Cha

Trong tiếng Việt, cha còn gọi là bố, ba, tía, cậu, thân phụ, phụ thân, "ông già"... Là một danh từ chung chỉ người, đối nghĩa với Mẹ.

bố và con

Từ nguyên

Đại bộ phận các tên gọi dùng để chỉ cha trong tiếng Việt đều bắt nguồn từ tiếng Hán.

"Cha" và "ba" là âm Hán-Việt ở các thời kỳ khác nhau của của chữ "ba" 爸.

"Bố" là âm Hán-Việt cổ của chữ "phụ" 父.

"Tía" bắt nguồn từ âm đọc của chữ "đả" 爹 trong một số phương ngôn miền Nam Trung Quốc.

Cậu là âm Hán-Việt cổ của chữ "cữu" 舅.

Định nghĩa và phân loại

Theo y học, cha là con người trực tiếp cung cấp tinh trùng trong quá trình thụ tinh nhằm tạo ra một cơ thể mới qua quá trình mang thai và sanh nở của người mẹ.

Về xã hội học, một người được gọi là cha của một đứa trẻ khi đứa trẻ đó do vợ của ông ta sinh ra. Người cha có nghĩa vụ bảo vệ và chăm sóc, nuôi dưỡng , giáo dục,... con mình theo các quy định pháp luật cũng như bản năng làm cha.

Về mặt luật pháp Việt Nam thì không dùng từ "bố" trong hồ sơ lý lịch và nhất là từ bố chỉ có một số địa phương (phương ngữ miền Bắc) dùng thay từ cha nên không phổ biến trong cộng đồng người Việt Nam.

Ngoài ra có nhiều trường hợp khác mà một người cũng được gọi là bố, ba hoặc cha, tía,... như:

• Cha nuôi: chỉ người nuôi nấng, bảo vệ và chăm sóc một đứa trẻ mà không phải là con ruột mình và trong hình thức tự nguyện
• Cha ghẻ/ cha kế: của đứa con dùng chỉ người chồng thứ hai trở đi của người mẹ của đứa con đó
• Cha đỡ đầu (Thiên Chúa giáo) : người đỡ đầu về vấn đề tâm linh và tôn giáo trong cả đời một tín hữu Thiên Chúa giáo.
• Cha cố (Thiên Chúa giáo): Thường là linh mục
• Cha chồng, cha vợ: người con dâu/con rể chỉ cha của chồng/vợ mình

Văn học

Trong văn học dân gian Việt Nam, hình ảnh người cha xuất hiện ít hơn người mẹ. Tiêu biểu ta có:

Ca dao

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con

Còn cha gót đỏ như son

Đến khi cha chết, gót con lấm bùn

Đêm đêm thắp ngọn đèn trời

Cầu cho cha mẹ sống đời với con

...

Tục ngữ, thành ngữ

• Con không cha như nhà không nóc,

• Con không cha như nòng nọc đứt đuôi.

• Con hơn cha là nhà có phúc

• Muốn nói ngoa làm cha mà nói