Đặng Phong

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Giáo sư Đặng Phong

Giáo sư Đặng Phong (1939-2010) là một nhà nghiên cứu lịch sử Việt Nam cận đại, lịch sử kinh tế Việt Nam và cũng là một nhà nghiên cứu kinh tế Việt Nam. Ông là một người bạn thân của nguyên thủ tướng Võ Văn Kiệt."[1]

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ông sinh năm 1937 [2][3] tại Hà Tây, mất vào ngày 20 tháng 8 năm 2010.
  • Năm 1960, tốt nghiệp ngành lịch sử, Đại học Hà Nội
  • Năm 1964, tốt nghiệp ngành Kinh tế Kế hoạch, Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội
  • Năm 1991, tốt nghiệp khóa đào tạo nâng cao, Học viện Kinh tế Địa Trung Hải, Montpellier, Pháp
  • Ông mất năm 2010 do bệnh ung thư sau một thời gian chữa trị tại Việt Nam và Trung Quốc.[1]

Ngoài sự nghiệp nghiên cứu lịch sử kinh tế Việt Nam của mình, ông đã kinh qua nhiều công việc như ở Viện Kinh tế Việt Nam, giảng dạy ở trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, và là Phó Tổng Biên tập Tạp chí Thị trường & Giá cả từ năm 1983-1995, thỉnh giảng tại một số trường đại học và các viện nghiên cứu nước ngoài. Ông cũng từng là cộng tác viên của Trung tâm Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS), Chủ tịch Tiểu ban Kinh tế Euro - Viet III, Amsterdam, 1997.[4]

Cống hiến[sửa | sửa mã nguồn]

Đóng góp cho lịch sử kinh tế kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]

Cho tới khi ông mất, ông là người giử kỉ lục đầu tư nhiều thời giờ và cố gắng cho lịch sử kinh tế Việt Nam, để viết ra những công trình đồ sộ đó ông đã phải bỏ ra một thời giờ nhiều lần lớn hơn để sưu tập tài liệu (Ông cho biết, thời giờ bỏ ra tìm và đọc tài liệu gấp mười lần thời giờ ngồi viết). Ông nắm vững lịch sử kinh tế Việt Nam, bất cứ một sự kiện kinh tế ở giai đoạn nào ông cũng có thể đặt ngay vào logic toàn cảnh của nó. Ông được đánh giá là một cuốn tự điển sống về lịch sử kinh tế. Ông đã để lại trên một chục cuốn biên khảo, đều rất phong phú về tài liệu, kèm theo những nhận định chính xác và sắc bén. Đặc biệt là cuốn Lịch Sử Kinh Tế Việt Nam (dày hơn 2000 trang).[1]

Đóng góp quan điểm chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Ông không thích kinh tế bằng chính trị. Lý do chính là danh nghĩa "nghiên cứu lịch sử kinh tế" cho phép ông tìm kiếm một cách dễ dàng những tài liệu được giấu giếm một cách cẩn mật, viết và công bố những điều cấm kỵ (thông qua các tác phẩm của mình) đối với người khác. Lối nhận định chính trị của Đặng Phong không lý thuyết và hàn lâm. Ông theo sát tình hình đảng cộng sản và chăm chú tiên liệu những gì có thể xảy ra.

Ông có niềm tin rằng chế độ chính trị phải thay đổi như một bắt buộc của lịch sử. Ông và Nguyễn Gia Kiểng có cùng nhận định rằng, các dân tộc mà chế độ chính trị không thích nghi với đà tiến hoá, nghĩa là lịch sử nhân loại, sẽ không thể tiếp tục tồn tại, và Việt Nam là một trong những dân tộc đang gặp thách đố sống còn đó. Và, lịch sử thế giới không chỉ là đấu tranh giai cấp như Marx nhận định, mà lịch sử phức tạp hơn nhiều, nhưng nếu phải tóm tắt một cách thật giản đơn lịch sử thế giới thì đó là cuộc hành trình của con người về tự do, cho tới khi tìm được một công thức mới hay hơn dân chủ là phương thức tổ chức phù hợp nhất để bảo đảm tự do cho nên cũng có thể nói lịch sử là cuộc hành trình của các dân tộc về dân chủ. Đặng Phong đã đóng góp cho cuộc vận động dân chủ một cách rất hiệu quả trong cương vị của một học giả. Chúng càng có tác dụng mạnh hơn bởi đó là những tác phẩm do một cơ quan nhà nước, Viện Kinh Tế Việt Nam, xuất bản chứ không phải do "những phần tử phản động".[1]

Đóng góp cho lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Điều mà Đặng Phong thực sự tìm để công bố là lịch sử cận đại và nói chung là lịch sử. Ông mê môn sử và viết lịch sử kinh tế chỉ để chuẩn bị viết sử. Lịch sử kinh tế chỉ là một lý cớ. Đặng Phong phê phán các nhà sử học Việt Nam là quá tập trung vào các vua chúaĐảng; theo ông những chuyện dân gian, những gia phả, những phong tục tập quán, ca dao tục ngữ phải được coi là nguồn sử liệu quan trọng.

Trong bộ sách Lịch Sử Kinh Tế Việt Nam. Ông đã đưa ra một thống kê đầy đủ và chi tiết về đợt Cải Cách Ruộng Đất, trong đó có con số 172.008 nạn nhân. Trong cuốn 5 Đường Mòn Hồ Chí Minh, ông đưa ra một thống kê chi tiết về các nguồn viện trợ khổng lồ của khối cộng sản cho Hà Nội, trong đó có số lượng hơn bốn triệu khẩu súng cá nhân được chuyển từ Bắc vào Nam theo đường mòn Hồ Chí Minh. Những tài liệu khác trong cuốn sách này cũng cho thấy những phương tiện áp đảo, quân sự cũng như tài chính, của Hà Nội so với Sài Gòn trong những năm cuối cùng.[1]

Tinh thần hoà giải dân tộc[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Phong là người chủ trương hoà giải dân tộc ngay từ đầu (sau khi Việt Nam thống nhất), và ông đã liên tục đóng góp một cách tận tình và quả quyết cho lập trường hoà giải và hoà hợp dân tộc.[1]

Đánh giá[sửa | sửa mã nguồn]

Ông được đánh giá là chuyên gia lịch sử kinh tế, người đã dày công nghiên cứu quá trình Đổi Mới ở Việt Nam [5]. Trong giới sử học, ông thuộc số ít viết sử kinh tế. Người như ông, GS Đặng Phong - tác giả của hàng chục ngàn trang sử kinh tế VN, còn ít hơn nữa [6]. Giáo sư Đặng Phong được coi là cuốn từ điển sống về kinh tế Việt Nam, là giáo sư mời của nhiều trường đại học danh tiếng thế giới [4]

Những lời đánh giá của Nguyễn Gia Kiểng, một bạn thân của Đặng Phong, sau khi nghe tin ông mất:

Viết về lịch sử kinh tế Việt Nam không ai có thể bằng được Đặng Phong. Mỗi lần gặp nhau Đặng Phong đều làm tôi ngạc nhiên vì anh luôn luôn có một tác phẩm mới. Sức viết của Đặng Phong thật là phi thường.

Các cấp lãnh đạo cộng sản không quan tâm tới lịch sử kinh tế. Đó là một môn chán và vô ích đối với họ. Công an cũng không quan tâm. Sách của anh vì thế không bị cấm. Anh hầu như được tự do, sách của anh chứa đựng những điều không thể tìm thấy nơi khác.

Đặng Phong không có nhiều bạn, anh chỉ có những người bạn thân...Về một số trí thức tên tuổi trong nước, Đặng Phong nghĩ là họ không thực sự muốn đấu tranh để thay đổi, họ chỉ nói ra những điều có vẻ phản kháng vì đó là những điều đúng và có nói ra cũng không hại gì; họ bon chen và anh không thích bon chen. Còn những người đối lập thực sự và trực diện? Đặng Phong cũng không có nhu cầu gặp họ, anh không phải là người móc nối và tổ chức, anh đóng góp trong cương vị của một nhà nghiên cứu...Tất cả mọi tác phẩm của anh đều là những bản cáo trạng gay gắt đối với những sai lầm của chế độ và đều khiến người đọc hiểu rằng những sai lầm đó đã xảy ra vì không có dân chủ.

Đặng Phong đã đóng góp nhiều lắm. Những năm gần đây anh còn tìm được một cách đóng góp khác. Không hiểu bằng cách nào anh trở thành rất thân với ông Võ Văn Kiệt. Anh giải thích: "Hắn có tiếng nói và muốn nói, mình có những điều cần nói nhưng khó nói và nếu nói được cũng không có tác dụng bằng nếu hắn nói. Đó là một hợp đồng". Ít ai biết rằng những bài viết và nói trong những năm cuối đời của ông Kiệt đều là của Đặng Phong. Anh có gửi cho tôi xem trước khi chúng được đưa ra trước dư luận.

Đặng Phong là người chủ trương hoà giải dân tộc ngay từ đầu, khi nhiều người còn huênh hoang trong men chiến thắng và nhiều người khác còn điên cuồng trong thù hận, và anh đã liên tục đóng góp một cách tận tình và quả quyết cho lập trường hoà giải và hoà hợp dân tộc.

Dưới một bề ngoài giản dị xuềnh xoàng anh là một học giả lớn và trí thức lớn. Những tác phẩm anh viết ra tuy rất ít người đọc nhưng là cả một kho tàng tư liệu quý báu cho những ai còn quan tâm đến cái trở thảnh của đất nước và dân tộc này, một đất nước và một dân tộc mà anh đã yêu một cách tha thiết. Anh đã phân biệt được cái chính và cái phụ, cái tạm bợ và cái lâu dài, sự cao cả thực sự và sự hào nhoáng.

Sau khi Đặng Phong mất đã chỉ có rất ít bài viết về anh và các tác giả cũng không tỏ ra biết rõ Đặng Phong. Anh là một người ít ai biết đến, có thể ở Việt Nam người ta cũng không đánh giá cao Đặng Phong vì không biết được giá trị thực của anh. Anh không phải là một người nổi tiếng và cũng không tìm cách để được dư luận biết đến.

Anh đã không chấp nhận làm một sản phẩm của thời thế mà đã đóng góp thay đổi thời thế. Anh đã đến với đất nước này và đã ra đi sau khi đã cố để lại một đất nước lành mạnh hơn, đã sống thực và đã sống xứng đáng. Chúng ta vừa mất một trí tuệ và một tấm lòng."[1]

Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

  • So sánh đổi mới kinh tế Việt Nam và cải cách kinh tế Trung Quốc (cùng nhiều tác giả)
  • Long An - mũi đột phá vào kinh tế thị trường (cùng Ngọc Thanh)
  • Những bước đột phá của An Giang trên con đường đổi mới kinh tế
  • Lịch sử Tây Nam Bộ kháng chiến, tập 1. 1945-1954
  • Lịch sử kinh tế Việt Nam; Kinh tế miền Nam 1954-1975
  • Lịch sử kinh tế Việt Nam, tập 1. 1945-1954
  • Lịch sử kinh tế Việt Nam, tập 2. 1955-1975
  • 21 năm viện trợ Mỹ ở Việt Nam, 1991
  • Kinh tế thời nguyên thủy ở Việt Nam, 1970
  • "Phá rào" trong kinh tế vào đêm trước Đổi mới (Nxb Tri thức, 2009)
  • Tư duy kinh tế Việt Nam 1975-1989 - Nhật ký thời bao cấp (Nxb Tri thức, 2008 - tái bản 2009)
  • Tư duy Kinh tế Việt Nam - Chặng đường gian nan và ngoạn mục 1975-1989 (Nxb Tri thức, 2008 - tái bản 2010)
  • 5 đường mòn Hồ Chí Minh, (Nxb Tri thức, 2008 - tái bản 2010) [7]
  • Chuyện Thăng Long–Hà Nội qua một đường phố, Nxb Tri thức, 2010 (Thăng Long-Hanoi: The story in a Single Street, ấn bản tiếng Anh, Nxb Tri thức, 2010)

Các bài viết về Đặng Phong[sửa | sửa mã nguồn]

Một số nhận định của Đặng Phong[sửa | sửa mã nguồn]

Chính quyền Sài Gòn trước 1975 tham nhũng ghê gớm, đó là một trong các nguyên nhân lớn của sự sụp đổ.[8]

—Đặng Phong

Cần phải phân biệt rõ: nền chính trị thối nát (không phải tôi nói, mà người Mỹ và người trong giới chính trị Sài Gòn nói) với bộ máy kinh tế chuyên nghiệp. Những cấp cao nhất, tổng thống, phó tổng thống, thủ tướng... phần lớn là dân võ biền, là lính sang làm chính trị như Thiệu, Kỳ, Khiêm..., Ngô Đình Diệm là ông quan của triều đại phong kiến. Nói chung, họ không có mấy kinh nghiệm để điều hành một xã hội dân sự văn minh. Nhưng điều đặc biệt là cấp dưới của họ (bộ trưởng, tổng trưởng...) và các chuyên gia hàng đầu đều là những người có học vấn, kiến thức kinh tế - xã hội rất giỏi để vận hành khối lượng tiền, hàng cực lớn... Rất tiếc chúng ta xóa bỏ bộ máy điều hành kinh tế miền Nam nhanh quá. Tới Đại hội Đảng VI đã ghi nhận sai lầm do chủ quan, nóng vội xóa bỏ các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa. Nhưng nhiều chuyên gia kinh tế đã ra đi[8]

—Đặng Phong

Ông đã đánh giá cao một số kinh tế gia miền Nam 1954-1975 trong cuốn "Lịch sử kinh tế Việt Nam 1945-2000" như, hai nhà kinh tế học có bằng cấp cao nhất là Vũ Quốc ThúcNguyễn Cao Hách:

Khoảng hơn một chục nhà kinh tế học đã tốt nghiệp văn bằng tiến sĩ. Trừ trường hợp Nguyễn Văn Hảo lấy bằng Tiến sĩ kinh tế ở Thụy Sĩ thì số tốt nghiệp ở Pháp chiếm phần lớn nhất: Hồ Thới Sang, Mai Văn Lễ, Châu Tiến Khương, Trần Thiên Vọng, Lâm Văn Sĩ, Âu Trường Thanh. Ngoài ra còn có Nguyễn Hữu Hanh, Nguyễn Văn Diệp, Nguyễn Xuân Oánh... Nguyễn Cao Hách chỉ thuần túy lo giảng dạy và viết sách. Ông rất được học trò kính trọng vì sự uyên bác và cách nhìn nhận các vấn đề kinh tế một cách khách quan, khoa học... Vũ Quốc Thúc là trưởng phái đoàn phía Việt Nam cộng hòa trong cuộc soạn thảo ra bản Kế hoạch Kinh tế hậu chiến (Kế hoạch Lilienthal-Vũ Quốc Thúc). Nội dung của Kế hoạch kinh tế hậu chiến là đẩy mạnh khai hoang và làm thủy lợi kết hợp với điện khí hóa ở đồng bằng sông Mekong. Mục đích cuối cùng của kế hoạch này không phải là kinh tế, mà là chính trị.[9]

—Đặng Phong

Chính sách đổi mới bắt đầu năm nào?...Chính xác là cuối năm 1978. Các ông chuyên gia đều nói là đổi mới kinh tế bắt đầu năm 1986![1]

—Đặng Phong

"Không có sao nào sáng cả, chỉ có sao mờ...Không ổn, không thể duy trì một chế độ chuyên chính với những lãnh tụ mờ nhạt".[1]

—Đặng Phong

  • Về tư duy kinh tế:
Chúng ta đánh đổ giai cấp tư sản cũ, nhưng phải xây dựng được tầng lớp hữu sản mới. Sự ra đời của tầng lớp này là cần thiết, chứ với chỉ "lực lượng lao động hợp tác xã" thì chết. Nhưng đó phải là một tầng lớp hữu sản có văn hóa và có lương tâm. Con đường ra đời giai cấp này trên thế giới khác ta- bằng cách cướp bóc thuộc địa, gây chiến tranh. Ở ta, ra đời bằng cách đánh đổ giai cấp tư sản cũ - nằm trong diễn biến chung của các nước xã hội chủ nghĩa.[8]

—Đặng Phong

Tư duy kinh tế sắp tới là tư duy thiết kế những hàng rào thông minh, tập trung xây dựng hàng rào tích cực, để mỗi cá nhân muốn xấu cũng không xấu được, làm điều tốt cho bản thân nhưng phải tốt cho xã hội. Và những vị trí quan trọng phải dành chỗ cho những bộ óc thông minh.[10]

—Đặng Phong

  • Về cán sự thái hóa của cán bộ:
Lương tâm của không ít cán bộ không còn trong sáng như xưa. Trước đây sai cũng vì dân, biết là sai nhưng vì lợi ích của dân thì vẫn làm. Nhưng bây giờ biết sai nhưng vì lợi ích cá nhân mà vẫn cứ làm. Đó là sai phạm, không phải sai lầm.[10]

—Đặng Phong

Về tham nhũng (ở Chính quyền Hà Nội), tôi nói đúng có tham nhũng - nhưng chính quyền Sài Gòn trước kia tham nhũng gấp 10 lần cơ. Tôi làm sử kinh tế, có đầy đủ số liệu chứng minh. Còn tham quyền cố vị, thì chính quyền Thiệu, Kỳ... không hề muốn xuống ghế. Vì bản chất người cầm quyền có ai chịu tự nguyện rời chức vụ đâu? Tôi cũng chỉ là một công dân, có nguyện vọng chính quyền không nên tham quyền, và được bày tỏ nguyện vọng đó như mọi công dân khác.[8]

—Đặng Phong

  • Về đấu tranh với cái xấu xung quanh mình:
Tôi làm tốt phận sự của mình, đắp bờ vùng bờ thửa để sống cho tử tế. Tôi đấu tranh từ bản thân mình trước, nhà tôi không có cửa, tiền để trong ngăn kéo, sinh viên có thể lấy tiêu. Chủ nghĩa xã hội có lẽ ở trong ngôi nhà của tôi.[10]

—Đặng Phong


Tôi có một kinh nghiệm rằng đừng nổi nóng, đừng vội quy kết ta-địch, mình có sai lầm thì thừa nhận, sửa chữa - sự tử tế là cách thuyết phục nhau tốt nhất.[8]

—Đặng Phong

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Một số trí thức Việt Nam tiêu biểu khác:

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â b c d đ e ê “Tưởng nhớ Đặng Phong,một trí tuệ và một tấm lòng”. Thongluan. 6 tháng 10 năm 2010. 
  2. ^ Tư duy kinh tế Việt Nam 1975-1989, Đặng Phong, NXB Tri Thức 2009
  3. ^ Phá rào trong kinh tế vào đêm trước đổi mới, Đặng Phong, NXB Tri Thức 2009
  4. ^ a ă “Thông tin tác giả Đặng Phong”. PNB. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2010. 
  5. ^ “Cái đang thiếu trong tư duy kinh tế là những... hàng rào”. TPO. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2010. 
  6. ^ “Tư sản hôm qua, hữu sản hôm nay”. Người đô thị. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2010. 
  7. ^ “Một nhà viết sử sống động”. LDO. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2010. 
  8. ^ a ă â b c Tư sản hôm qua, hữu sản hôm nay
  9. ^ [Lịch sử kinh tế Việt Nam 1945-2000]
  10. ^ a ă â Cái đang thiếu trong tư duy kinh tế là những... hàng rào