Gio Linh (thị trấn)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Gio Linh
Thị trấn
Địa lý
Tọa độ: 16°55′40″B 107°4′49″Đ / 16,92778°B 107,08028°Đ / 16.92778; 107.08028Tọa độ: 16°55′40″B 107°4′49″Đ / 16,92778°B 107,08028°Đ / 16.92778; 107.08028
Diện tích 7,53 km²[1]
Dân số (1999)  
 Tổng cộng 7.002 người[1]
 Mật độ 930 người/km²
Hành chính
Quốc gia  Việt Nam
Tỉnh Quảng Trị
Huyện Gio Linh
Thành lập 1994[2]
Mã hành chính 19495[1]

Gio Linh là một thị trấn thuộc huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam.

Thị trấn Gio Linh có diện tích 7,53 km², dân số năm 1999 là 7002 người,[1] mật độ dân số đạt 930 người/km².

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Thị trấn Gio Linh bao gồm 11 khu phố, từ Khu phố 1 đến Khu phố 11.

Uỷ ban Nhân dân thị trấn đóng ở khu phố: Khu phố 5.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Thị trấn Gio Linh là trung tâm huyện lỵ của Huyện Gio Linh được thành lập từ năm 1994. Thị trấn Gio Linh được thành lập gồm một phần diện tích của làng Hà Thượng, Lạc Tân, Lan Đình, Tân Lịch và Hà Trung.

Theo lịch sử, vào năm 1069, để phá âm mưu của nhà Tống câu kết với phong kiến Chăm Pa xâm lựơc Việt Nam, một đạo quân nhà lý do vua Lý Thánh Tông thân chinh chỉ huy thống lĩnh 5 vạn quân cùng Lý Thường Kiệt đi tiên phong đánh thẳng vào Trà Bàn kinh thành Chăm Pa, vua Chăm Pa thua trận buộc phải dâng ba châu Bố Chính, Địa Lý, Ma Linh cho nhà Lý để được bảo toàn tính mạng. (châu Ma Linh thuộc địa phận tỉnh Quảng Trị, Châu Bố Chính và Địa Lý nay thuộc tỉnh Quảng Bình).

Năm 1075, Lý Thường Kiệt cho vẽ bản đồ 3 châu: Bố Chính, Địa Lý, Minh Linh, chiêu mộ dân nghèo vùng Thanh Hoá, Nghệ An vào châu Minh Linh khai khẩn làm ăn, sinh sống cùng với binh lính được Lý Thường Kiệt điều vào trấn đóng ở vùng này, đây là lớp di dân đầu tiên vào Quảng Trị. Nhà Lý lại đổi tên châu Địa Lý thành châu Lâm Bình, châu Ma Linh thành châu Minh Linh. Châu Ma Linh ngày ấy tức là đất của các huyện Vĩnh Linh, Gio Linh ngày nay. Như vậy, sự ra đời của Gio Linh, phần đất của Thị trấn Gio Linh ngày nay được hình thành từ đầu thế kỷ thứ XI.

Cùng với đội quân của Lý Thánh Tông mở mang bờ cõi về phía nam, dòng người từ phía bắc vào sinh sống tại Quảng Trị ngày càng đông.

Suốt hơn ba thế kỷ(1075-1400), Quảng trị là vùng địa đầu của đất nước Đại việt. Trong suốt 300 năm giằng co của cuộc chiến tranh biên giới Việt - Chăm, người dân Quảng Trị đã nung nấu ý chí quyết tâm xây dựng và bảo vệ quê hương, mồ hôi và máu của người dân Gio Linh đã đổ xuống đất này càng làm tăng thêm tinh thần tương thân, tương ái, tính cộng đồng làng xã ngày càng được quỵện chặt trong mối quan hệ làng nước.

Trong Quá trình phát triển, mảnh đất thị trấn Gio Linh đã nhiều lần được sáp nhập rồi chia tách và được đặt nhiều tên gọi khác nhau. Dưới thời pháp thuộc, cả tỉnh Quảng trị có 6 huyện là: Hải Lăng, Triệu Phong, Gio Linh, Vĩnh linh, Cam lộ, Hướng Hoá. Thị xã Quảng Trị là nơi đặt trụ sở hành chính của thực dân Pháp và Nam triều(1), là trung tâm tỉnh lỵ của Quảng Trị lúc bấy giờ. Thị trấn Gio Linh ngày nay thuộc huyện Gio Linh, là trung tâm huyện lỵ.

Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, thị trấn Gio Linh ngày nay thuộc địa phận 2 xã Linh Giang và Linh Phong(2). Tháng 04/1949 xã Linh Giang - Xã Linh Phong có 9 thôn (Lạc tân, Lan đình,Gia môn, Lễ môn, tân an thôn,tân bích, tân hà, tân lịch,an xá) và Linh Phong được sát nhập lại thành xã Linh Châu. Xã Linh Châu gồm có 11 thôn thuộc huyện Gio Linh tỉnh Quảng Trị.

Sau năm 1954, đất nước bị chia cắt; Việt Nam Cộng hòa chia huyện Gio Linh thành 2 quận là quận Gio Linh và quận Trung Lương (quận Trung Lương gồm có 3 xã là Trung Sơn, Trung Giang, Trung Hải). Quận Gio linh gồm 6 xã là Gio An, Gio Sơn, Gio Hải, Gio Hà, Gio Mỹ và Gio Lễ. Từ năm 1954 - 1975, xã Linh Châu được đặt lại tên thành xã Gio Lễ, trực thuộc huyện Gio Linh tỉnh Quảng Trị.

Tháng 7/1976 theo quyết định của Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, Quảng Trị cùng tỉnh Quảng Bình, Thừa Thiên Huế và khu vực Vĩnh Linh hợp nhất thành tỉnh Bình Trị Thiên. Tháng 7/1977, hội đồng nhà nước quyết định sát nhập huyện Vĩnh Linh và Gio Linh thành huyện Bến Hải. Từ năm 1976 -1993, xã Gio Lễ được chia thành 2 xã là Gio Châu, Gio Phong, thuộc huyện Bến Hải, tỉnh Quảng Trị.

  • Xã Gio châu gồm có các thôn Hà Thượng, Hà Trung, Hà Thanh
  • Xã Gio Phong gồm có các thôn: Lạc Tân, Lan Đình, Gia Môn, Lễ Môn, Tân Hà, Tân Lịch và xóm mới Trung Phong.
  • Thôn Trúc Lâm thuộc xã Gio Lễ được sát nhập vào Xã Gio Quang.

Tháng 7/1989 Quốc hội nước cộng hoà XHCNVN (khoá VIII, kỳ họp thứ V) quyết định chia tách tỉnh Bình Trị Thiên thành 3 tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế. Ngày 23/3/1990 huyện Bến Hải được tách thành 2 huyện Gio Linh và Vĩnh Linh (theo quyết định 91/HĐBT của hội đồng bộ trưởng).

Ngày 01/8/1994. Chính phủ nước CHXHCNVN ra nghị định 79-NĐ/CP thành lập thị trấn Gio Linh (thuộc huyện Gio Linh) gồm một phần diện tích của xã Gio Châu, Gio Phong, và Gio Bình. Phía bắc giáp xã Gio Phong, tây giáp xã Gio Bình, Nam giáp xã Gio Châu, đông giáp xã Gio Mỹ. Ở toạ độ 160,5 đến 170 vĩ Bắc, 1060,15 đến 1060,42 Kinh đông. Cách Hà Nội 560 km về phía Bắc, cách thành phố Hồ Chí Minh 1170 km về phía Nam.Với tổng dân số: 7626 người (1756 hộ), mật độ bình quân 985 người/ km2.

Theo gia phả của một số dòng họ sống lâu đời nhất ở thị trấn Gio Linh, một số bộ tộc chủ yếu từ Ninh Bình, Thanh Hoá, Nghệ An di cư vào đây chọn đất để lập nghiệp. Thời đó, nơi đây là cả một vùng cỏ cây rậm rạp, có nhiều lâm sản, muông thú, chim chóc quý. Có con kênh chạy dài do nguồn nước từ Tam Sơn chảy về Ba Hà, Có dòng Hà Lạc mang nguồn nước từ phía thượng nguồn về phục vụ cho phát triển nông nghiệp lúa nước. Bàu đông nằm phía nam với diện tích rộng hàng trăm ha, từ Hà Trung cho đến Quán ngang và chạy dọc về phía đông bắc thị trấn Gio Linh kéo dài ra tới Phước Thị, Cẩm Phổ, quanh năm nước ngập, sình lầy, chỉ có cỏ đưng, dứa dại, các loại cây me tràm mọc từng đám um tùm, từng đàn chim cò độc chiếm cả vùng để làm nơi trú ngụ, dân chúng quần cư theo dọc triền bàu nước đó để hình thành làng xóm. Do cuộc sống làm ăn thuận lợi, người từ các nơi quần tụ về đây đông dần, nhu cầu khai phá mở mang đất đai ngày một lớn, với lợi thế của vùng đất đỏ bazan, nhân dân đã biết đưa vào trồng các loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao. Từ giữa thế kỷ thứ XIX một số loại cây công nghiệp như hồ tiêu, thầu dầu, dâu tằm đã được đưa vào trồng đại trà để phục vụ cho nhu cầu trao đổi mua bán, sinh hoạt của nhân dân.

Thị trấn Gio linh có vị trí thuận lợi về giao thông, có tuyến quốc lộ 1A và đường xe lửa chạy song song dọc theo hướng bắc nam, có trục đường tỉnh lộ 75 cắt ngang theo hướng từ tây sang đông. Là vùng bán Trung Du, có gò đồi, có đồng lúa 2 vụ, dân cư đông đúc được bố trí khép kín trên 11 khu phố. Đất tự nhiên có 774,7ha, trong đó đất nông nghiệp: 370 ha, khí hậu thời tiết có 4 mùa nhưng ở đây có 2 mùa rõ rệt. Từ tháng 4 đến tháng 8 khí hậu nóng nực, chịu ảnh hưởng của gió mùa tây nam, từ tháng 9 đến tháng 12 gió mùa ẩm ướt, thời tiết khá khắc nghiệt "chưa nắng đã khô,chưa mưa đã úng". Thiên tai, bão lụt xảy ra bất thường, không theo một quy luật nào. Đời sống kinh tế của nhân dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp, tuy nhiên do đặc điểm nằm ở vị trí địa lý khá thuận lợi trong việc giao lưu kinh tế với các vùng phụ cận, vì vậy, hệ thống chợ đã được hình thành sớm. Chợ Cầu là nơi trung tâm mua bán, trao đổi hàng hoá khá sầm uất của cả vùng quê Gio Linh rộng lớn được ra đời từ thế kỷ thứ XVII (vào năm 1667). Chợ được tụ họp vào tất cả các ngày trong năm, nằm kề bên ngôi đình làng cổ kính, trước mặt chợ là con rào hói rộng hơn trăm mét mang dòng nước chảy từ thượng nguồn về theo hướng đông bắc, hợp với hạ lưu dòng Bến Hải đổ ra biển. Người dân sông nước thường sử dụng thuyền bè làm phương tiện vận tải hàng hoá các nơi về Bến U tập kết lên chợ, rồi mang các sản vật từ Chợ Cầu đi đến mọi nơi từ bắc vào nam theo đường sông rạch rất thuận lợi. Trên bờ thì có tuyến đường đất đỏ chạy song song theo mép nước giữa hai hàng dừa rủ bóng, thật là một địa danh hiếm có để kết nên phong cảnh "sơn thuỷ hữu tình". Thu hút các thương nhân đổ về buôn bán ngày càng đông, vì thế, các nghề thủ công như chằm nón, dệt vải, may mặc, hàng mỹ nghệ cũng ngày càng phát triển. Trải qua 30 năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ giải phóng dân tộc thống nhất tổ quốc. 38 năm xây dựng tái thiết quê hương và thực hiện công cuộc đổi mới của Đảng, đến hôm nay thị trấn Gio Linh đã trở thành một trung tâm kinh tế văn hoá - xã hội của huyện, những tiềm năng lợi thế của địa phương đang được khai thác, phát huy ngày càng phục vụ tốt hơn cho nhu cầu đời sống, sinh hoạt của nhân dân.

Thị trấn Gio Linh là vùng đất có những di tích lịch sử văn hoá rất đa dạng, điển hình như:

  • Đình làng Hà Thượng: (di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia)
  • Huyện đường Gio Linh: (di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh)
  • Nhà ông Lê Mậu Hoành thôn Lạc tân: (di tích lịch sử cấp tỉnh)
  • Nhà ông Dương Diễn thôn Hà thượng:(di tích lịch sử cấp tỉnh)

Thị trấn Gio Linh cũng là một địa phương có những phong tục tập quán văn hoá khá phong phú, mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc.

Hàng năm, vào tháng 6 âm lịch, dân làng Hà Thượng và nhiều nơi trong vùng thường tập trung tại Đình làng để dự ngày hội làng, tục gọi là Lễ cảnh quân(lễ tế lục nguyệt) ngày nay gọi là lễ "Đại tự cầu an". Thời gian Lễ Hội thường được diễn ra trong vòng 3 ngày, nội dung của Lễ là nghinh rước các vị thần từ các nơi về đình làng để tế lễ. Nội dung của Hội bao gồm các trò diễn như múa đồng náp, múa chậu, múa long hổ, múa lân, đốt pháo cây, thi kéo co, thi chọi gà... Đặc biệt trò diễn Múa đồng náp là một hoạt động khá sôi nổi, luôn cuốn hút người xem và có nhiều kịch bản hay thể hiện tính giáo dục truyền thống thượng võ và tinh thần yêu quê hương đất nước. Ở thôn Lạc Tân có các hoạt động lễ hội như: múa Đăng, múa Chậu, múa Đồng Náp vào dịp rằm tháng 7 âm lịch.

Ở thôn Lan Đình có hội làng đánh Bài Chòi, Hội Đu vào dịp lễ tết.

Ngoài ra, còn có các lễ hội mùa, lễ xuống đồng cầu cho mưa thuận gió hoà, mùa màng sây trái, đem lại sự an bình cho muôn dân, vv…

Những nét sinh hoạt văn hoá đậm đà bản sắc văn hoá truyền thống dân tộc lúc bấy giờ còn lưu truyền đến tận ngày nay. Đó là những nét sinh hoạt văn hoá dân gian khá độc đáo, tiêu biểu của vùng đất Quảng Trị.

Từ xa xưa, mảnh đất Thị trấn Gio Linh hôm nay còn được người đời ca tụng là chốn "Địa linh nhân kiệt". Truyền thống hiếu học luôn được các thế hệ chăm lo gìn giữ. Ở thôn Hà Trung có ông Trần Đình Ân, sinh năm Bính dần (1627) giữ chức Thủ hạp dưới triều Lê, sau đó đi theo nhà Nguyễn. Là người có tài thao lược, nhiều lần cầm quân giúp chúa Nguyễn đánh tan quân chúa Trịnh làm quan triều đình đến chức Tham chánh đoan sự tước Đông Triều Hầu. 78 tuổi xin về hưu được tặng Đại lý tự khanh (làm quan bốn đời nhà chúa, lăng mộ hiện ở Hà Trung được nhà nước công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia).

Cháu của ông Trần Đình Ân là ông Trần Đình Túc làm đến chức thượng thư bộ lễ, hiệp biện đại học sỹ, là người học cao hiểu rộng, rất giỏi văn chương. Trong thời gian đang làm quan cho Triều đình nhà Nguyễn, ông đã viết tác phẩm: " Tiêu sơn tuyển tập ". Tác phẩm này được xếp vào hàng nổi tiếng lúc bấy giờ.

Đỗ hàng tiến sỹ có ông Nguyễn Tự Như (người làng Hà thượng) sinh 1860, năm 1885 ông tham gia phong trào cần vương chống Pháp cùng với một số sỹ phu yêu nước trong vùng như: Trương Đình Hội ở Hà trung, Nguyễn Tự Khiêm ở Hà Thượng, Cai Phùng ở Lan Đình...vv. Khoa thi năm Mậu Tuất 1898 niên hiệu Thành thái thứ 10 ông đỗ đầu Hội nguyên, thi Đình đỗ tiến sỹ. Năm 38 tuổi được triều đình cử làm tri phủ Quảng Ninh (Quảng Bình)...

Dưới thời thực dân phong kiến, phải sống với thân phận tôi đòi, trâu ngựa, bị áp bức mọi bề, người dân thị trấn Gio Linh phải chịu muôn vàn cay đắng, đời sống nghèo khó, tối tăm...Nhưng sự hà hiếp, áp bức bóc lột của bọn thực dân, phong kiến không làm sao khuất phục được tinh thần đấu tranh đòi tự do, cơm áo...Những cuộc đấu tranh của nông dân liên tiếp nổ ra với nhiều hình thức khôn khéo đã buộc bọn địa chủ, tay sai trong vùng, bọn quan lại phong kiến phải nhượng bộ dè chừng, không dám ngang nhiên đè đầu cưỡi cổ như trước.

Từ khi có ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lê Nin và tổ chức Đảng cộng sản ra đời, nhiều người con ưu tú của thị trấn Gio Linh đã đi theo cách mạng, bất chấp phải bị kẻ địch bắt bớ, tra tấn tù đày. Từ những hạt giống đỏ ban đầu, tiêu biểu là các đồng chí Võ Tính, Cổ Tuế...Đến nay thị trấn Gio Linh đã có một Đảng bộ đông đảo với gần 250 đảng viên trung kiên, đã trải qua rèn luyện thử thách, đang là hạt nhân lãnh đạo phong trào cách mạng của địa phương trong sự nghiệp đổi mới.

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ anh dũng, ngoan cường. Thị trấn Gio Linh là mảnh đất được tô đậm bằng nhiều chiến công vang dội, là đơn vị được tặng danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Hàng trăm người con ưu tú của thị trấn Gio Linh đã anh dũng hy sinh trên khắp các nẻo đường đất nước và ngay trên mảnh đất yêu dấu của mình. Tên tuổi họ mãi mãi sáng ngời trên tấm bia ghi danh được Đảng bộ, nhân dân địa phương đời đời ghi nhớ.

Từ khi thị trấn Gio Linh được thành lập cho đến nay đã vừa tròn 15 năm. 15 năm qua là một chặng đường mà cán bộ và nhân dân thị trấn Gio Linh phải vượt qua muôn vàn khó khăn thử thách, phải thường xuyên đối mặt với thiên nhiên khắc nhiệt với hậu quả nặng nề của chiến tranh để lại và những nguy cơ đói nghèo, tụt hậu tưởng chừng khó có thể vượt qua. Nhưng với tinh thần cách mạng tiến công, phát huy mạnh mẽ truyền thống kiên cường bất khuất của một địa phương anh hùng trong chiến đấu, Đảng bộ và nhân dân thị trấn Gio Linh đã kiên trì, bền bĩ vượt lên hoàn cảnh, vượt lên chính mình, mạnh dạn dám nghĩ, dám làm, biết khơi dậy và phát huy sức mạnh nội lực để giành lấy những thành quả quan trọng trên tất cả các lĩnh vực trong đời sống kinh tế - xã hội. Sau 15 năm nỗ lực phấn đấu, đời sống của các tầng lớp nhân dân ngày càng ổn định và không ngừng phát triển bộ mặt của quê hương khởi sắc từng ngày.

Trong quá trình đô thị hoá, thị trấn Gio Linh hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ, dân số đã tăng nhiều so với trước. Khu vực dân cư đã được đặt bằng tên các khu phố, những ngôi nhà rường, cột gỗ mái lá đã nhường chỗ cho những căn nhà xây kiên cố với những tiện nghi sinh hoạt hiện đại, nhưng bản sắc văn hoá dân tộc vẫn được các thế hệ nâng niu gìn giữ. Nhiều người con của thị trấn Gio Linh hôm nay đã được trưởng thành trong học tập, lao động, trở thành những sỹ quan cao cấp trong quân đội, là những người cán bộ lãnh đạo quản lý ở các ngành, các cấp Huyện, Tỉnh và Trung ương. Hàng trăm người con của quê hương thị trấn Gio Linh có trình độ đại học, giáo sư, tiến sỹ đang có mặt ở nhiều lĩnh vực hoạt động trên mọi miền đất nước...

Đình làng Hà Thượng[sửa | sửa mã nguồn]

Thị trấn Gio Linh là nơi có đình làng Hà Thượng. Đình làng Hà Thượng nằm trên địa bàn thị trấn Gio Linh, huyện Gio Linh được xây dựng vào năm 1690. Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu về mặt niên đại cũng như kiến trúc mỹ thuật thì đình làng Hà Thượng được coi là đình làng cổ nhất Quảng Trị và độc đáo nhất khu vực miền Trung.

Đình làng Hà Thượng nằm trên một khu đất rộng hơn 8 nghìn mét vuông. Ngay trước cổng đình lại là khu đất chợ Cầu ngày xưa. Chợ Cầu vốn được lập vào năm 1667 dưới thời Chúa Nguyễn và 23 năm sau khi có chợ Cầu, người dân Hà Thượng mới cất dựng đình làng.

Đối với các nhà nghiên cứu nặng lòng với di tích, đình Hà Thượng là một hiện vật gốc cổ nhất và còn sót lại duy nhất trong số các đình làng đang tồn tại trên địa bàn Quảng Trị. Đình làng Hà Thượng cũng là nơi thành lập Chi bộ Đảng cộng sản đầu tiên của huyện. Một phần diện tích đất của thị trấn nằm trong hàng rào điện tử Macmanara năm xưa. Ngày 02 tháng 4 năm 1972, chi bộ đảng cộng sản đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh giải phóng quê hương.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â b “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012. 
  2. ^ 79/1994/CP

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]