Fullerene

Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Fulleren (định hướng).

Mô hình 3 chiều Buckminsterfullerene C₆₀

Fullerene đa diện đều 20 mặt C₅₄₀

Fullerene là những phân tử cấu thành từ các nguyên tử cacbon, chúng có dạng rỗng như mặt cầu, ellipsoid, hay ống. Các fullerene hình cầu còn được gọi là quả bóng bucky (buckyballs), và hình trụ tròn rỗng được gọi là ống nanô cácbon hay ống bucky (buckytube). Fullerene có cấu trúc tương tự với than chì, là tổ hợp của lớp than chì độ dày một nguyên tử (còn gọi là graphene) liên kết với nhau tạo thành vòng lục giác; nhưng chúng cũng có thể tạo thành vòng ngũ giác hoặc thất giác.

Fullerene đầu tiên được khám phá ra, và trở thành tên gọi tương tự cho nhiều fullerene sau này, đó là buckminsterfullerene (C₆₀), do các nhà khoa học Harold Kroto, James Heath, Sean O'Brien, Robert Curl và Richard Smalley tại đại học Rice công bố năm 1985. Tên gọi này để vinh danh Richard Buckminster Fuller, người đã thiết kế các mái vòm trắc đạc. Fullerene đã được tìm thấy trong tự nhiên mặc dù rất hiếm.

Sự khám phá ra fullerene đã trở thành một bước tiến lớn trong sự hiểu biết về thù hình cacbon, mà trước đó chỉ giới hạn ở than chì, kim cương, và cacbon vô định hình như muội than và than gỗ. Buckyball và buckytube đã trở thành lĩnh vực nghiên cứu trọng điểm, cả trong hóa học lẫn các ứng dụng công nghệ, đặc biệt trong khoa học vật liệu, điện tử học và công nghệ nano.

Đọc thêm

• Aldersey-Williams, H. (1995). The Most Beautiful Molecule: The Discovery of the Buckyball. John Wiley & Sons. ISBN 0-471-19333-X. 

Liên kết ngoài

• Properties of C60 fullerene
• Richard Smalley's autobiography at Nobel.se
• Sir Harry Kroto's webpage
• Simple model of Fullerene.
• Rhonditic Steel
• Introduction to fullerites
• Bucky Balls, a short video explaining the structure of C60 by the Vega Science Trust
• Giant Fullerenes, a short video looking at Giant Fullerenes