Đường cao tốc

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Quốc lộ Hoa Kỳ 131, Xa lộ Michigan 6 và Phố 68th tại Wyoming, Michigan bộc lộ nhiều điểm đặc trưng của đường cao tốc - lưu thông hai chiều được phân cách, không có giao lộ trên cùng mặt đường và cũng không có lối ra vào các bất động sản bên đường một cách trực tiếp.

Đường cao tốc hay đường có kiểm soát lối ra vào (như trong tiếng Anh được viết là Controlled-access highway) là một loại xa lộ được thiết kế đặc biệt cho xe cộ lưu thông ở tốc độ cao với tất cả các chiều lưu thông, lối ra vào có điều khiển. Loại đường này được biết với nhiều tên gọi khác nhau khắp thế giới trong đó có Autobahn (Đức), autopista (các nước nói tiếng Tây Ban Nha), autoroute (các nước nói tiếng Pháp), autostrada (Ý), autosnelweg (Hà LanBỉ), freeway, expressway (Hoa Kỳ), motorway (Vương Quốc Anh),...

Có thể thấy là các thuật ngữ này hầu hết không đưa yếu tố tốc độ cao để đặt tên cho loại đường này mà đều giống nhau ở chỗ phản ảnh công năng của đường là dành cho xe ô tô. Thế nhưng, các nước như Trung Quốc, Nhật Bản và cả Việt Nam lại đưa yếu tố tốc độ cao và đặt tên cho loại đường này. Trung Quốc gọi là cao tốc công lộ, Nhật Bản là cao tốc quốc đạo, còn Việt Nam gọi là đường ô tô cao tốc hay thông thường được dùng tắt là đường cao tốc.

Đường cao tốc cho phép dòng lưu thông không bị cản trở vì không có đường giao cắt cùng mức với các hệ thống đường bộ thông thường khác hoặc với đường sắt nên không có xung đột khi chạy xe, hay nói cách khác, xe luôn chạy theo đường một chiều. Các tuyến đường bộ hay đường sắt khi giao cắt với đường ô tô cao tốc phải đi khác mức, tức là chui xuống dưới hay vượt lên trên con đường này. Xe cộ ra vào đường cao tốc bằng các làn tách, nhập dòng xe dẫn đế các lối ra, vào (ramps) cho phép sự thay đổi tốc độ lái xe giữa đường cao tốc và đường thông thường. Trên đường cao tốc, hai chiều lưu thông được tách ra bằng dải phân cách ở giữa (thí dụ như một dải đất trồng cây cỏ hay dải tường bê tông...).

Đường có kiểm soát lối ra vào như chúng ta thấy ngày nay đã tiến hóa trong suốt nữa đầu thế kỷ 20. Long Island Motor Parkway, được giới tư nhân đầu tư và khánh thành vào năm 1908, là đường có kiểm soát lối ra vào đầu tiên trên thế giới. Đức bắt đầu xây dựng hệ thống đường cao tốc nổi tiếng của họ là Reichsautobahn (lúc đó được gọi là xa lộ đôi) sau Đệ nhất Thế chiến. Đức nhanh chóng lập ra hệ thống đường như thế trên toàn đất nước với tiên đoán rằng chúng sẽ được sử dụng trong Đệ nhị Thế chiến. Chẳng bao lâu sau đó, nước Ý làm theo và khánh thành Autostrada đầu tiên của họ vào năm 1925. Tỉnh bang Ontario và tiểu bang Pennsylvania khánh thành freeways đầu tiên tại Bắc Mỹ vào năm 1940. Nước Anh bị lệ thuộc nặng nề vào đường sắt nên không xây dựng motorway đầu tiên của họ cho đến giữa thập niên 1950.

Phần lớn các quốc gia kỹ thuật tiên tiến đều có một hệ thống đường cao tốc rộng khắp. Đường cao tốc đã mang đến sự linh động cho giao thông đường bộ đến hầu hết các nơi trên thế giới, cải tiến sự hiệu quả nhiên liệu, góp phần cải thiện sự giao lưu văn hóa và kinh tế giữa các cộng đồng.

Định nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]

Không có một định nghĩa chính thức nào trong các từ tiếng Anh như "motorway", "freeway" và "expressway" cũng như các từ tương ứng trong các ngôn ngữ khác được chấp nhận trên phạm vi toàn thế giới - trong đa số trường hợp, các từ dùng để chỉ đường cao tốc được định nghĩa theo luật địa phương hay theo các chuẩn mực thiết kế:

ITE OECD[1] Tiêu chuẩn Anh Quốc
  1. Freeway: Là một đường lộ chính có phân cách, có kiểm soát hoàn toàn lối ra vào và không có các đường khác chạy cắt ngang trên cùng mặt đường với nó. Định nghĩa này áp dụng đối với cả đường thu phí và không thu phí.
    1. Freeway loại A: Được đặt cho các đường lộ có hình thể phức tạp hơn và có lượng giao thông cao. Thường thường loại đường này được tìm thấy tại các vùng đô thị trong hoặc gần thành phố trung tâm và hoạt động xuyên suốt phần lớn thời gian xế chiều với khả năng tiếp nhận lượng xe cộ bằng hay gần với thiết kế.
    2. Freeway loại B: Được đặt cho tất cả các đường lộ có phân cách khác, được kiểm soát hoàn toàn các lối ra vào là nơi đèn giao thông cần đến.
Đường lộ, được thiết kế và xây dựng đặc biệt cho giao thông đường bộ, không phục vụ những bất động sản nằm sát ranh với nó, và nó:
(a) được cung cấp, trừ khi tại các điểm đặc biệt hay tạm thời, với các thông lộ riêng biệt cho hai chiều lưu thông, được phân cách với nhau, hoặc là bằng một dải phân cách không có chủ ý dành cho lưu thông hay ngoại lệ bằng các phương tiện khác;
(b) không băng ngang cùng mặt lộ với bất cứ đường lộ, đường sắt hay đường bộ hành nào;
(c) đặc biệt được cắm biển chỉ dẫn là một đường lộ xe và dành riêng cho các loại xe cơ giới nào.
Phải có các làn ra và làn vào bất kể vị trí của các biển chỉ dẫn. Cũng phải có các đường lộ đô thị.
  • Motorwayđường lộ đôi có lối ra vào hạn chế, không băng ngang cùng mặt lộ với các làn giao thông khác, đặc biệt dành riêng cho một số loại xe cơ giới nào đó sử dụng.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bản đồ lịch sử biểu thị xa lộ A8-A9 xưa kia tại Ý. Đây là đường cao tốc đầu tiên được xây dựng trên thế giới, ngày 21 tháng 9 năm 1924.

Các xa lộ có giới hạn lối ra vào như ngày nay đã tiến hóa trong nữa đầu thế kỷ 20. Đường công viên Long Island, do tư nhân đầu tư và khánh thành năm 1908 là đường lộ có giới hạn lối ra vào đầu tiên trên thế giới. Nó gồm có nhiều đặc điểm như ngày nay trong đó phải kể là các lối dành cho đổi chiều lưu thông, có hàng rào an toàn và mặt đường được gia cố bằng bê tông.[2] Đa số các xa lộ có giới hạn lối ra vào có nguồn gốc bắt đầu vào thập niên 1920 để đáp ứng với việc sử dụng xe hơi tăng nhanh, nhu cầu di chuyển nhanh hơn giữa các thành phố và cũng là kết quả của sự cải tiến trong qui trình làm mặt đường, kỹ thuật và vật liệu. Các xa lộ cao tốc ban đầu được gọi là "các xa lộ đôi". Mặc dù được phân cách, chúng vẫn mang ít nét giống như các xa lộ cao tốc ngày nay. Xa lộ đôi đầu tiên trên thế giới được khánh thành vào năm 1924 giữa thành phố MilanVarese và hiện nay là một phần của các đường cao tốc A8 và A9 tại Ý. Xa lộ này mặc dù được phân cách nhưng chỉ có một làn xe mỗi chiều và không có nút giao thông lập thể. Ngay sau đó không lâu vào năm 1924, Đường công viên Bronx River được khánh thành thông xe. Đường công viên The Bronx River là con đường đầu tiên tại Bắc Mỹ có sử dụng một dải đất để phân cách các làn xe ngược chiều. Nó được xây dựng băng qua một công viên và tại đó các đường phố khác băng ngang nó bằng các cầu vượt.[3][4] Autobahn Bonn-Cologne bắt đầu được xây dựng vào năm 1929 và được thị trưởng Cologne khánh thành năm 1932.[5]

Tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Các đoạn Hà Nội- Bắc Ninh, Nội Bài – Bắc Ninh, Pháp Vân- Cầu Giẽ, Sài Gòn – Trung Lương là những đoạn đầu tiên cho mạng đường ôtô cao tốc theo quy hoạch. Chi phí xây dựng đường cao tốc cao, 5-7 triệu USD/1 km thậm chí tới 10 -12 triệu USD/1 km, trong khi đó lưu lượng xe trên đường khi đưa vào khai thác rất thấp, vì Việt Nam mới có hơn 1 triệu ôtô các loại, trong khi đó nưới Đức với số dân tương đương Việt Nam lại có tới hơn 40 triệu ôtô con, riêng thành phố Băng Cốc có tới hơn 4 triệu xe… Các dự án đường cao tốc không được giới đầu tư quan tâm, mâu thuẫn là chính phủ muốn có dự án BOT các công trình giao thông nhưng không muốn phát triển ôtô cá nhân, phát triển nhanh ôtô tắc đường, nên đánh thuế cao dẫn tới giá xe ở Việt Nam cao nhất thế giới. Không bán nhiều ôtô không thu được thuế, làm đường ra có ít xe ôtô chạy, xe máy lại không thu phí, sẽ không thu hồi được vốn. Có lẽ chỉ đến khi nào Việt Nam có 10 triệu xe ôtô riêng lúc đó các dự án BOT cao tốc mới có khả năng thu hồi vốn. Chính vì vậy xây dựng các tuyến đường cao tốc vốn của chính phủ vẫn là chủ yếu. Để đầu tư có hiệu quả phải xem xét từng dự án cụ thể.

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ OECD (26 tháng 2 năm 2004). “Glossary of Statistical Terms”. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2009. 
  2. ^ Patton, Phil (October 9, 2008). "A 100-Year-Old Dream: A Road Just for Cars". The New York Times. Retrieved September 16, 2009.
  3. ^ “Built to Meander, Parkway Fights to Keep Measured Pace”. The New York Times. 6 tháng 6 năm 1995. Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2010. 
  4. ^ Hershenson, Roberta (18 tháng 6 năm 1995). “Bronx River Parkway On an Endangered List”. The New York Times. Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2010. 
  5. ^ “German Myth 8 Hitler and the Autobahn”. German.about.com. 

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]