Cuộc diệt chủng người Armenia

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Diệt chủng người Armenia)
Bước tới: menu, tìm kiếm

Vụ diệt chủng Armenia (tiếng Armenia: Հայոց Ցեղասպանութիւն ("Hayoc' c'ejaspanut'iwn"), tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Ermeni Soykırımı) — cũng gọi là Cuộc tàn sát Armenia, Đại họa (Մեծ Եղեռն "Mec Ejer'n") hay Thảm sát Armenia — là vụ trục xuất và thảm sát bằng vũ lực[1] hàng trăm ngàn đến hơn 1,2 triệu người Armenia trong thời kỳ chính phủ của Liên hiệp Thanh niên Cách mạng Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 1915 đến 1917Đế quốc Ottoman.[2]

Nó được mọi người công nhận rộng rãi là một trong những vụ diệt chủng có hệ thống và hiện đại đầu tiên,[3][4] khi nhiều nguồn tin phương Tây chỉ rõ quy mô tuyệt đối về số lượng người chết là bằng chứng về một kế hoạch có tổ chức và có hệ thống để hủy diệt người Armenia.[5] Người ta cũng cho rằng sự kiện này là vụ diệt chủng được nghiên cứu nhiều thứ hai sau vụ Holocaust của Đức Quốc xã.[6] Đến nay, 22 quốc gia đã chính thức công nhận đây là một vụ diệt chủng. Chính phủ Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ bác bỏ việc mô tả đặc điểm của các sự kiện này là diệt chủng.[7]

Tư cách của người Armenia Ottoman[sửa | sửa mã nguồn]

Rafael de Nogales Méndez (1879-1936), Venezuela sĩ quan từng phục vụ trong quân đội Ottoman, đã viết một tài khoản chi tiết về các vụ thảm sát 1915 trong cuốn sách của mình "Cuatro años bajo la media luna" (Bốn năm dưới lưỡi liềm các)

Dưới chế độ millet của luật Ottoman, người Armenia (như các dhimmi, cùng với người Hy Lạp, người Do Thái và các nhóm dân tộc thiểu số và tôn giáo khác) phải tuân theo các luật khác với luật được áp dụng cho những người Hồi giáo.[8] Họ có tòa án riêng, dù các tranh chấp liên quan đến một người Hồi giáo lại chiểu theo luật dựa vào sharia. Người Armenia được miễn phục vụ trong quân đội, nhưng thay vào đó họ phải đóng thuế miễn nghĩa vụ quân sự, gọi là jizya; lời khai của họ trước toà án Hồi giáo không được chống lại người Hồi giáo; họ không được phép mang vũ khí và phải đóng thuế cao hơn,[9] dù họ là một trong những dân tộc thiểu số lớn nhất ở Đế quốc Ottoman.[10]

Các nhóm dân tộc ở các vùng Balkan và Tiểu Á đầu thế kỷ 20 (William R. Shepherd, Historical Atlas, 1911).

Năm 1914, ước tính có khoảng 2 triệu người Armenia ở Đế quốc Ottoman.[11] Còn dân số Armenia ở Đông Anatolia thì đông là sống tập trung, có nhiều người Armenia ở vùng phía tây của Đế quốc Ottoman,[12] đặc biệt ở trong và xung quanh Constantinopolis. Gần 2 thập kỷ trước đó, các cuộc thảm sát người Armenia ở Anatolia đã bắt đầu.

Diễn biến[sửa | sửa mã nguồn]

Sự kiện này xảy ra trên Đế quốc Ottoman hiện nay là Thổ Nhĩ Kỳ. Ngoài những khác biệt về sắc tộc và tôn giáo (người Armenia theo đạo Cơ đốc), cuộc diệt chủng còn xuất phát từ sự thất vọng vì thất bại quân sự của người Thổ chống người Nga trên dãy núi Caucasus. Trong cuộc chiến 5 ngày kết thúc ngày 3 Tháng 1, người Nga đã đập tan cuộc tấn công của người Thổ. Trong 95.000 quân Thổ đi chiến đấu, chỉ còn 18.000 người trở về - khoảng 50.000 người bị chết cóng. Đã lan truyền tin đồn rằng các binh sĩ người Armeni trong quân đội đã bỏ chạy về phía người Nga.

Sự trung thành của người Armeni bị nghi ngờ một phần vì họ là những người chống lại ách cai trị của người Thổ. Một số người Armeni đặt hy vọng vào đề nghị cho họ được độc lập của người Nga sau chiến tranh. Một số, chỉ cần băng qua biên giới, đã đi về phía Bắc để chiến đấu chống lại người Thổ, bên cạnh người Armeni được cai quản bởi người Nga. Sống giữa người Thổ, quan điểm về sự phản bội của người Armeni trở nên dễ dàng.

Nhân dân Thổ, liên quan đến các luật lệ cai trị áp đặt bởi Tổng trấn Pasha, chọn cách đổ lỗi cho người Armenia về thất bại tại Caucasus. Điều này làm yên lòng họ về sự kết tội. Hơn nữa, Tổng trấn Pasha đã nói muốn đưa người Armeni từ vùng đất nằm giữa Thổ và khu vực các nước Hồi giáo đi xa về phía Bắc, nơi Enver hy vọng sẽ giải phóng khỏi tay người Nga.

Cuối Tháng 2, năm 1915, người Thổ bãi nhiệm các quan chức người Armeni. Họ chuyển các binh sĩ người Armeni khỏi các đơn vị chiến đấu, đưa họ vào các binh đoàn lao công. Họ bỏ tù các sĩ quan quân sự Armeni, và họ ra sắc lệnh người Armenia không được phép mang vũ khí. Người Thổ bắt đầu cuộc truy tìm các vũ khí cất giấu bí mật trong cộng đồng Armeni. Điều này xảy ra cùng lúc với việc bắt đầu cuộc ném bom và tấn công vào bờ của hải quân Anh để hủy diệt các vị trí quân sự trên bán đảo Gallipoli. Người dân gần Constantinople (Istanbul) chuẩn bị từ bỏ thành phố của họ. Tại Constantinople, chính quyển bắt giữ những người Armeni quan trọng, các nhà văn, nhà giáo, luật sư và giết chết họ.

Trong thời gian ngưng chiến tại bán đảo Gallipoli, Enver bắt đầu chương trình xua đuổi người Armeni ra khỏi quê hương họ. Trong quá trình cưỡng bức người Armeni di chuyển, nhiều người đã phản kháng, nhưng không thành công và đã bị giết chết. Nhiều người đã bỏ chạy, một số trốn vào sa mạc khô cằn nơi họ bị tấn công bởi người Kurd Hồi giáo cũng ghét người Armeni. Một số kết thúc cuộc đời trong các trại tập trung ở sa mạc, nơi họ bị bỏ đói đến chết.

Phản ứng[sửa | sửa mã nguồn]

Đại diện chính quyền Đức chỉ trích chính quyền Thổ (Ottoman). Đại diện Hoa kỳ tại Constantinople, Henry Morganthau (ông là người Do Thái), cũng phản ứng, và ông ta hỏi tại sao toàn bộ chủng tộc Armeni bị trừng phạt cho tội lỗi của chỉ một nhóm người. Đại diện Thổ nói tại sao ông phải phàn nàn. Người Thổ, như ông ta đã nói, đã đối xử tốt với người Do Thái.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ New York Times Dispatch. Lord Bryce's report on Armenian atrocities an appalling catalogue of outrage and massacre.. The New York Times, October 8, 1916.
  2. ^ "Cultural Cleansing: Who Remembers The Armenians," in Robert Bevan. The Destruction of Memory, Reaction Books, London. 2006, pp. 25–60
  3. ^ Ferguson, Niall. The War of the World: Twentieth-Century Conflict and the Descent of the West. New York: Penguin Press, 2006 p. 177 ISBN 1-59420-100-5
  4. ^ A Letter from The International Association of Genocide Scholars
  5. ^ “Senate Resolution 106 - - Calling on the President to ensure that the foreign policy of the United States reflects appropriate understanding and sensitivity concerning issues related to Human Rights, Ethnic Cleansing, and Genocide Documented in the United States Record relating to the Armenian Genocide”. Library of Congress. 
  6. ^ R. J. Rummel, The Holocaust in Comparative and Historical Perspective, A Journal Social Issues, April 1, 1998 — Vol.3, no.2
  7. ^ “Q&A: Armenian 'genocide'”. BBC News. 2006-10-12. Truy cập ngày 29 tháng 12 năm 2006. 
  8. ^ Dadrian, Vahakn N. The History of the Armenian Genocide: Ethnic Conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus. Oxford: Berghahn Books, 1995 p. 192 ISBN 1-57181-666-6
  9. ^ Melson, Robert. Revolution and Genocide: On the Origins of the Armenian Genocide and the Holocaust. Chicago: University of Chicago Press, 1992. pp. 54–6 ISBN 0-226-51991-0
  10. ^ Vartan Oskanian Minister of Foreign Affairs Republic of Armenia. “Ultimate Crime, Ultimate Challenge An International Conference on the 90th Anniversary of the Armenian Genocide CLOSING ADDRESS”. Armenian Foreign Ministry. 
  11. ^ Robert Melson (tháng 11 năm 1996). “Paradigms of Genocide: The Holocaust, the Armenian Genocide, and Contemporary Mass Destructions”. Annals of the American Academy of Political and Social Science 548: 156–68 (160). 
  12. ^ Hovannisian, Richard. Armenian people from ancient to modern times, Volume II. Palgrave Macmillan. tr. 204. ISBN 0-312-10168-6. 

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]