Cộng hòa chuối

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Cộng hòa chuối (tiếng Anh: banana republic) là một thuật ngữ khoa học chính trị, được dùng để chỉ một quốc gia có nền chính trị bất ổn, có kinh tế lệ thuộc nặng vào xuất khẩu một sản phẩm không dồi dào, chẳng hạn chuối. Xã hội thể hiện sự phân hóa, gồm một tầng lớp lao động đông đảo nhưng nghèo khổ và một tầng lớp thống trị gồm các thương gia, chính trị gia và tướng lĩnh quân sự giàu có.[1] Các đầu sỏ kiểm soát hệ thống sản xuất các sản phẩm của khu vực sản xuất sơ khai để bóc lột nền kinh tế quốc gia.[2]

Nguồn gốc thuật ngữ[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà văn người Mỹ O. Henry là người đặt ra thuật ngữ "cộng hòa chuối" nhằm miêu tả nước cộng hòa giả tưởng Anchuria trong quyển sách Cabbages and Kings (1904).[3] Cuốn sách là một tuyển tập các truyện ngắn có chủ đề liên quan với nhau, lấy cảm hứng từ những trải nghiệm ông thu được ở đất nước Honduras giai đoạn 1896-1897 khi ông đang bị truy nã ở Mỹ vì tội biển thủ.[4][5] Trong khoa học chính trị, thuật ngữ này mang nghĩa tiêu cực khi miêu tả nền độc tài mang tính nô lệ mà ở đó xúi giục hoặc hỗ trợ hành vi chi tiền đút lót, khai thác đồn điền trên quy mô lớn, đặc biệt là trồng chuối.[2] Trong kinh tế học, thuật ngữ này để chỉ một quốc gia được điều hành như một công ty thương mại vì lợi nhuận riêng, bị tác động bởi sự thông đồng giữa nhà nước và các trùm độc quyền, lợi nhuận từ khai thác đất công thì rơi vào túi tư nhân còn các nghĩa vụ nợ thì toàn dân phải gánh. Loại nền kinh tế thiếu cân bằng như thế khó phát triển vì sự phát triển thiếu công bằng xã hội giữa thành thị và nông thôn, có xu hướng gây trượt giá đồng nội tệ, khiến quốc gia không thể hoàn trả tín dụng hỗ trợ phát triển vay của quốc tế.[6] Nhân viên chính phủ thì lợi dụng vị trí để thu lợi bất chính (biển thủ, lừa đảo, hối lộ,...), hậu quả là nhân dân lao động làm công ăn lương phải trả nợ vay để bù đắp thâm hụt ngân sách.[6]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Richard Alan White (1984). The Morass. United States Intervention in Central America. New York: Harper & Row. tr. 319.  P. 95. ISBN 0-060-91145-X; ISBN 978-0-06091-145-4.
  2. ^ a ă “Big-business Greed Killing the Banana (p. A19)”. The Independent, via The New Zealand Herald. 24 tháng 5 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2012. 
  3. ^ (William Sydney Porter), O.Henry. Cabbages and Kings. CreateSpace Independent Publishing Platform. ISBN 146639756X. 
  4. ^ Occurrences on Google Books.
  5. ^ O. Henry (1904). Cabbages and Kings. New York: Doubleday, Page & Co. for Review of Reviews Co. tr. 312.  "While he was in Honduras, Porter coined the term 'banana republic'".
  6. ^ a ă Christopher Hitchens (9 tháng 10 năm 2008). “America the Banana Republic”. Vanity Fair. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2012.