Chiến tranh Afghanistan-Anh thứ nhất
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg){kind=small}
|
|||||
Chiến tranh Afghanistan - Anh lần thứ nhất là cuộc chiến giữa Ấn Độ thuộc Anh và Afghanistan từ năm 1839 đến 1842. Đây là một trong các xung đột chủ yếu trong cuộc Đại Trò chơi, sự tranh giành quyền lực và ảnh hưởng vào thế kỷ 19 ở Trung Á giữa Vương quốc Anh và Nga, và cũng đánh dấu một trong những thất bại nặng tệ nhất mà thế lực Anh phải gánh chịu trong khu vực sau khi Công ty Đông Ấn Anh củng cố Raj thuộc Anh.[2]
Mục lục |
Diễn biến[sửa]
Xâm lược[sửa]
Hoàn toàn lo ngại trước sự ảnh hưởng của Nga, năm 1839, Vương quốc Anh quyết định xâm lược Afghanistan, phế truất Dost Mohammad và khôi phục đồng minh trung thành của mình, Shuja Shah, lên ngôi. Tuy nhiên, Dost Mohammad lại được lòng dân và là một nhà lãnh đạo hùng mạnh, trong khi Shuja Shah, người đã sống lưu vong gần 30 năm trước đó bị xua đuổi và lại kiêu ngạo.[3]
Chiếm đóng[sửa]
Vương quốc Anh thành công trong việc tái lập ông lên ngôi, nhưng nhận ra rằng ông sẽ bị lật đổ lần nữa ngay sau khi họ triệt thoái. Vì thế người Anh thiết lập một tiền đồn ở Kabul, gồm 10.000 binh sĩ và những người hầu trong trại, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em, và đút lót một số các nhà lãnh đạo bộ lạc để đổi lấy sự im lặng. Afghanistan được "bình định", ít nhất là tạm thời.[4]
Trong lúc này, Dost Mohammad nộp mình cho người Anh và tự nguyện đi sống lưu vong. Sau hai năm, không có bất kỳ cảnh báo nào, các bộ tộc miền núi nổi lên chống lại Shuja Shah và quân xâm lược Anh. Nhà chỉ huy lớn tuổi và ốm yếu vốn chịu trách nhiệm trại đóng quân của Anh bác bỏ các phương sách quyết định để ngăn chặn bạo động, và trước đó trại đóng quân đã bị bao vây và trong tình trạng vô vọng.[4]
Thảm sát đạo quân của Elphinstone[sửa]
Quân nổi loạn đồng ý cho quân Anh hành quân ra khỏi thủ đô Kabul không bị cản trở nếu họ ngay lập tức trở về Punjab, mặc dù đã đến cuối năm và các lối đi bị tuyết phủ. Vì không có giải pháp thay thế, quân Anh bắt đầu cuộc triệt thoái, bỏ lại phía sau các con tin là phụ nữ và trẻ em vì họ không thể thực hiện chuyến đi. Việc thỏa thuận đưa ra lối đi an toàn, tuy nhiên, lại là trò giả dối.[5] Ngay sau khi quân Anh bắt đầu hành quân trên những ngọn núi bị tuyết quét qua, họ bị rượt đuổi và tàn sát không thương tiếc, chỉ có một người đàn ông duy nhất trong toàn bộ đạo quân là William Brydon thoát nạn an toàn.[6]
Trả đũa[sửa]
Sau đó vào mùa hè năm 1842, người Anh xúc tiến một cuộc chinh phạt lớn vào Afghanistan để giải cứu các con tin còn lại và "trừng phạt" những người lãnh đạo cuộc nổi loạn.[7] Họ đạt được mụch đích, nhưng sau đó rút lui, hồi hương Dost Mohammad trở về từ cuộc sống lưu vong, và quyết định không có thêm can thiệp nào nữa vào các vấn đề Afghanistan.[8]
Chú thích[sửa]
- ^ a b http://countrystudies.us/afghanistan/13.htm
- ^ http://books.google.com/books?id=fqRFCkpTdUcC&lpg=PP1&pg=PA110#v=onepage&q&f=false
- ^ http://www.timemachineminiatures.com/misc-pages/afgan_war.php
- ^ a b http://www.onwar.com/aced/nation/all/afghan/fafguk1839.htm
- ^ http://yourdailyhistorylesson.tumblr.com/post/662115803/massacre-of-elphinstones-army
- ^ http://www.khyber.org/publications/011-015/brydonreport.shtml
- ^ Forbes (1892), tr.69
- ^ Allen (2000), tr.52-56
Tham khảo[sửa]
- Allen, Charles (2000). Soldier Sahibs. Abacus. ISBN 0-349-11456-0.
- Forbes, Archibald (1892). The Afghan Wars 1839-42 and 1878-80. BiblioBazaar. ISBN 9-781-42642938-5.
