Mã hoàng hậu (Hán Minh Đế)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Minh Đức hoàng hậu
Hoàng hậu triều Hán
Tại vị 60 - 75
Tiền nhiệm Quang Liệt hoàng hậu
Kế nhiệm Chương Đức hoàng hậu
Thông tin chung
Phu quân Hán Minh Đế
Tước hiệu Quý nhân
Hoàng hậu
Hoàng thái hậu
Thụy hiệu Minh Đức hoàng hậu (明德皇后)
Hoàng tộc nhà Hán
Thân phụ Mã Viện
Thân mẫu Lận phu nhân
Sinh 39
Lũng Tây
Mất 79
An táng Hiển Triết lăng

Mã hoàng hậu (chữ Hán: 馬皇后; 39-79), hay còn gọi là Minh Đức hoàng hậu (明德皇后), là vợ vua Hán Minh Đế, mẹ vua Hán Chương Đế trong lịch sử Trung Quốc. Bà được tán dương rất nhiều do hành động ức chế ngoại thích, việc mà chưa hoàng hậu nhà Hán nào làm trước đó.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Mã hoàng hậu vốn là cháu xa đời của tướng Triệu Xa nước Triệu thời Chiến Quốc. Do Triệu Xa có công, được Triệu Hiếu Thành vương phong làm Mã Phục quân, từ đó con cháu lấy Mã làm họ[1].

Thời Hán Vũ Đế, nhà họ Mã dời từ Hàm Đan đến Mậu Lăng. Cuối thời nhà Tân, cha bà là Mã Viện từng được tiến cử làm chức Đại doãn ở Tân Thành. Nhà Tân mất, Mã Viện sang Lũng Tây theo Quỳ Ngao; sau đó theo Hán Quang Vũ bình định Lũng Tây và được phong làm thái thú Lũng Tây. Tại đây, Mã Viện sinh liên tiếp 3 người con gái, trong đó Mã hoàng hậu là con gái út.

Mã thị từ bé thường sống với bà ngoại, mẹ và các anh chị, do cha thường đi chinh chiến xa nhà, tỏ ra là người chăm chỉ, tự rèn luyện tâm tính[2].

Năm 48, nhà họ Mã xảy ra biến cố. Mã Viện xin cùng đi dẹp quân phản loạn ở Vũ Lăng[3], qua đời ngoài mặt trận vì tuổi già. Những người không cùng cánh cùng tố cáo Mã Viện, nên nhà họ Mã bị thu hồi ấn hầu tước. Không lâu sau, anh Mã thị đang làm khách khanh cũng qua đời, rồi mẹ bà vì suy sụp nên cũng mất. Mã thị sống với bà ngoại, tham gia vào việc nhà từ năm lên 10 tuổi. Những người xung quanh đều rất khâm phục cô bé họ Mã[4].

Hoàng hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà họ Mã suy sút thường bị những người quyền quý khinh thị. Để thoát khỏi tình cảnh đó, do sự sắp đặt của người anh họ, năm 51, Mã thị xinh đẹp trúng tuyển vào cung với thái tử Lưu Trang. Do tính cẩn thận và nghiêm túc giữ lễ, Mã thị được lòng Âm hoàng hậu và thái tử Trang.

Năm 57, Mã thị lên 19 tuổi, Hán Quang Vũ Đế qua đời, Lưu Trang lên ngôi, tức là Hán Minh Đế. Mã thị được phong làm quý nhân.

Mã quý nhân 20 tuổi vẫn chưa có con, không lâu sau người em họ là Giả thị cũng vào cung sinh được 1 con trai cho Minh Đế tên là Lưu Đát. Minh Đế bèn cho Mã quý nhân nuôi Lưu Đát làm con.

Năm 60, các đại thần cùng nhau xin lập Mã quý nhân làm hoàng hậu. Minh Đế hỏi ý Âm thái hậu. Âm thái hậu sẵn có cảm tình với Mã quý nhân nên thuận theo. Từ đó bà trở thành hoàng hậu nhà Hán. Lưu Đát được lập làm thái tử.

Mã hậu rất chăm chỉ đọc sách Kinh Dịch, Kinh Xuân Thu, Sở từ, Chu quan, có nhiều chương bà thuộc lòng[5].

Năm 70, xảy ra vụ án Sở vương Lưu Anh. Lưu Anh là em của Minh Đế, tụ tập lực lượng, vẽ bản đồ định mưu phản. Minh Đế bèn tuyên bố phế ngôi Sở vương của Lưu Anh khiến Anh tự sát. Sau đó Minh Đế tiếp tục muốn mở rộng điều tra để truy tìm đồng đảng, bất chấp lời khuyên của các quan. Mã hậu bèn lựa lời khuyên giải không nên làm liên lụy nhiều người, Minh Đế mới thôi ý định mở rộng vụ án.

Ức chế ngoại thích[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 75, Minh Đế qua đời, thái tử Đát lên nối ngôi, tức là Hán Chương Đế, bà được tôn làm thái hậu. Các em bà là Mã Liêu, Mã Quang, Mã Phòng tự nhận là ngoại thích xông vào cung đòi chịu tang vua Minh Đế. Tướng Dương Nhân dùng quân ngự lâm ngăn chặn. Anh em họ Mã sai người vào tố cáo với Hán Chương Đế và thái hậu. Mã thái hậu không bênh vực anh em họ Mã mà khen ngợi Dương Nhân là người nghiêm minh.

Năm 76, Chương Đế muốn phong hầu cho anh em họ Mã, nhưng thái hậu ngăn cản.

Mùa hạ năm 77, có một số quan lại dâng thư đề nghị phong chức cho các em thái hậu. Mã thái hậu nghe vậy hạ chiếu nói rằng những người dâng thư đều là nịnh thần và dẫn chứng hậu quả của ngoại thích họ Vương thời Hán Thành Đế là Vương Mãng đã cướp ngôi nhà Hán.

Bà mở nhà dệt vải trong cung, trồng dâu nuôi tằm trong quán Long viên cho các cung nữ lao động.

Năm 79, Mã thái hậu qua đời, thọ 41 tuổi. Bà được xem là người có ảnh hưởng về chính trị khá lớn dưới thời Minh Đế và Chương Đế và việc ức chế ngoại thích của bà được xem là hiếm có và được các sử gia tán dương[5].

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, NXB Đà Nẵng
  • Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, NXB Hà Nội
  • Nguyễn Tôn Nhan (1997), Hậu phi truyện, NXB Phụ nữ

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nguyễn Tôn Nhan, sách đã dẫn, tr 98
  2. ^ Nguyễn Tôn Nhan, sách đã dẫn, tr 99
  3. ^ Hồ Bắc hiện nay
  4. ^ Nguyễn Tôn Nhan, sách đã dẫn, tr 102
  5. ^ a ă Nguyễn Tôn Nhan, sách đã dẫn, tr 105