Chợ Mới, An Giang

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Chợ Mới là huyện có dân số đông nhất tỉnh An Giang[1], thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Về nguồn gốc của tên gọi Chợ Mới, tương truyền rằng ngày xưa có ngôi chợ cũ tên Phó Định Bài nằm ở bên kia bến đò Kiến An. Về sau, một ngôi chợ khá bề thế được xây dựng tại huyện lỵ ngày nay và được người dân gọi là “Chợ Mới”.

Theo bản đồ hành chính tỉnh An Giang năm 1832, địa bàn huyện Chợ Mới ngày nay thuộc huyện Đông Xuyên, phủ Tuy Biên, tỉnh An Giang. Quận Chợ Mới được thành lập tại đây năm 1907, quận lỵ đặt bên bến đò Kiến An, sau dời về làng Long Điền, tức thị trấn Chợ Mới ngày nay.

Năm 1917, thực dân Pháp lập quận Chợ Mới thuộc tỉnh Long Xuyên, gồm 3 tổng với 20 làng: tổng Định Hoà có 8 làng, tổng An Bình có 6 làng, tổng Phong Thạnh Thượng có 6 làng.

Ngày 17 tháng 2 năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cắt tổng Phong Thạnh Thượng nhập vào tỉnh Phong Thạnh mới thành lập, sau đó trở thành quận Thanh Bình của tỉnh Kiến Phong, ngày nay là huyện Thanh Bình của tỉnh Đồng Tháp.

Ngày 24 tháng 4 năm 1957, quận Chợ Mới thuộc tỉnh An Giang, quận lỵ đặt tại xã Long Điền, gồm 2 tổng với 12 xã như sau:

  • Tổng An Bình có 5 xã: Bình Phước Xuân, Mỹ Hiệp, Tấn Mỹ, Mỹ Luông, Hội An.
  • Tổng Định Hoà có 7 xã: An Thạnh Trung, Long Kiến, Long Điền, Kiến An, Mỹ Hội Đông, Nhơn Mỹ, Hoà Bình.

Địa giới này được duy trì cho đến năm 1975, kể cả khi An Giang tách thành hai tỉnh An Giang và Châu Đốc vào năm 1964.

Về phía chính quyền Cách mạng, sau tháng 8 năm 1945, Chợ Mới là huyện của tỉnh Long Xuyên. Ngày 6 tháng 3 năm 1948, huyện Chợ Mới thuộc tỉnh Long Châu Tiền. Ngày 27 tháng 6 năm 1951, huyện Chợ Mới thuộc tỉnh Long Châu Sa. Đến năm 1954, huyện Chợ Mới lại trở về thuộc tỉnh Long Xuyên.

Từ giữa năm 1957 đến 1965, chính quyền Cách mạng đặt huyện Chợ Mới thuộc tỉnh An Giang, như sự phân chia hành chính của Việt Nam Cộng hòa. Tháng 12 năm 1965, huyện Chợ Mới được giao về cho tỉnh Kiến Phong. Từ tháng 5 năm 1974 đến tháng 2 năm 1976, huyện Chợ Mới thuộc tỉnh Sa Đéc.

Đến tháng 2 tháng 1976, Chợ Mới là huyện của tỉnh An Giang với 12 xã và thị trấn Chợ Mới. Trong đó, thị trấn Chợ Mới được thành lập do tách đất từ xã Long Điền.

Quyết định 181-CP[2] ngày 25 tháng 04 năm 1979 của Hội đồng Chính phủ điều chỉnh địa giới và đổi tên một số xã và thị trấn thuộc tỉnh An Giang:

  • Huyện Chợ Mới:
  1. Tách các ấp Phú Hạ 1, Phú Hạ 2, Kiến Quới 1, Kiến Quới 2, Kiến Thuận 1, Kiến Thuận 2 và Kiến Hưng 2 của xã Kiến An lập thành một xã lấy tên là xã Kiến Thành.
  2. Tách các ấp Long Phú 1, Long Phú 2, Long Quới 1, Long Quới 2 của xã Long Điền lập thành một xã lấy tên là Long Điền B.
  3. Tách các ấp Bình Phú, Bình Quới, Bình Thạnh 1, Bình Thạnh 2, 2/3 ấp An Mỹ và 1/3 ấp An Thạnh của xã Hòa Bình lập thành một xã lấy tên là xã Hòa An.

Quyết định 8-HĐBT[3] ngày 12 tháng 01 năm 1984 của Hội đồng Bộ trưởng về việc phân vạch địa giới phường, thị trấn và một số xã của huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang như sau :

  • Huyện Chợ Mới.
  1. Thành lập xã Long Giang trên cơ sở tách các ấp Long Thuận, Long Phú, Long Mỹ 1, Long Mỹ 2, Long Thạnh 1, Long Thạnh 2 của xã Long Kiến.
  2. Sáp nhập ấp Long Qưới 1 và ấp Long Qưới 2 của xã Long Kiến vào xã Long Điền B cùng huyện.
  3. Sáp nhập một phần ấp Long Bình của xã Long Kiến vào xã An Thạnh Trung cùng huyện.
  4. Sáp nhập ấp An Ninh của xã An Thạnh Trung vào xã Long Kiến cùng huyện.

Nghị định 119/2003/NĐ-CP[4] ngày 17 tháng 10 năm 2003 của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập thị trấn Mỹ Luôn thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang:

  1. Thành lập thị trấn Mỹ Luông thuộc huyện Chợ Mới trên cơ sở 808 ha diện tích tự nhiên và 15.540 nhân khẩu của xã Mỹ Luông.
  2. Đổi tên xã Mỹ Luông thành xã Mỹ An.

Chợ Mới là nơi thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh.[cần dẫn nguồn]

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Huyện Chợ Mới được bao bọc bởi sông Tiền, sông Hậusông Vàm Nao, có 2 cù lao là cù lao Ông Chưởngcù lao Giêng. Chợ Mới giáp ranh với TP. Long Xuyên, TP. Cao Lãnh, các huyện Châu Thành, Châu Phú, Phú Tân (An Giang), Thanh Bình, Lấp Vò (Đồng Tháp).[5]

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Tính đến tháng 5 năm 2010, toàn huyện có 2 thị trấn: Chợ Mới (huyện lỵ), Mỹ Luông và 16 xã[cần dẫn nguồn]: Kiến An, Kiến Thành, Mỹ Hội Đông, Nhơn Mỹ, Long Giang, Long Điền A, Long Điền B, Tấn Mỹ, Mỹ Hiệp, Bình Phước Xuân, Long Kiến, Mỹ An, An Thạnh Trung, Hội An, Hoà Bình, Hòa An.

Dân số[sửa | sửa mã nguồn]

Chợ Mới có diện tích 355,71 km2 với dân số 355.798 người (theo số liệu do Cục Thống kê tỉnh An Giang cung cấp ngày 5 tháng 7 năm 2001), bao gồm:

  • Độ tuổi lao động: 236.906 người: Độ tuổi có khả năng lao động: 211.621 người; Độ tuổi không có khả năng lao động: 7.011 người.
  • Độ tuổi học sinh: 18.274 người

Mật độ dân số: 998 người/km2.[5]

Diện tích[sửa | sửa mã nguồn]

Tổng số đất tự nhiên: 36.928,9 ha, bao gồm:

  • Diện tích đất nông nghiệp: 27.681 ha;
  • Diện tích đất chuyên dùng: 3.005 ha;
  • Diện tích đất ở: 2.483 ha.[5]

Khí hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam (mát và ẩm, gây ra mùa mưa) và gió mùa Đông Bắc (thổi vào xuất phát từ biển nhiệt đới phía Trung Quốc nên có nhiệt độ cao, có độ ẩm lớn, không tạo ra rét mà chỉ hanh khô, có phần nắng nóng).

Vị trí của huyện Chợ Mới ở vĩ độ thấp và có một mùa khô kéo dài từ tháng 12 năm trước đến tháng 4 năm sau, nên có nắng chói chang, nhiệt độ cao nhất thường từ 36°C đến 38°C, nhiệt độ thấp nhất thường vào tháng 10 hằng năm dưới 18°C.

Ít chịu ảnh hưởng của gió bão nhưng lại chịu tác động mạnh của quá trình thủy văn như dòng chảy lũ, chảy tràn, ngập lụt, sạt lỡ đất bờ sông...[5]

Tài nguyên[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Thủy sản:
    • Cá sông (cá trắng: cá linh, cá he, cá chài, cá mè vinh;
    • Cá đồng (cá đen): cá lóc, cá trê, cá rô,...
  2. Nước:
    • Mùa lũ: có khả năng tải nước 8000 m3/s với tốc độ 1 m/s. Mực nước thấp nhất có lưu lượng dao động 1000 m3/s đến 2000 m3/s xuất hiện vào tháng 4 và đầu tháng 5.
    • Mùa thường: có hệ thống sông ngòi chằng chịt dọc theo các kênh rạch cung cấp đủ lượng nước tưới tiêu cho cả huyện.
  3. Du lịch: thu hút hàng chục ngàn lượt khách mỗi năm, bao gồm các điểm:
    • Ba xã Cù Lao Giêng (Tấn Mỹ, Mỹ Hiệp, Bình Phước Xuân) do phù sa bồi đắp thành cồn bãi là một địa thế thuận lợi để phát triển ngành du lịch.
    • Cột Dây Thép là điểm du lịch với truyền thống chống giặc ngoại xâm.
    • Chùa nổi tiếng: Chùa Đạo Nằm, chùa Tây An...
    • Khoáng sản: chủ yếu là bột sét và cát mịn do trầm tích trên sông tụ lại phân bố chủ yếu dọc theo các bờ sông.[5]

Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Phước Hội Tự, tục gọi chùa Bà Lê, là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia.

Chợ Mới là nơi có nhiều tôn giáo chung sống: Phật giáo, Hòa Hảo, Thiên chúa, Cao Đài, Tin Lành,...

Một số địa danh[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Cù lao Ông Chưởng
    Trước đây có tên là Cù lao Cây Sao. Vào năm 1698, chúa Nguyễn Phúc Chu cử danh thần Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam thiết lập chính quyền. Thuở xưa, vùng An Giang còn là một nơi hoang vu. Với chính sách kêu gọi dân nơi khác đến khai thôn lập ấp của Nguyễn Hữu Cảnh tại Cù lao Cây Sao, chốn này đã bớt bề hiu quạnh. Không lâu sau, ông đã trở bệnh và kéo quân về đến Mỹ Tho thì mất. Để ghi nhớ công đức của ông, người dân địa phương đã gọi cù lao Cây Sao là Cù lao Ông Chưởng, tức Chưởng cơ Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh.
  2. Cù lao Giêng
    Gồm 3 xã: Tấn Mỹ, Mỹ Hiệp và Bình Phước Xuân. Đây là cù lao chia con sông Tiền làm 2 nhánh. Nơi đây được huyện chọn để phát triển du lịch
    1. Thánh đường Cù lao Giêng
      Là công trình kiến trúc Thiên chúa giáo bề thế vào bậc nhất Đồng bằng Sông Cửu Long. Công trình được Pháp cho xây dựng suốt 12 năm mới hoàn thành.
    2. Chùa Đạo Nằm (Thành Hoa Tự)
      Ngôi chùa gắn với vị trụ trì sáng lập có cách tu khác thường là "Cửu niên diện bích" (chín năm nằm thiền).
    3. Một số địa điểm hấp dẫn khác
      Chùa Bà Vú, Phủ thờ Mã Tộc, Đình Tấn Mỹ, Dương Công Phủ.
  3. Cột dây thép (xã Long Điền A)
    Được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia. Nơi đây, tháng 4/1930, chi bộ Đảng cộng sản đầu tiên của tỉnh An Giang đã được thành lập.
  4. Thị trấn Mỹ Luông
    Nằm giữa huyện, có chợ, trung tâm thương mại, các ngân hàng, bệnh viện,... Nơi đây đang dự định khởi công xây dựng Khu vui chơi phức hợp và cầu Mỹ Luông-Tấn Mỹ (do tư nhân tài trợ).
  5. Thị trấn Chợ Mới
    Đây là trung tâm hành chính huyện Chợ Mới, đô thị sung túc nhất huyện Chợ Mới. Đang khởi công xây dựng khu phức hợp thể dục thể thao và khu vui chơi trẻ em, siêu thị, trung tâm thương mại, nâng cấp đường Nguyễn Hữu Cảnh, đường dẫn cầu ông Chưởng, đường Lê Lợi..

Danh nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Chợ Mới trong các tác phẩm văn học nghệ thuật[sửa | sửa mã nguồn]

  • Thơ:
"Bao phen quạ nói với diều
Cù lao Ông Chưởng có nhiều cá tôm."
(Ca dao)
"Lung linh bóng nước con đò
Nhớ sao Chợ Mới câu hò thủy chung
Quê tôi miền đất anh hùng
Hôm nay vẫn đẹp vô cùng ai ơi."
(Nguyễn Ngọc Mỹ)
  • Văn: Chợ Mới được nhà văn Nguyễn Quang Sáng xem là quê hương văn học của mình, các địa danh của quê hương thường được nhắc đến trong các tác phẩm của ông như Dòng sông thơ ấu, Đất lửa, Nhà văn về làng,...

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Theo số liệu do Cục Thống kê tỉnh An Giang cung cấp ngày 5 tháng 7 năm 2001.
  2. ^ Quyết định 181-CP năm 1979 điều chỉnh địa giới và đổi tên một số xã và thị trấn thuộc tỉnh An Giang do Hội đồng Chính phủ ban hành
  3. ^ Quyết định 8-HĐBT năm 1984 phân vạch địa giới phường, thị trấn và một số xã thuộc tỉnh An Giang do Hội đồng Bộ trưởng ban hành
  4. ^ Nghị định 119/2003/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập xã, thị trấn thuộc các huyện Chợ Mới, Tri Tôn, Tịnh Biên và Phú Tân, tỉnh An Giang
  5. ^ a ă â b c Phòng Công Thương huyện Chợ Mới. “Đặc điểm tự nhiên” (bằng tiếng Việt). Trang Website Phòng Công Thương huyện Chợ Mới - tỉnh An Giang. Bản gốc lưu trữ |url lưu trữ= cần |ngày lưu trữ= (trợ giúp). Truy cập thứ Năm, ngày 27 tháng 5 năm 2010. 
  6. ^ Vụ Thông Tin Báo Chí - Bộ Ngoại Giao. “Bộ trưởng Ung Văn Khiêm” (bằng tiếng Việt). Trang Website Bộ Ngoại Giao. Bản gốc lưu trữ |url lưu trữ= cần |ngày lưu trữ= (trợ giúp). Truy cập thứ Năm, ngày 27 tháng 05 năm 2010. “Kỷ yếu Bộ Ngoại giao” 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  • [1] Chợ Mới (An Giang): Vùng đất giàu tiềm năng du lịch (08/01/2010) - Cổng Thông tin điện tử An Giang; Nguồn: TỔNG CỤC DU LỊCH, Thanh Thủy (st).