Chiến tranh Tam Đồng minh

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chiến tranh Tam Đồng minh
Brazilian troops in Tayi.jpg
Đại tá Faria da Rocha duyệt binh lực lượng quân Brasil trước chợ Tayi, 1868.
.
Thời gian 1864-1870
Địa điểm Nam Mỹ
Kết quả phe Đồng minh thắng
Tham chiến
Flag of Paraguay 1842.png Paraguay Flag of Uruguay.svg Uruguay,
Flag of Argentina.svg Argentina,
Flag of Empire of Brazil (1870-1889).svg Đế quốc Brasil
Chỉ huy
Flag of Paraguay 1842.png Francisco Solano López  
Flag of Paraguay 1842.png José E. Díaz  
Flag of Empire of Brazil (1870-1889).svg Pedro II của Brasil
Flag of Empire of Brazil (1870-1889).svg Công tước Caxias
Flag of Empire of Brazil (1870-1889).svg Luís Filipe Gastão de Orléans, Bá tước Eu
Argentina Bartolomé Mitre
Uruguay Venancio Flores
Lực lượng
150.000 quân Paraguay 164.173 quân Brasil,
30.000 quân Argentina,
5.583 quân Uruguay
Tổng cộng:
199.756 men
Tổn thất
ca. 300.000 binh lính và thường dân 90.000 đến 100.000 binh lính và thường dân
.

Chiến tranh Tam Đồng minh là một cuộc đại chiến đẫm máu gây nhiều tử thương nhất trong lịch sử Nam Mỹ. Hai phe tham chiến là Paraguay chống với ba nước Argentina, Brasil, và Uruguay.

Tổng lược[sửa | sửa mã nguồn]

Có nhiều nguyên do góp phần gây ra cuộc chiến Tam Đồng minh như là tranh chấp quyền lực ở khu vực sông La Plata, tham vọng bành trướng của Paraguay, xung đột chính trị ở Uruguay giữa hai phe thân Argentina và thân Brasil, và quyền lợi kinh tế của Vương quốc Anh.

Hậu quả cuộc chiến là phe Đồng minh chiến thắng và Paraguay bị đại bại. Dù thua trận Paraguay kéo dài cuộc chiến bằng cách theo đuổi chiến tranh du kích cho đến khi López tử trận ngày 1 Tháng Ba 1870. Quân đội và xã hội Paraguay nói chung lúc đó đã hoàn toàn kiệt quệ. Tổng số thương vong của Paraguay vì chiến tranh và bệnh dịch có thể đã lên đến 1 triệu 2, tức 90% dân số thời tiền chiến.[1][2] Ước đoán khác đưa ra con số 300.000 tử vong trên tổng số dân cư khoảng 500.000 đến 525.000 thời tiền chiến.[3]

Phải vài chục năm sau xã hội Paraguay mới hồi phục được từ cơn khủng hoảng hậu chiến. Điển hình là Paraguay, tuy là nước cộng hòa đầu tiên tại Nam Mỹ, phải đợi đến năm 1993 mới có được vị tổng thống đắc cử do tuyên cử dân chủ.

Đối với Brasil, cuộc chiến Tam Đồng minh là động lực giúp chấm dứt chế độ nô lệ. Phe quân đội cũng từ đó chiếm ưu thế trong cơ chế chính trị Brasil. Về mặt tài chánh, cuộc chiến để lại một khoản nợ rất lớn, kìm hãm nền kinh tế Brasil mà phải vài chục năm sau Brasil mới trả hết được số nợ đó.

Uruguay học được bài học tự cường, chấm dứt sự can thiệp của hai lân bang Brasil và Argentina vào nội bộ Uruguay.[4]

Riêng với Argentina, cuộc chiến đã góp phần củng cố khái niệm quốc gia.[5]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Byron Farwell, The Encyclopedia of Nineteenth-Century Land Warfare: An Illustrated World View, New York: WW Norton, 2001. Page 824.
  2. ^ Theo ước đoán dân số tiền chiến là 1.337.437, tụt xuống còn 221.709 (28.746 nam, 106.254 nữ, 86.079 trẻ nhỏ) (War and the Breed, David Starr Jordan, p. 164. Boston, 1915; Applied Genetics, Paul Popenoe, The Macmillan Company, New York, 1918)
  3. ^ Jurg Meister, Francisco Solano López Nationalheld oder Kriegsverbrecher?, Osnabrück: Biblio Verlag, 1987. 345, 355, 454-5.
  4. ^ Scheina, 331.
  5. ^ Historia de las relaciones exteriores de la República Argentina (notes from CEMA University, in spanish, and references therein) [1]