Khỉ đột

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Gorilla)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Gorilla[1]
Male silverback Gorilla.JPG
Khỉ đột phía tây
(Gorilla gorilla gorilla)
Phân loại khoa học
Vực (domain) Eukaryota
Giới (regnum) Animalia
Liên ngành (superphylum) Deuterostoma
Ngành (phylum)

Chordata

(không phân hạng) Craniata
Phân ngành (subphylum) Vertebrata
Phân thứ ngành (infraphylum) Gnathostomata
Liên lớp (superclass) Tetrapoda
Lớp (class) Mammalia
Phân lớp (subclass) Theria
Phân thứ lớp (infraclass) Eutheria
Liên bộ (superordo) Euarchontoglires
Bộ (ordo) Primates
Phân bộ (subordo) Haplorrhini
Phân thứ bộ (infraordo) Simiiformes
Tiểu bộ (parvordo) Catarrhini
Liên họ (superfamilia) Hominoidea
Họ (familia) Hominidae
Phân họ (subfamilia) Homininae
Tông (tribus) Gorillini
Chi (genus) Gorilla
I. Geoffroy, 1852
Loài điển hình
Troglodytes gorilla
Savage, 1847
Sự phân bố của Gorilla
Sự phân bố của Gorilla
Loài
Danh pháp đồng nghĩa
Pseudogorilla, D. G. Elliot, 1913
Lưỡng hình giới tính của hộp sọ

Khỉ đột (Gorilla) là một chi linh trưởng thuộc Họ người, động vật ăn cỏ sống trong rừng rậm Châu Phi, là giống lớn nhất trong bộ linh trưởng còn tồn tại. Khỉ đột được chia thành hai loài (có thể có 4 đến 5 phân loài nữa). DNA của khỉ đột giống của con người 98% -99%. Chúng có họ hàng rất gần gũi với con người chỉ sau 2 loài tinh tinh. Loài linh trưởng này có thân hình đồ sộ. Khỉ đột cao từ 1,7–2 m khi đứng thẳng và nặng từ 180–200 kg. Loài vật này thường đi bằng bốn chân dù chúng có thể đứng bằng hai chân. Gorilla sống ở những khu rừng nhiệt đớicận nhiệt đới của Châu Phi.

Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]

Họ hàng gần nhất của khỉ đột là hai loài tinh tinhcon người, tất cả các loài thuộc Homininae (Họ Người) đã tách ra từ một tổ tiên chung khoảng 7 triệu năm trước..[2] Dảy gen con người chỉ khác biệt trung bình 1.6% so với dảy gen tương ứng của khỉ đột.[3] Cho đến gần đây, khỉ đột được coi là một loài duy nhất, với ba phân loài: khỉ đột đồng bằng phía tây, khỉ đột đồng bằng phía đông và khỉ đột núi.[4][5] Hiện nay có hai loài khỉ đột với mỗi loài hai phân loài. Các loài và phân loài khác nhau phát triển từ một loài khỉ đột duy nhất vào kỷ băng hà.[6]

Các nhà linh trưởng học đang tiếp tục nghiên cứu mối quan hệ giửa các quần thể khỉ đột khác nhau.[4] Các loài và phân loài dưới đây được hầu hết các nhà khoa học đồng ý.[cần dẫn nguồn]

Phân loại chi Gorilla.[1]

Phát sinh loài siêu họ Hominoidea.[7](Fig. 4)

 Hominoidea




người (chi  Homo)



tinh tinh (chi  Pan)




khỉ đột (chi Gorilla)




đười ươi (chi Pongo)




vượn tay dài (family Hylobatidae)



Gorilla beringei đôi khi được cho là có phân loài thứ ba, không được đặt danh pháp ba phần, chúng là những cá thể khỉ đột núi ở Bwindi, đôi khi được gọi là khỉ đột Bwindi.

Một vài đặc điểm để phân biệt khỉ đột gồm kích thước, màu lông, chiều dài, tính xã hội và độ rộng mặt.[6] Hiện nay, hơn 100,000 cá thể khỉ đột đồng bằng phía tây được cho là tồn tại trong thiên nhiên, với 4,000 trong vườn thú; Khỉ đột đồng bằng phía đông với 4,000 trong thiên nhiên, 24 trong vườn thú.[6] Khỉ đột núi có khả năng tuyệt chủng cao nhất, ước tính khoảng 620 cá thể còn lại trong thiên nhiên và không có trong các vườn thú..[6]

Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]

Khỉ đột di chuyển bằng đốt ngón tay, mặc dù đôi khi chúng có thể đứng thẳng khi mang theo thức ăn hay trong tình trạng phòng ngự.[8] Khỉ đột trưởng thành hoang dã nặng 135 đến 180 kg (298 đến 397 lb) trong khi con cái thường chỉ nặng bằng nửa con đực 68–113 kg (150–249 lb). Con đực trưởng thành cao 1,7 đến 1,8 m (5,6 đến 5,9 ft), với sải tay 2,3 đến 2,6 m (7,5 đến 8,5 ft). Con cái có sải tay ngắn hơn.[9] Khỉ đột đực trưởng thành được biết đến như "lưng bạc" do vùng lông màu bạc trên lưng của nó. Đôi khi, một con lưng bạc lớn hơn 1,8 mét (5 ft 11 in) và 230 kg (510 lb) được ghi nhận trong hoang dã. Những con khỉ đột béo phì trong tình trạng nuôi nhốt 270 kg (600 lb).[10].

Khỉ đột sống ở những khu rừng nhiệt đớicận nhiệt đới của Châu Phi. Thức ăn chủ yếu của chúng là các loại thực vật như cây mọng nước, chồi non,... Khỉ đột thường sống trong rừng rậm, nơi có nhiều cây cối và đó là nguồn thực phẩm quan trọng của chúng. Khỉ đột phía đông thường tối màu hơn khỉ đột phía tây, với khỉ đột núi là phân loài tối màu nhất cũng nhưng lông dày nhất. Khỉ đột đồng bằng phía tây có thể có màu nâu hay xám với vùng trán hơn đỏ. Thêm vào đó, khỉ đột sống ở đồng bằng thường mảnh dẻ và nhanh nhẹn hơn khỉ đột núi to lớn. Khỉ đột phía đông cũng có mặt dài hơn và ngực rộng hơn khỉ đột phía tây.[11]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Groves, Colin (16 tháng 11 2005). Trong Wilson D. E. và Reeder D. M. (chủ biên). Mammal Species of the World . Nhà xuất bản Đại học Johns Hopkins. tr. 181–182. ISBN 0-801-88221-4. 
  2. ^ Glazko GV, Nei M (tháng 3 năm 2003). “Estimation of divergence times for major lineages of primate species”. Mol. Biol. Evol. 20 (3): 424–34. doi:10.1093/molbev/msg050. PMID 12644563. 
  3. ^ Goidts V, Armengol L, Schempp W và đồng nghiệp (tháng 3 năm 2006). “Identification of large-scale human-specific copy number differences by inter-species array comparative genomic hybridization”. Hum. Genet. 119 (1–2): 185–98. doi:10.1007/s00439-005-0130-9. PMID 16395594. 
  4. ^ a ă Groves, Colin (2002). “A history of gorilla taxonomy”. Gorilla Biology: A Multidisciplinary Perspective, Andrea B. Taylor & Michele L. Goldsmith (editors) (Cambridge University Press): 15–34. doi:10.2277/0521792819 (không tích cực 2014-03-23). 
  5. ^ Stewart, Kelly J.; Pascale Sicotte; Martha M. Robbins (2001). “Mountain Gorillas of the Virungas”. Fathom / Cambridge University Press. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2008. 
  6. ^ a ă â b Prince-Hughes, Dawn (1987). Songs of the Gorilla Nation. Harmony. tr. 66. ISBN 1-4000-5058-8. 
  7. ^ doi:10.1016/j.ympev.2010.11.005
    Hoàn thành chú thích này
  8. ^ Prince-Hughes, Dawn (1987). Songs of the Gorilla Nation. Harmony. tr. 82–3. ISBN 1-4000-5058-8. 
  9. ^ Miller, Patricia (1997). Gorillas. tr. 64. ISBN 0919879896. 
  10. ^ “Gorilla – The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition”. bartleby.com. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2006. 
  11. ^ Rowe N. (1996) Pictorial guide to the living primates. East Hampton (NY): Pogonias Pr.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]