Danh sách Giáo phận Công giáo tại Việt Nam

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Giáo hội Công giáo tại Việt Nam hiện tại được tổ chức theo không gian lãnh thổ gồm có 3 giáo tỉnh là Hà Nội, Huế và Sài Gòn. Mỗi giáo tỉnh nêu trên lại được chia thành các giáo phận cùng một tổng giáo phận. Hiện nay ở Việt Nam có tất cả 3 tổng giáo phận và 23 giáo phận. Đứng đầu mỗi tổng giáo phận là một tổng Giám mục (có thể mang thêm tước hồng y), đứng đầu mỗi giáo phận là một Giám mục. Những giáo phận tông tòa được thành lập sớm nhất ở Việt Nam vào năm 1659. Hiện nay, tên của các giáo phận ở Việt Nam được đặt theo địa danh có tòa Giám mụcnhà thờ chính tòa.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Giai đoạn sơ khai[sửa | sửa mã nguồn]

Sau một thời gian dài hơn 100 năm truyền đạo (từ 1533) vào Đại Việt, ngày 9 tháng 7 năm 1659, Giáo hoàng Alexanđê VII đã bổ nhiệm hai linh mục Francois Pallu và Lambert de la Motte làm Giám mục tiên khởi cho hai giáo phận (tông tòa) của Việt Nam đầu tiên:

  • Giáo phận Đàng Trong: từ sông Gianh trở vào nam, bao gồm Cao MiênChiêm Thành, trao cho Giám mục Lambert de la Motte.
  • Giáo phận Đàng Ngoài: từ sông Gianh trở ra bắc, và miền nam Trung Hoa, trao cho Giám mục Pallu.

Ngày 31 tháng 1 năm 1668, tại Juthia (kinh đô cũ của Thái Lan), Giám mục Lambert de la Motte truyền chức linh mục cho 4 thầy giảng Giuse Trang và Luca Bền thuộc giáo phận Đàng Trong, và Gioan Huệ và Benedictô Hiền thuộc giáo phận Đàng Ngoài. Đây là 4 vị linh mục tiên khởi của Giáo hội Công giáo Việt Nam. Năm 1669, Giám mục Lambert de la Motte truyền chức thêm 7 linh mục Việt Nam nữa. Năm 1670, ông chuẩn y thành lập dòng Mến Thánh Giá cho các nữ tu Việt Nam.

Năm 1678, Giám mục Pallu từ Thái Lan về Roma, đề nghị tấn phong Giám mục cho 6 linh mục trong số các linh mục tiên khởi. Tuy nhiên đề nghị này đã bị Tòa Thánh bác bỏ.

Năm 1679, Giáo phận Đàng Ngoài tách rời thành hai giáo phận mới, lấy sông Hồng làm ranh giới. Hai giáo phận Đàng Ngoài mới, gồm 2 Giám mục, 7 vị thừa sai người Pháp, 11 linh mục người Việt và hơn 200.000 tín hữu, là:

  • Giáo phận Đông Đàng Ngoài: từ sông Hồng đến các tỉnh ven biển, trao cho Giám mục Deydier.
  • Giáo phận Tây Đàng Ngoài: từ sông Hồng đến biên giới Ai Lao, đặt dưới sự cai quản của Giám mục De Bourges.

Năm 1693, Giám mục Deydier mất, Giám mục De Bourges phải cai quản hai giáo phận. Vì tình trạng thiếu hụt thừa sai nên Giám mục De Bourges đã nhượng địa phận Đông cho Dòng Đa Minh, có trụ sở tại Manila (Philippines).

Năm 1844, Giáo hoàng Grêgôriô XVI chia giáo phận Đàng Trong thành hai giáo phận mới:

  • Giáo phận Đông Đàng Trong (gồm các tỉnh từ Quảng Bình đến Bình Thuận): do Giám mục Cuenot Thể cai quản.
  • Giáo phận Tây Đàng Trong (gồm Nam Kỳ lục tỉnh): trao cho Giám mục D. Lefebre Ngãi cai quản.

Năm 1846, Giáo phận Tây Đàng Ngoài được cắt để thành lập Giáo phận Nam Đàng Ngoài, bao gồm Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh và một phần tỉnh Quảng Bình, được ủy thác cho Giám mục J. Gauthier Hậu.

Năm 1848, Tòa Thánh thiết lập thêm địa phận mới gồm hai tỉnh Nam ĐịnhHưng Yên, tách rời từ Giáo phận Đông Đàng Ngoài để thành lập Giáo phận Trung Đàng Ngoài, giao cho Giám mục D. Martin Gia cai quản.

Năm 1850, Tòa Thánh cắt Giáo phận Đông Đàng Trong, gồm các tỉnh Quảng Bình, Thừa Thiên, Quảng Trị, để thành lập Giáo phận Bắc Đàng Trong và đặt Giám mục Pellerin (Phan) cai quản.

Năm 1850, Giáo phận Nam Vang tách rời từ Giáo phận Tây Đàng Trong và trao lại cho Giám mục J. Michel Mịch cai quản.

Giai đoạn Pháp thuộc[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1883, Giáo phận Bắc Đàng Ngoài được thành lập, tách rời từ Giáo phận Hải Phòng, và bao gồm các tỉnh Bắc Ninh, Thái Nguyên, Lạng SơnCao Bằng, trao cho Giám mục Colomer Lễ coi sóc.

Năm 1895, Giáo phận Hưng Hóa, gồm các tỉnh Sơn Tây, Yên Bái, Hòa BìnhLai Châu được thành lập và được trao cho Giám mục Paul Maris Raymond.

Năm 1901, Giáo phận Phát Diệm (Thanh) được thành lập gồm hai tỉnh Thanh HóaNinh Bình, tách rời từ Giáo phận Hà Nội và đặt dưới sự cai quản của Giám mục Alexandre Marcou Thành.

Năm 1913, Hạt Phủ doãn tông tòa Lạng Sơn được thành lập, tách rời từ Giáo phận Bắc Ninh, và được ủy thác cho các thừa sai dòng Đa Minh Lyon đảm trách.

Năm 1932, Giáo phận Thanh Hóa, gồm các tỉnh Thanh Hóa và Sầm Nứa (Ai Lao), tách ra từ Giáo phận Phát Diệm, được thiết lập và đặt dưới sự hướng dẫn của Giám mục Louis de Cooman Hành.

Năm 1932, Giáo phận Kontum được thành lập, bao gồm 3 tỉnh Kontum, DarlacPleiku, tách ra từ địa phận Qui Nhơn và đặt dưới sự hướng dẫn của Giám mục Jannin Phước.

Các Giám mục Việt Nam tiên khởi[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 11 tháng 6 năm 1933, tại Đền Thánh Phêrô (Roma), Giáo hoàng Piô XI đã bổ nhiệm vị Giám mục tiên khởi cho Giáo hội Công giáo Việt Nam là Giám mục Baotixita Nguyễn Bá Tòng. Ông là Giám mục phó với quyền kế vị Giáo phận Phát Diệm.

Năm 1935, Giám mục Marcou Thành từ chức, trao quyền Giám mục Giáo phận Phát Diệm cho Giám mục Nguyễn Bá Tòng. Đây là giáo phận đầu tiên được ủy thác cho hàng giáo sĩ Việt Nam.

Cùng năm này, Giám mục Đa Minh Hồ Ngọc Cẩn được tấn phong tại nhà thờ Phú Cam (Huế), trở thành vị Giám mục thứ hai của Việt Nam. Ông là Giám mục phụ tá với quyền kế vị Giáo phận Bùi Chu.

Ngày 17 tháng 6 năm 1936, Giám mục Hồ Ngọc Cẩn trở thành Giám mục Việt Nam tiên khởi của Giáo phận Tông tòa Bùi Chu, khi kế vị Giám mục chính Pedro Muzagorri Trung vừa qua đời. Đây là giáo phận thứ hai được ủy thác cho hàng giáo sĩ Việt Nam.

Cùng trong năm này, Giáo phận Thái Bình được thiết lập, tách rời từ Giáo phận Bùi Chu, bao gồm hai tỉnh Thái Bình, Hưng Yên. Tân giáo phận đặt dưới sự cai quản của Giám mục Cassado Thuận.

Ngày 4 tháng 5 năm 1938, Khâm sứ Tòa Thánh tại Việt Nam là Giám mục Drapier là làm chủ lễ tấn phong Giám mục Phêrô Martino Ngô Đình Thục tại nhà thờ Phủ Cam (Huế). Cùng năm này, Giáo phận Vĩnh Long được thành lập, tách rời từ Giáo phận Sài Gòn, gồm các tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre (Kiến Hòa) và Trà Vinh (Vĩnh Bình), trao cho Giám mục Phêrô Martino Ngô Đình Thục cai quản. Đây là giáo phận thứ ba được ủy thác cho hàng giáo sĩ Việt Nam.

Năm 1939, Hạt Phủ doãn tông tòa Lạng Sơn được Tòa Thánh nâng lên hàng Giáo phận tông tòa (Hạt Đại diện tông tòa), và trao cho Giám mục Felix (Minh) quản nhiệm.

Năm 1940, thêm một vị Giám mục nữa được tấn phong là Giám mục Gioan Maria Phan Ðình Phùng. Ông là Giám mục phó với quyền kế vị giáo phận Phát Diệm.

Năm 1945, sau Đệ nhị thế chiến, Tòa Thánh Vatican bắt đầu lưu tâm nhiều hơn đến việc tuyển chọn hàng giáo sĩ Việt Nam lên hàng Giám mục để lãnh đạo giáo hội Việt Nam. Một Giám mục mới của Việt Nam cũng được bổ nhiệm trong năm này là Giám mục Anselmo Lê Hữu Từ, bấy giờ đang là Bề trên Đan viện Xitô Phước Sơn (Nho Quan). Ông là vị Giám mục người Việt thứ năm.

Trong năm 1950, 3 Giám mục mới được bổ nhiệm là:

Năm 1951, Giáo phận Vinh trao cho tân Giám mục Gioan Baotixita Trần Hữu Ðức.

Năm 1955, Giáo phận Cần Thơ được thành lập và được giao cho tân Giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình.

Năm 1955, Linh mục Simon Hòa Nguyễn Văn Hiền được tấn phong Giám mục và đảm nhận Giáo phận Sài Gòn, thay thế Giám mục Cassaige Sanh từ chức để đi làm tuyên úy Trại cùi Di Linh.

Năm 1957, Tòa Thánh cắt hai tỉnh Khánh HòaNinh Thuận (thuộc địa phận Qui Nhơn) và hai tỉnh Bình ThuậnBình Tuy (thuộc địa phận Sài Gòn) để thiết lập Giáo phận Nha Trang và trao cho Giám mục Piquet Lợi coi sóc.

Thành lập hàng Giám mục Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1960, Tòa Thánh Vatican ra sắc chỉ thành lập hàng Giám mục Việt Nam và theo đó cũng thành lập các Tổng Giáo phận Hà Nội, Huế, Sài Gòn.

Năm 1975, Giám mục Nicôla Huỳnh Văn Nghi về giám quản Giáo phận Phan Thiết mới được thành lập từ việc chia cắt tỉnh Bình Thuận và Bình Tuy cũ từ Giáo phận Nha Trang nhập về làm giáo phận mới.

Ngày 5 tháng 12 năm 2005, Giáo phận Bà Rịa được tách ra từ giáo phận Xuân Lộc với Tông hiến Ad Aptius Consulendum do Giáo hoàng Biển Đức XVI ban hành ngày 22 tháng 11, 2005.

Theo trang tin chính thức của Hội đồng Giám mục Việt Nam, trong cuộc họp thường niên lần I năm 2013, các Giám mục đã thảo luận về việc chia tách và thành lập một số giáo phận trong tương lai, gồm giáo phận Hà Tuyên (tương ứng hai tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang, tách từ 3 giáo phận Bắc Ninh, Hưng Hóa và Lạng Sơn)[1], Hà Tĩnh (tương ứng tỉnh Hà Tĩnh, tách từ giáo phận Vinh) và Pleiku (tương ứng tỉnh Gia Lai, tách từ giáo phận Kontum).[2]

Danh sách giáo phận Công giáo tại Việt Nam hiện tại[sửa | sửa mã nguồn]

(Cập nhật thời điểm tháng 9 năm 2013)

STT Giáo phận Thành lập Giám mục quản nhiệm Nhà thờ chính tòa
1 Tổng giáo phận Hà Nội 1659
1960
Tổng giám mục.png Phêrô Nguyễn Văn Nhơn
Giám mục phụ tá.png Lôrensô Chu Văn Minh
Nhà thờ chính tòa
Thánh Giuse
2 Giáo phận Bắc Ninh 1883 Giám mục chính tòa.png Cosma Hoàng Văn Đạt Nhà thờ chính tòa
Nữ vương Rất thánh Mân Côi
3 Giáo phận Bùi Chu 1848 Giám mục chính tòa.png Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu Nhà thờ chính tòa
Nữ vương Rất thánh Mân Côi
4 Giáo phận Hải Phòng 1679 Giám mục chính tòa.png Giuse Vũ Văn Thiên Nhà thờ chính tòa
Nữ vương Rất thánh Mân Côi
5 Giáo phận Hưng Hóa 1895 Giám mục chính tòa.png Gioan Maria Vũ Tất
Giám mục phụ tá.png Alfonso Nguyễn Hữu Long
Nhà thờ chính tòa
Thánh Têrêsa Hài Đồng
6 Giáo phận Lạng Sơn và Cao Bằng 1939 Giám mục chính tòa.png Giuse Đặng Đức Ngân Nhà thờ chính tòa
Thánh Giuse
7 Giáo phận Phát Diệm 1901 Giám mục chính tòa.png Giuse Nguyễn Năng Nhà thờ chính tòa
Nữ Vương Rất Thánh Mân Côi
8 Giáo phận Thái Bình 1936 Giám mục chính tòa.png Phêrô Nguyễn Văn Đệ Nhà thờ chính tòa
Thánh Tâm Chúa Giêsu
9 Giáo phận Thanh Hóa 1932 Giám mục chính tòa.png Giuse Nguyễn Chí Linh Nhà thờ chính tòa
Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội
10 Giáo phận Vinh 1846 Giám mục chính tòa.png Phaolô Nguyễn Thái Hợp
Giám mục phụ tá.png Phêrô Nguyễn Văn Viên
Nhà thờ chính tòa
Đức Mẹ Lên Trời
11 Tổng Giáo phận Huế 1850
1960
Tổng giám mục.png Phanxicô Xaviê Lê Văn Hồng Nhà thờ chính tòa
Trái tim Cực sạch Đức Mẹ
12 Giáo phận Ban Mê Thuột 1967 Giám mục chính tòa.png Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản Nhà thờ chính tòa
Thánh Tâm Chúa Giêsu
13 Giáo phận Đà Nẵng 1963 Giám mục chính tòa.png Giuse Châu Ngọc Tri Nhà thờ chính tòa
Thánh Tâm Chúa Giêsu
14 Giáo phận Kon Tum 1932 Giám mục chính tòa.png Micae Hoàng Đức Oanh Nhà thờ chính tòa
Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội
15 Giáo phận Nha Trang 1957 Giám mục chính tòa.png Giuse Võ Đức Minh Nhà thờ chính tòa
Chúa Kitô Vua
16 Giáo phận Qui Nhơn 1659 Giám mục chính tòa.png Mátthêu Nguyễn Văn Khôi Nhà thờ chính tòa
Đức Mẹ Lên Trời
17 Tổng Giáo phận TP.HCM 1844
1960
Tổng giám mục.png Phaolô Bùi Văn Đọc Nhà thờ chính tòa
Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội
18 Giáo phận Bà Rịa 2005 Giám mục chính tòa.png Tôma Nguyễn Văn Trâm Nhà thờ chính tòa
Thánh Giacôbê và Thánh Philípphê
19 Giáo phận Cần Thơ 1955 Giám mục chính tòa.png Stêphanô Tri Bửu Thiên Nhà thờ chính tòa
Thánh Tâm Chúa Giêsu
20 Giáo phận Đà Lạt 1960 Giám mục chính tòa.png Antôn Vũ Huy Chương Nhà thờ chính tòa
Thánh Nicôla Bari
21 Giáo phận Long Xuyên 1960 Giám mục chính tòa.png Giuse Trần Xuân Tiếu
Giám mục phụ tá.png Giuse Trần Văn Toản
Nhà thờ chính tòa
Nữ vương Hòa Bình
22 Giáo phận Mỹ Tho 1960 Giám mục chính tòa.png Phêrô Nguyễn Văn Khảm Nhà thờ chính tòa
Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội
23 Giáo phận Phan Thiết 1975 Giám mục chính tòa.png Giuse Vũ Duy Thống Nhà thờ chính tòa
Thánh Tâm Chúa Giêsu
24 Giáo phận Phú Cường 1965 Giám mục chính tòa.png Giuse Nguyễn Tấn Tước Nhà thờ chính tòa
Thánh Tâm Chúa Giêsu
25 Giáo phận Vĩnh Long 1938 Giám mục trống tòa.png Trống tòa Nhà thờ chính tòa
Thánh Anna
26 Giáo phận Xuân Lộc 1965 Giám mục chính tòa.png Đa Minh Nguyễn Chu Trinh
Giám mục phụ tá.png Giuse Đinh Đức Đạo
Nhà thờ chính tòa
Chúa Kitô Vua

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]