Giuse Maria Trịnh Như Khuê

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Giuse Maria Trịnh Như Khuê
Tổng Giám mục chính tòa Hà Nội (1960-1978) Hồng y tiên khởi Việt Nam
Giáo hội Công giáo Rôma
Giáo tỉnh Hà Nội
Tổng giáo phận Hà Nội
Bổ nhiệm Giáo hoàng Phaolô VI
Thụ phong 1 tháng 4, 1933
Tấn phong 15 tháng 8, 1950
Thăng hồng y 28 tháng 4, 1976
Các chức khác Hồng y đẳng linh mục Nhà thờ San Francesco di Paola ai Monti
Thông tin cá nhân
Sinh 11 tháng 12, 1898
Tràng Dũ, Hà Nội, Việt Nam
Mất 27 tháng 11, 1978 (79 tuổi)
Hà Nội
Nơi an táng Nhà thờ chính tòa Hà Nội
Quốc tịch Việt Nam Vatican
Nơi sinh trưởng Hà Nội

Giuse Maria Trịnh Như Khuê (1898-1978) là một hồng y Giáo hội Công giáo Rôma và là Hồng y tiên khởi của Việt Nam. Ông từng giữ chức Tổng Giám mục Hà Nội từ năm 1960 cho đến khi qua đời. Khẩu hiệu Giám mục (Motto): "Hãy theo thầy"

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Thời thơ ấu[sửa | sửa mã nguồn]

Ông sinh ngày 11 tháng 12 năm 1899, người làng Tràng Duệ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam[1], là con trai trưởng trong gia đình Công giáo có 10 anh chị em. Thân phụ là cụ Trịnh Như Thành, một nhà Nho, không thành đạt trong khoa cử, mở trường dạy chữ Hán ở quê nhà, từng làm Chánh trưởng xứ đạo và Lý trưởng.

Thừa hưởng khả năng Nho học từ thân phụ, từ 6 tuổi, ông đã bắt đầu học khai tâm Hán tự với thân phụ, rất sáng dạ, không lâu sau đã có thể đọc được sách truyện Tử đạo bằng chữ Nôm. Từ đó, ông bắt đầu có ý nguyện tu đạo để truyền bá đức tin Công giáo.

Con đường tu tập[sửa | sửa mã nguồn]

Thấy ông thông minh sáng dạ, lại có chí đi tu, linh mục chánh xứ tên Thông nhận ông làm con nuôi và giới thiệu ông vào tu tập tại Tiểu chủng viện Hoàng Nguyên[1]. Sau khi mãn khóa, ông bắt đầu hành trình làm một thầy giảng, được phân công về giáo xứ Hàm Long (Hà Nội). Linh mục chánh xứ là Dépaulis giới thiệu ông vào học tiếp tại trường Puginier, một trường tư thục Công giáo do các tu sĩ Dòng La San điều hành. Sau khi mãn khóa, ông được vào Đại chủng viện Kẻ Sở học Triết.

Ngày 20 tháng 5 năm 1925, Giáo hoàng Piô XI thiết lập Khâm sứ Tòa thánh tại Việt Nam và cử Giám mục Constantino Ayuti (1876-1928) làm Khâm sứ đại diện Tòa Thánh. Thầy giảng Giuse Trịnh Như Khuê được Giám mục Hà Nội bấy giờ là Pierre Gendreau giới thiệu làm thông ngôn cho Khâm sứ Ayuti, tháp tùng Khâm sứ Tòa Thánh đi kinh lược nhiều nơi.

Sau khi Khâm sứ Ayuti qua đời tại Sài Gòn ngày 29 tháng 7 năm 1928, ông trở về Hà Nội và được cử đi giúp xứ Kẻ Noi[2]. Một năm sau, ông được gọi về Đại chủng viện Kẻ Sở học Thần học.

Thời gian làm linh mục (1933-1950)[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 1 tháng 4 năm 1933, tại Kẻ Sở, Giám mục Hà Nội Pierre Gendreau phong chức Linh mục cho Thầy giảng Giuse Trịnh Như Khuê và bổ nhiệm ông làm Phó xứ Khoan Vĩ.

Sau một năm ở Khoan Vĩ, linh mục Trịnh Như Khuê được điều về làm giáo sư Tiểu chủng viện Hoàng Nguyên. Dạy học được 7 năm, ông lại được bổ nhiệm Phó xứ Hàm Long bên cạnh linh mục Dépaulis. Thời kỳ này, đất nước chìm đắm trong chiến tranh, nhân dân sống dưới hai tầng áp bức bóc lột thực dân Phápphát xít Nhật. Nạn đói khủng khiếp xảy ra ở miền Bắc vào năm 1945. Linh mục Trịnh Như Khuê tích cực hoạt động cứu đói.

Năm 1947, linh mục Dépaulis về Pháp, linh mục Trịnh Như Khuê lên Chánh xứ Hàm Long, một giáo xứ lớn của Hà Nội. Với cương vị Chánh xứ, ông đã cho thành lập một tổ chức đoàn thể lấy tên "Đạo binh Đức Mẹ", còn gọi là "Đạo Binh Xanh". Tháng 2 năm 1950, một linh mục người Việt là Giuse Maria Trịnh Văn Căn được cử về giáo xứ Hàm Long làm Phó xứ. Cả vị linh mục chánh và phó xứ này về sau đều trở thành những vị Hồng y đầu tiên của Việt Nam.

Thời gian là Giám mục (1950-1976)[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 18 tháng 4 năm 1950, Tòa Thánh Vatican bổ nhiệm linh mục Giuse Trịnh Như Khuê làm Giám mục hiệu tòa Synaus, trở thành vị Giám mục thứ 7 là người Việt. Do có lòng sùng kính đặc biệt Đức Mẹ Maria, ông ghép thêm tên thánh của mình trở thành Giuse-Maria. Lễ tấn phong cử hành ngày 15 tháng 8 năm 1950. Ông được Tòa Thánh bổ nhiệm làm Giám quản Tông tòa Giáo phận Hà Nội và trở thành vị Giám mục người Việt Nam đầu tiên của giáo phận.

Ông là một trong số ít Giám mục còn lại ở miền Bắc sau năm 1955[3]. Đến ngày 24 tháng 11 năm 1960, Toà Thánh Vatican thành lập các tòa Giám mục Chính tòa tại Việt Nam. Giám mục Tông tòa Giuse-Maria Trịnh Như Khuê được thăng làm Tổng Giám mục đầu tiên của Tổng giáo phận Hà Nội.

Tuy nhiên, chưa đầy 3 năm sau, ngày 2 tháng 6 năm 1963, Tổng Giám mục Giuse-Maria Trịnh Như Khuê bất ngờ phong chức Tổng Giám mục phó với quyền kế vị cho linh mục Giuse Maria Trịnh Văn Căn. Lý do được đưa ra theo thông cáo của tòa Tổng Giám mục Hà Nội ngày 3 tháng 6 năm 1963 là: "Sự truyền chức cho Giám mục Phó, Đức Tổng Giám mục vẫn nghĩ còn lâu mới làm, và không biết là bao giờ, nhưng chúa nhật ngày 26/5/1963, tự nhiên Đức Tổng Giám mục thấy mình trở nên lòa, hầu như mù vậy, chữ viết trên mặt đồng hồ không còn trông thấy nữa, trông ra ngoài sân không còn trông rõ cây và sân cỏ, khi ăn cơm không còn trông rõ bát, bệnh lại tiến lên nhanh lắm, Người nghĩ rằng sẽ mù hẳn... Trong lúc ấy, Người chẳng nghĩ đến việc chạy chữa thuốc men, chỉ nghĩ đến sự truyền chức cho Giám mục Phó, và kêu xin Chúa cho bệnh giảm đi, ít là trông rõ chữ để truyền chức. Sau khi ăn cơm xong mấy phút, bệnh đã giản ra, Người đã trông rõ như trước, nhưng sợ bệnh trở lại, Người đã vội vàng truyền chức cho Giám mục Phó..."[4].

Tuy sức khỏe kém, nhưng ông vẫn tiếp tục điều hành giáo hội tại miền Bắc. Tháng 5 năm 1974, ông được Tòa Thánh mời dự Hội đồng Giám mục thế giới, nhưng với lý do sức khỏe, ông đã cử Tổng Giám mục phó Trịnh Văn Căn đi thay[5].

Thời gian làm Hồng y (1976-1978)[sửa | sửa mã nguồn]

Trong suốt 25 năm giữ vị trí là người lãnh đạo Công giáo cao nhất tại miền Bắc Việt Nam, Giám mục Giuse-Maria Trịnh Như Khuê đã lãnh đạo các giáo dân giữ vững đức Tin và làm tròn nhiệm vụ người công dân yêu nước[1]. Ông đã ra Thư Chung nhắn nhủ giáo dân và rao giảng tình yêu thương đồng bào[6]. Đây là những nỗ lực của Giám mục Giuse-Maria Trịnh Như Khuê trong hoàn cảnh tế nhị bấy giờ khi bang giao giữa Tòa Thánh Vatican và chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hoàn toàn bị cắt đứt.

Đánh giá cao những nỗ lực của ông, sau khi Việt Nam thống nhất, ngày 24 tháng 5 năm 1976, Giáo hoàng Phaolô VI đã phong cho Tổng Giám mục Giuse-Maria Trịnh Như Khuê chức Hồng y linh mục nhà thờ San Francesco di Paola ai Monti.[7]. Ông trở thành là vị Hồng y đầu tiên của Việt Nam.[1].

Ngày 6 tháng 8 năm 1978, Giáo hoàng Phao lô VI qua đời. Là thành viên trong Hồng y đoàn, Hồng y Trịnh Như Khuê sang Roma tham dự trực tiếp bầu tân Giáo hoàng là Gioan Phaolô I. Một tháng sau, Giáo hoàng Gioan-Phaolô I qua đời đột ngột, Hồng y Trịnh Như Khuê lưu lại Roma tiếp tục dự Hội đồng bầu cử Giáo hoàng Gioan-Phaolô II. Như vậy, Hồng y Trịnh Như Khuê là người đầu tiên của Việt Nam đã tham dự hai lần bầu Giáo hoàng[8].

Phần mộ của Hồng y Giuse Maria Trịnh Như Khuê

Ngày 24 tháng 11 năm 1978, Hồng y Trịnh Như Khuê về đến Hà Nội. Tuy nhiên, do sức khỏe kém đi từ trước, 2 ngày sau, ông lâm bệnh và qua đời đột ngột vào ngày 27 tháng 11 năm 1978, thọ 79 tuổi, sau 28 năm làm Giám mục, 2 năm thụ chức Hồng Y.

Thánh lễ an táng của ông được tổ chức trọng thể vào ngày 30 tháng 11 năm 1978 tại quảng trường Nhà thờ Lớn Hà Nội, do Tổng Giám mục kế vị Giuse Maria Trịnh Văn Căn chủ sự cùng đồng tế với 11 Giám mục, 50 linh mục.

Mộ phần trong tại gian chính nhà thờ Chính tòa Hà Nội.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â b Giuse Maria Trịnh Như Khuê
  2. ^ Việt Nam Công giáo Niên Giám 1964, tr. 170.
  3. ^ Bấy giờ đã có 10 Giám mục người Việt được thụ phong. Trong số đó 3 vị đã qua đời, 5 vị còn lại vào Nam. Miền Bắc chỉ còn 2 vị Giám mục là Giuse-Maria Trịnh Như Khuê và Gioan Baotixita Trần Hữu Ðức.
  4. ^ Dẫn theo Giám mục Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang "Kỷ niệm về Đức Hồng Y Giuse-Maria Trịnh Văn Căn", 1990, tr. 23-24.
  5. ^ Hội đồng Giám mục Việt Nam
  6. ^ Trang web của Giáo phận Hà Nội
  7. ^ Trang tinh thần - tiểu sử các hồng y
  8. ^ Ban Thư ký Hội đồng Giám mục Việt Nam (20/03/2014). “Số Hồng y cử tri ngày hôm nay, 05-03-2014: 121 vị”. TRANG TIN CỦA HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2014.