lecapenus and his Reign. University Press (Cambridge). 
• Toynbee, Arnold J. (1972). Constantine Porphyrogenitus and His World. Oxford University Press. ISBN 0-19-215253-X. 

Liên kết ngoài

• Ciesniewski, C. The Byzantine Achievement, Clio History Journal, 2006.
• Adena, L. The Enduring Legacy of Byzantium, Clio History Journal, 2008.
• WHAT, IF ANYTHING, IS A BYZANTINE? By Clifton R. Fox.
• The Cambridge Medieval History (IV) The Eastern Roman Empire (717-1453).