Li hợp

Định nghĩa

Li hợp, còn được gọi là côn (tiếng Anh gọi là clutch, tiếng Pháp gọi là embrayage), là một trong những bộ phận chủ yếu của ôtô máy kéo.

Li hợp dùng để nối trục khuỷu của động cơ (cốt máy) với hệ thống truyền lực nhằm để truyền moment một cách êm dịu và cắt truyền động đến hệ thống truyền lực được nhanh, dứt khoát trong những trường hợp cần thiết.

Phân loại

Có nhiều loại li hợp, tuỳ theo cách phân loại chúng ta sẽ có những loại li hợp khác nhau.

Theo cách điều khiển

Điều khiển do người lái xe: dùng tay côn (giống như cái đồ bóp phanh ở xe đạp) hay chân côn (bàn đạp) để điều khiển (bóp tay côn hay đạp chân côn để ngắt li hợp, nhả tay côn hay chân côn để đóng li hợp); chịu được tải lớn và có thể điều khiển bắt buộc việc đóng – ngắt li hợp theo ý muốn, tuy nhiên việc phải chủ động ngắt li hợp khi khởi động động cơ hay sang số bị coi là phiền phức đối với một số người sử dụng (họ cho rằng đây là khuyết điểm của loại li hợp này); thường được dùng ở xe chuyên chở, xe thể thao, ... như Honda Cub 67, xe hơi, xe tải, ...

Điều khiển tự động: tự động đóng côn khi trục sơ cấp của li hợp đạt đến một tốc độ quay nhất định nào đó (nói nôm na là ta có thể điều khiển một cách gián tiếp thông qua việc vặn ga); chịu tải thấp nhưng thuận tiện trong việc khởi động động cơ hay sang số; thường được dùng ở xe có tải trọng thấp, xe dành cho người mới tập lái như Honda Cub 50, ...

Theo cách truyền moment xoắn (moment quay) từ trục khuỷu của động cơ đến hệ thống truyền lực

Li hợp ma sát, li hợp thuỷ lực, li hợp nam châm điện và li hợp liên hợp.

Theo số lượng li hợp (đối với hệ thống truyền lực trên xe)

Li hợp đơn: thường được đặt trước hộp số, tức là đặt giữa động cơ và hộp số để nhận moment từ trục khuỷu của động cơ tại bánh đà và truyền moment cho trục sơ cấp của hộp số; cần có bộ đồng tốc để hộp số ăn khớp mượt hơn (ở hộp số thủ công).

Li hợp kép: giúp hộp số ăn khớp mượt hơn mà không cần đến bộ đồng tốc (ở hộp số thủ công).

Hiện nay

Trên ô tô li hợp ma sát là loại được sử dụng nhiều nhất.

Li hợp thuỷ lực cũng đang được phát triển vì nó có ưu điểm căn bản là giảm được tải trọng va đập lên hệ thống truyền lực (thường được sử dụng ở hộp số tự động).