Lịch sử Canada
Canada là quốc gia với 32 triệu dân ở Bắc Mỹ. Đây là quốc gia lớn thứ hai thế giới về diện tích. Canada từng là khu đất của nhiều dân tộc bản địa (First Nations) từ thời tiền sử; sau Canada tiến triển từ các thuộc địa của châu Âu và trở thành một liên bang độc lập đa ngôn ngữ (tiếng Anh và tiếng Pháp), đa văn hóa ngày nay, sau khi đã giành được quyền tự trị từ Đế quốc Anh không qua chiến tranh. Pháp là quốc gia đã đưa người đến Canada từ thế kỷ 17, nhưng Canada lại nằm dưới sự thống trị của Đế quốc Anh từ cuộc Chiến tranh Bảy năm cho tới khi độc lập hoàn toàn vào thế kỷ 20.
Mục lục |
Thời kỳ đầu[sửa]
Các bộ tộc thổ dân da đỏ đã làm chủ Canada trước khi người châu Âu phát hiện ra nó.
Cách đây hàng nghìn năm, những người Châu Á đã từ Siberia vượt qua Alaska đến định cư ở miền đất ngày nay là Canada rồi đi tiếp xuống các vùng đất phía nam. Những bộ lạc thổ dân này đã có một đời sống ổn định với các nghề săn bắt, đánh cá, trồng cấy và một nền văn minh hoàn chỉnh.
Người châu Âu đến Canada[sửa]
Đến thế kỷ 16, trong khi tìm đường đến Ấn Độ, các nhà thám hiểm châu Âu đã vượt Đại Tây Dương đến lục địa này. Họ đã tìm thấy một miền đất giàu có, đặc biệt là các loài thú có lông quý như hải ly, cáo và gấu. Các nhà thám hiểm người Anh và Pháp trong đó có John Cabot được vua Henry II thuê, Jacques Cartier, Samuel de Champlain và Henry Hudson đã đặt chân đến Canada vào năm 1497, cho đến những năm đầu 1600, những cư dân người Pháp và Anh bắt đầu đến định cư vĩnh viễn tại Canada.
Tiến sâu vào đất liền, người Pháp xây dựng các tiền đồn dọc theo sông St. Lawrence, vùng Ngũ Hồ và sông Mississippi, người Anh ở quanh vịnh Hudson và dọc bờ biển Đại Tây Dương. Sau các cuộc tranh chấp gay gắt, người Anh đã thiết lập được các vùng thuộc địa rộng lớn, người Pháp tập trung về vùng Quebec.
Tân Pháp Quốc 1604-1763[sửa]
Sau khi Samuel de Champlain tìm ra Thành phố Québec năm 1608, nó trở thành thủ đô của Tân Pháp Quốc, tức Nouvelle-France. Người nhập cư bắt đầu xuất hiện. Vào năm 1759, dân số của Tân Pháp Quốc là 60.000.
Các cuộc chiến trong thời kỳ thuộc địa[sửa]
Vào năm 1745, quân Anh tiến đánh thuộc địa Louisbourg của quân Pháp và chiếm lĩnh được thuộc địa này. Vào năm 1754, cuộc Chiến tranh Pháp và người da đỏ bùng nổ tại Bắc Mỹ. Lần này, quân Anh phải hứng chịu một loạt chiến bại. Nhưng trong khi quân Pháp của tướng Louis-Joseph de Montcalm đánh tan tác quân Anh trong trận đánh lớn tại Ticondegora, quân Anh lại đè bẹp quân Pháp trong trận đánh tại Louisbourg vào ngày 8 tháng 7 năm 1758. Vào năm 1759, quân Anh tập hợp lực lượng tấn công vào Canada. Họ đập tan tác quân Pháp của Montcalm, và bản thân Montcalm cũng bị thương chí tử ở bên ngoài Québec vào ngày 13 tháng 11 năm 1759. Thành phố - pháo đài Québec đầu hàng quân Anh vào ngày 15 tháng 11 năm 1759, dù tướng Anh là James Wolfe hy sinh trong trận đánh tại Québec[1]. Vào năm 1760, quân Anh tiến công thành phố Montreal của quân Pháp, và vào ngày 8 tháng 9 năm ấy, Montreal rơi vào tay quân Anh.[2] Trong khi đó, tại châu Âu, quân Phổ đại phá quân Pháp trong các trận đánh lớn tại Rossbach (1757),[3] Minden (1759), Vellinghausen (1761), v.v...[4] Vào năm 1763, Pháp phải giảng hòa.[5]
Canada trong Đế quốc Anh 1764-1867[sửa]
Trong thời kỳ này, Canada là thuộc địa của Anh và nó tiếp tục được mở rộng về phía Tây. Vào năm 1774, nhân dân 13 thuộc địa Anh tại Bắc Mỹ thành lập chính phủ trên thực tế, nhưng vào năm 1775 tiếng súng Cách mạng mới bùng nổ lần đầu tiên tại Boston. Một toán quân khởi nghĩa kéo đến đánh Canada và tiến sát Québec vào tháng 11 năm 1775. Thực dân Anh phải bỏ Boston vào ngày 17 tháng 3 năm 1776, nhưng vào giữa Mùa Hè năm đó, quân khởi nghĩa phải rút quân khỏi Canada.[6]
Canada sau khi thành lập liên bang 1867-1914[sửa]
Vào ngày 1 tháng 7 năm 1867, Quốc hội Anh thông qua đạo luật cho phép Canada tự trị (British North America Acts). Các tỉnh Canada, New Brunswick và Nova Scotia trở thành một liên bang. Cùng với sự phát triển của tuyến đường sắt chạy dài về phía Thái Bình Dương, lãnh thổ Canada được mở rộng. Manitoba gia nhập Canada năm 1870, British Columbia năm 1871, Saskatchewan và Alberta năm 1905.
Canada trong hai cuộc Thế chiến[sửa]
Canada đã gửi quân tham gia cả hai cuộc Thế chiến. Trong Thế chiến thứ hai, 1,1 triệu người tham gia trong các lực lượng vũ trang trong khi dân số lúc đó của Canada là 11,5 triệu người.
Thời kỳ 1945 đến 1981[sửa]
Nền kinh tế Canada phát triển mạnh sau Thế chiến thứhai. Hệ thống trợ cấp và bảo hiểm xã hội phát triển.
- Ngoại giao:
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, chính sách ngoại giao của Canada kết nối chặt chẽ với Hoa Kỳ.
- Nội bộ:
Từ sau cuộc Cách mạng thầm lặng (Révolution tranquille) trong thập niên 1960, Québec nhiều lần muốn tách khỏi Canada nhưng không thành công.
Từ 1981 đến nay[sửa]
Chú thích[sửa]
- ^ Christopher Duffy, The army of Frederick the Great, trang 52
- ^ Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, trang 282
- ^ Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, trang 324
- ^ Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, trang 323
- ^ Christopher Duffy, The fortress in the age of Vauban and Frederick the Great, 1660-1789, trang 18
- ^ Christopher Duffy, The military experience in the age of reason, trang 325
 |
Bài viết liên quan đến Canada này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia bằng cách mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn. |
 |
Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và tài liệu về Lịch sử Canada |
