Khối đá tàn dư

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Các khối đá tàn dư ở Torre Sant'Andrea, miền nam nước Ý

Khối đá tàn dư là một khái niệm trong ngành địa chất học nhằm để chỉ một hay nhiều cột đá dốc và thường là dựng đứng, ở gần bờ biển và bị cô lập khỏi bờ biển bởi hiện tượng xói mòn.[1] Các khối đá tàn dư được hình thành thông qua các quá trình địa mạo ven biển một cách hoàn toàn tự nhiên. Loại địa hình này hình thành khi một mũi đất bị xâm thực bởi tác động của thuỷ lực xô vào đá; sức nước làm trầm trọng thêm các vết nứt trong mũi đất, khiến mũi đất này sụp đổ thành những khối đá nằm riêng biệt, thậm chí trở thành một hòn đảo nhỏ. Nếu không có sự tác động liên tục của nước thì các khối đá tàn dư còn có một con đường hình thành khác là thông qua sự đổ sụp của một vòm tự nhiên dưới tác động của các quá trình dưới khí quyển như xói mòn do gió. Những khối đá tàn dư là nơi cư trú quan trọng của các loài chim biển và nhiều nơi còn là điểm đến phổ biến của môn leo núi.

Các khối đá tàn dư ở đảo Fårö, Thuỵ Điển

Sự hình thành[sửa | sửa mã nguồn]

Khối đá tàn dư hình thành từ đá trầm tích hoặc đá núi lửa phân tầng ngang, đặc biệt là các vách đá vôi. Đặc điểm của các loại đá này có độ cứng trung bình và khả năng chịu đựng xâm thực cũng ở mức trung bình. Lớp đá nào có tính bền vững cao hơn thì có thể sẽ tạo nên đá phủ. Những bờ vách được tạo thành từ vật chất yếu hơn (như đất sét) thì có xu hướng sụt và xói mòn rất nhanh nên không thể tạo thành khối đá tàn dư, trong khi những loại đá cứng chắc hơn như đá hoa cương thì lại xói mòn theo những cách thức khác.

Quá trình hình thành khối đá tàn dư thường bắt đầu khi nước biển tấn công và làm các vết nứt nhỏ trên mũi đất toác rộng ra. Sau đó, các khe nứt sẽ càng ngày càng nở rộng và trở thành một cái hang nhỏ. Một vòm tự nhiên sẽ thành hình khi hang này xuyên thấu mũi đất. Hiện tượng xâm thực trong giai đoạn về sau sẽ làm sụp đổ vòm tự nhiên này và để lại một cột đá nhỏ. Cột đá này thường sẽ trở thành một đảo đá nhỏ, thấp và bị nhấn chìm khi thuỷ triều lên. Tuy nhiên, có những khối đá tồn tại rất lâu.

Ball's Pyramid ở Úc là khối đá núi lửa tàn dư cao nhất thế giới.[2]

Một số nơi có khối đá tàn dư[sửa | sửa mã nguồn]

Châu Á[sửa | sửa mã nguồn]

Úc[sửa | sửa mã nguồn]

Châu Âu[sửa | sửa mã nguồn]

Pháp[sửa | sửa mã nguồn]

Đức[sửa | sửa mã nguồn]

Ý[sửa | sửa mã nguồn]

Tây Ban Nha[sửa | sửa mã nguồn]

Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland[sửa | sửa mã nguồn]

Bắc Mỹ[sửa | sửa mã nguồn]

Canada[sửa | sửa mã nguồn]

Hoa Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Easterbrook, Don J. (1999). Surface Processes and Landforms (ấn bản 2). Prentice Hall. tr. 442. ISBN 978-0138609580. 
  2. ^ “Lord Howe Island Geography and Geology” (bằng tiếng Anh). Lord Howe Island Tourism Association. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2012. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Phương tiện liên quan tới Geological stacks tại Wikimedia Commons