Hán Chiêu Đế

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hán Chiêu Đế
漢昭帝
Hoàng đế Trung Hoa (chi tiết...)
HanZhaoDiLiuFuling.jpg
Hán Chiêu Đế qua nét vẽ của Diêm Lập Bản, một họa sĩ thời Đường
Hoàng đế nhà Tây Hán
Trị vì 87 TCN74 TCN
Tiền nhiệm Hán Vũ Đế
Nhiếp chính Hoắc Quang
Kế nhiệm Xương Ấp Vương
Thông tin chung
Thê thiếp Thượng Quang Hoàng hậu
Tên thật Lưu Phất Lăng (劉弗陵)
Niên hiệu
Thụy hiệu Ngắn: Chiêu Đế (昭帝)
Đầy đủ: Hiếu Chiêu Hoàng đế (孝昭皇帝)
Miếu hiệu Trung Tông (中宗)
Triều đại Nhà Hán
Thân phụ Hán Vũ Đế
Thân mẫu Câu Dặc
Sinh 94 TCN
Mất 74 TCN
Trung Quốc
An táng Bình Lăng

Hán Chiêu Đế, tên húyLưu Phất Lăng (95 TCN74 TCN) là vị Hoàng đế thứ tám của triều đại Tây Hán trong lịch sử Trung Hoa, kế vị Hán Vũ Đế. Ông là vị vua tài ba, tuy chỉ trị vì được 13 năm (87 TCN – 74 TCN) nhưng được xem như một vị vua có công của nhà Hán.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Lưu Phất Lăng là con út của Hán Vũ Đế. Năm ông 4 tuổi (91 TCN), anh cả cùng cha khác mẹ là Lệ Thái tử Lưu Cứ vì mưu trừ gian thần Giang Sung (vốn được Vũ Đế trọng dụng) mà đã bị vua cha hiểu nhầm là mưu đồ làm phản. Do đó Lưu Cứ đã phải tự tử.

Sau khi Lưu Cứ chết, Vũ Đế định lập Phất Lăng làm thái tử nhưng thấy mẹ của Phất Lăng là Câu Dặc còn quá trẻ, còn mình đã 66 tuổi, Vũ Đế sợ sau khi mình chết, Phất Lăng kế vị còn trẻ thơ thì Câu Dặc sẽ được nhiếp chính, thao túng triều cương. Cho nên Vũ Đế bắt Câu Dặc phải chọn: hoặc là hai mẹ con ra khỏi cung, hoặc tự sát để Phất Lăng lên làm Thái tử. Vì tương lai của con, Câu Dặc chịu chết[1].

Sau khi Hán Vũ Đế mất, Phất Lăng lên ngôi khi mới 7 tuổi.

Cai trị[sửa | sửa mã nguồn]

Diệt trừ cha con Thượng Quan[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 87 TCN, Hán Vũ Đế qua đời, Thái tử Phất Lăng lên nối ngôi, tức là vua Hán Chiêu Đế. Trong 6 năm đầu, Chiêu Đế còn nhỏ, quyền hành chủ yếu tập trung trong tay Tư mã đại tướng quân Hoắc Quang. Hoắc Quang giúp ấu chúa trẻ trị nước yên bình. Thế lực nhà Hán vẫn rất cường thịnh.

Năm Chiêu Đế 14 tuổi (81 TCN), cha con Thượng Quan An, Thượng Quan Kiệt vì có tư thù với Hoắc Quang nên lập mưu tạo phản. Họ biết một người anh khác mẹ của hoàng đế là Yến vương Lưu Đán rất đố kị với vua em nên bèn hợp mưu với Lưu Đán trừ khử Hoắc Quang rồi phế bỏ Chiêu Đế, lập Lưu Đán làm vua.[cần dẫn nguồn]

Một hôm, Hoắc Quang kiểm tra cấm binh rồi điều một viên hiệu úy đến phủ tướng quân nhậm chức. Cha con Thượng Quan giả danh Yến vương, dâng thư cho Chiêu Đế vu cáo Hoắc Quang tạo phản. Không ngờ hoàng đế trẻ nói với họ: [cần dẫn nguồn]

Đại tướng quân (chỉ Hoắc Quang) mới kiểm tra cấm binh xong, Yến vương cách xa ngàn dặm làm sao biết, mà có biết thì phái người cưỡi ngựa đưa tin cũng làm sao nhanh như thế được. Với lại Hán triều binh hùng tướng mạnh, Đại tướng quân muốn tạo phản có thể dùng nhiều tướng tài, sao lại dùng một tên hiệu úy.

Xong Chiêu Đế truyền chỉ: “Bắt kẻ đưa thư, điều tra xem ai vu cáo.” Cha con Thượng Quan An vô cùng ngạc nhiên và khiếp sợ, vội tâu với vua rằng chuyện ấy không cần điều tra. Chiêu Đế không nói gì, cho bãi triều. Từ đó Chiêu Đế luôn cảnh giác đề phòng cha con Thượng Quan.

Không lâu sau, cha con Thượng Quan cấu kết với công chúa trưởng và Yến vương tạo phản thật. Hoắc Quang đánh bại được quân phản nghịch, công chúa và Yến vương bị Chiêu Đế bức tử, còn nhà Thượng quan bị tru di tam tộc[2]. Từ đó Hoắc Quang trao trả quyền lực cho Chiêu Đế.

Những năm cuối[sửa | sửa mã nguồn]

Trong bảy năm còn lại, Hán Chiêu Đế chăm lo trị quốc, phát triển kinh tế. Vì thế, nhà Hán giữ vững được thời toàn thịnh. Đặc biệt sau này Chiêu Đế có miễn tội cho cháu nội của Thái tử Lưu Cứ là Lưu Tuân (về sau là Hán Tuyên Đế).

Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]

Tháng 7 năm 74 TCN, Hán Chiêu Đế đột ngột ngã bệnh rồi qua đời nhanh chóng, năm đó ông mới 20 tuổi, ở ngôi 13 năm. Ông truy tôn thụy hiệuHiếu Chiêu Hoàng đế, miếu hiệu là Trung Tông, được táng ở Bình Lăng.

Đời Hán Chiêu Đế đặt 3 niên hiệu:

  • Thủy Nguyên (87 TCN - 80 TCN)
  • Nguyên Phượng (80 TCN - 75 TCN)
  • Nguyên Bình (74 TCN)

Sau đó, Hoắc Quang lập Xương Ấp vương Lưu Hạ làm vua, nhưng mới có 27 ngày đã dâm loàn vô đạo, triều cương nhà Hán rối loạn. Hoắc Quang vội tụ tập đại thần rồi tuyên bố phế Lưu Hạ, lập Lưu Tuân làm vua Hán Tuyên Đế (74 TCN – 49 TCN), nhà Hán tiếp tục thịnh trị.

Thế phả nhà Hán[sửa | sửa mã nguồn]

Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, XNB Hà Nội
  • Chu Mục, Trần Thâm chủ biên (2003), 365 truyện cổ sử chọn lọc Trung Quốc, tập 3, NXB Thanh niên

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 305
  2. ^ Đặng Huy Phúc, sách đã dẫn, tr 68