Báo hoa mai

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Báo hoa mai
Thời điểm hóa thạch: Cuối Pliocen hay đầu Pleistocen tới nay
Leopard africa.jpg
Tình trạng bảo tồn
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Animalia
Ngành (phylum) Chordata
Lớp (class) Mammalia
Bộ (ordo) Carnivora
Họ (familia) Felidae
Chi (genus) Panthera
Loài (species) P. pardus
Danh pháp hai phần
Panthera pardus
Linnaeus, 1758
Leopard distribution.gif

Báo hoa mai hay Báo hoa[2] (Panthera pardus) là một trong bốn loài mèo lớn thuộc chi Panthera sinh sống ở Châu Phi và Châu Á (Các loài mèo lớn khác là sư tử, hổbáo đốm Mỹ.) Chúng dài từ 1 đến gần 2 mét, cân nặng từ 30 đến 90 kg. Con cái thông thường có kích thước bằng khoảng 2/3 con đực. Tuy thân hình tương đối nhỏ so với các loại mèo lớn khác nhưng báo hoa mai là những kẻ săn mồi nguy hiểm đáng sợ[3].

Đại cương[sửa | sửa mã nguồn]

Phần lớn báo hoa mai có màu nâu hay nâu vàng nhạt với các đốm đen, nhưng lớp lông của chúng thì rất đa dạng. Các đốm có xu hướng nhỏ hơn về phía đầu, lớn hơn và có tâm nhạt ở phía thân. Ban đầu, người ta cho rằng báo hoa mai là con lai giữa sư tử và báo, và trong một số ngôn ngữ nước ngoài từ leopard có nguồn gốc từ đây; leo là tên Latinh của sư tử, và pard là thuật ngữ cũ có nghĩa báo. Trên thực tế, "báo" có thể là một vài loài trong họ Mèo có gen tạo ra màu đen hơn là màu nâu vàng, vì thế tạo ra lớp lông đen thuần, ngược lại với những con có màu đốm thông thường. "Báo", trong một nghĩa khác, đơn giản là những con báo hoa mai lông sẫm (hoặc là dạng màu sẫm của các loài mèo khổng lồ khác: xem báo đen).

Trước khi có những thay đổi do con người tạo ra trong mấy trăm năm trở lại đây, báo hoa mai đã từng là loài mèo phân bổ rộng nhất hơn cả mèo nhà: Chúng được tìm thấy ở mọi nơi thuộc châu Phi (ngoại trừ sa mạc Sahara), cũng như ở Tiểu ÁTrung Đông, Ấn Độ, Pakistan, Trung Quốc, Xibia, phần lớn đất liền của khu vực Đông Nam Á, các đảo Java, ZanzibarSri Lanka.

Một con báo đang ngồi

Lối sống và thức ăn của chúng khác với các loài mèo khổng lồ khác. Chúng có khả năng săn trên cây cũng như trên mặt đất, chúng ăn từ những động vật nhỏ như côn trùng, thú gặm nhấm, cá đến những thú lớn hơn như gia súc, hươu, nai, linh dương, lợn rừng. Báo hoa mai thậm chí săn cả chó nên những người nuôi chó trong những vùng có báo hoa mai thường khôn ngoan giữ chúng trong các cũi để đảm bảo an toàn cho chúng vì báo hoa mai được biết như là những kẻ thèm thịt chó và sẵn sàng liều lĩnh xông vào nhà dân để giết chó nuôi. Chúng leo trèo rất tốt và thông thường hay giấu con mồi săn được ở trên cây.

Mặc dù số lượng lớn của chúng, loài thú săn đêm và sống trên cây này rất khó nhìn thấy trong tự nhiên. Có thể là khu vực có nhiều nhất là vườn quốc gia YalaSri Lanka, ở đó có mật độ báo hoa mai hoang cao nhất thế giới, nhưng thậm chí ngay cả ở đây thì việc nhìn thấy chúng không phải lúc nào cũng có.

Các đặc điểm phân biệt[sửa | sửa mã nguồn]

Thông thường, những con mèo khổng lồ này hay bị nhầm lẫn với nhau, những con "mèo đốm" này là một ví dụ cụ thể. Báo đốm Mỹ và báo hoa mai thông thường hay bị nhầm với nhau và thỉnh thoảng chúng còn bị nhầm với báo săn.

Báo hoa mai có thể dễ dàng phân biệt với họ hàng gần là báo đốm Mỹ nếu người ta biết nhìn vào những điểm cần thiết. Phần lớn báo hoa mai không có đốm trong các hoa thị mà báo đốm Mỹ luôn luôn có. Báo hoa mai Amurbáo hoa mai Hoa Bắc thỉnh thoảng là ngoại lệ. Báo hoa mai nhỏ hơn và ít rắn chắc hơn báo đốm Mỹ, mặc dù chúng chắc nịch hơn báo gêpa.

Bên cạnh những biểu hiện bề ngoài thì báo hoa mai và báo đốm Mỹ còn khác nhau về thói quen sinh sống. Báo đốm Mỹ, đã quen với cuộc sống trong các rừng mưa nhiệt đới, thích sống gần nước, trong khi báo hoa mai thông thường là tránh ẩm ướt, và là sống trên cây nhiều hơn.

Báo gêpa, mặc dù sống lẫn trong khu vực sinh sống của báo hoa mai, cũng rất dễ phân biệt. Báo hoa mai nặng hơn, rắn chắc hơn, có đầu to (theo tỷ lệ với cơ thể), và có các hoa thị hơn là các đốm.

Kỹ thuật săn mồi[sửa | sửa mã nguồn]

Báo hoa mai săn lợn rừng

Báo hoa mai là những thú ăn thịt có thể săn bắt nhiều chủng loại con mồi hơn bất kỳ các loài mèo lớn nào khác với kĩ năng săn mồi điêu luyện. Trong nhiều khu vực sinh sống của chúng ở châu Phi, chúng phải tranh đấu với những loài thú ăn thịt khác như linh cẩu đốmsư tử để giành con mồi, và không phải là điều bất thường đối với chúng khi chúng bị các con mãnh thú kia xua đuổi khỏi con mồi mà nó vừa kiếm được.

Báo hoa mai thông thường săn về đêm, bình minh, hay lúc chập tối và sẽ đi lén theo con mồi của chúng trước khi giết chúng bằng cách cắn vào họng, làm nghẹt thở con mồi, Con báo hoa mai có thể chạy với tốc độ tối đa lên đến 90 km/h. Chúng thông thường sẽ tha con mồi vào chỗ tương đối an toàn ở trên cây, Loài báo phải làm như vậy vì nếu ăn ở trên mặt đất chúng rất dễ bị các loài mãnh thú khác như sư tử, linh cẩu cướp mất mồi. Người ta từng thấy nó có thể tha con mồi nặng gấp ba lần nó lên cây.

Các nòi[sửa | sửa mã nguồn]

Có khoảng từ 7 đến 30 nòi báo hoa mai (một trong số đó đã tuyệt chủng) mặc dù không phải mọi tác giả đều công nhận sự tồn tại của các nòi này; tám nòi được công nhận rộng rãi nhất là còn tồn tại được đánh dấu hoa thị (*) dưới đây.

Bảo tồn[sửa | sửa mã nguồn]

Báo hoa mai là một điều ngạc nhiên trong số các thú ăn thịt loại to. Ước tính có khoảng 50.000 báo hoa mai ở khu vực hạ Sahara của châu Phi. Vì khả năng ngụy trang và thói quen lén lút của chúng, chúng có thể đến rất gần với các khu định cư của con người mà không bị phát hiện. Tuy nhiên sự phá hủy môi trường sống và việc săn trộm đã làm cho một vài nòi báo hoa mai đứng trước nguy cơ diệt chủng, ví dụ, báo hoa mai Amur, báo hoa mai Anatolia, báo hoa mai Barbary, báo hoa mai Hoa Bắc hay báo hoa mai nam Ả Rập.

Tấn công con người[sửa | sửa mã nguồn]

Báo hoa mai, mặc dù kích thước nhỏ của chúng, cũng là những kẻ săn mồi có khả năng giết người như những mãnh thú khác. Ở Ấn Độ, do môi trường sống thu hẹp, báo hoa mai thường xuyên đi lạc vào những khu dân cư và tấn công người. Báo hoa mai ở Rudraprayag được cho là giết chết hơn 125 người và con ở Panar bị cho là giết 400 người sau khi bị thương bởi những kẻ săn trộm và vì thế không còn khả năng săn các con mồi bình thường. Cả hai con này cuối cùng đã bị giết chết bởi nhà săn thú khổng lồ và tác giả nổi tiếng Jim Corbett. Có ghi nhận những ngôi làng hẻo lánh trên dãy Himalaya ở Ấn Độ, khi một con báo ranh mãnh sát hại 12 người trong 2 năm qua, điều đặc biệt là con báo chỉ tấn công những người say rượu, lảo đảo bước về nhà trong bóng tối sau khi tàn cuộc nhậu. Sự ranh mãnh của con vật reo rắc nỗi kinh hoàng đối với người dân trong khu vực[4].

Đi săn cùng báo hoa mai, từ con tem của Jean Stradan (thế kỷ 16)

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Cat Specialist Group (2002). Panthera pardus. Sách đỏ 2006. IUCN 2006. Truy cập 12 tháng 5 năm 2006. Mục lục trong cơ sở dữ liệu kèm lý giải tại sao loài này được xếp vào loại có nguy cơ.
  2. ^ http://www.baodatviet.vn/the-gioi/200807/Bao-hoa-giet-ca-sau-2320806/
  3. ^ http://www.baodatviet.vn/khoa-hoc-cong-nghe/the-gioi-quanh-ta/201303/Khi-dau-cho-tu-chien-voi-bao-hoa-mai-2344153/
  4. ^ Báo ranh mãnh chuyên rình ăn thịt những người say rượu

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]