Mạnh Thường quân

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Mạnh Thường quân (孟尝君, ?-279 TCN) tên thật là Điền Văn (田文), người nước Tề, làm Tướng quốc nước Tề thời Chiến Quốc, và là một trong tứ công tử Chiến Quốc. Ông là một người giàu có, lại có lòng nghĩa hiệp, thích chiêu hiền đãi sĩ, văn cũng như võ trong nhà lúc nào cũng tiếp đãi đến vài nghìn tân khách. Tiếng tốt đồn vang khắp các nước chư hầu thời

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Phụ thân của ông là Điền Anh, con thứ của Tề Uy vương, vua thứ 3 của Điền Tề, em khác mẹ với Tề Tuyên vương, vua thứ 4 của Điền Tề. Thời Tuỵên vương đã phong cho Điền Anh làm tướng quốc, phong cho ở đất Tiết (nay thuộc đông nam Sơn Đông), gọi là Tĩnh Quách quân. Sau khi Điền Anh qua đời, Điền Văn lên kế tập, cai quản ấp Tiết, gọi là Mạnh Thường quân.

Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 298 TCN[1] Điền Văn đi sứ sang Tần. Vua Chiêu Tương vương nước Tần nghe Điền Văn là người hiền, muốn giữ lại, bèn nghĩ ra kế nếu Điền Văn quy phục sẽ phong tướng, còn không sẽ giết. Điền Văn nghe tin, cầu xin sủng thiếp của vua Tần giúp mình. Sủng thiếp ấy đòi ông chiếc áo bạch hồ, Điền Văn phải nghe theo. Sau đó, nghe lời tỉ tê của sủng thiếp, vua Tần đồng ý thả Mạnh Thường quân về. Tuy nhiên khi ông sắp đến biên giới thì Tần Chiêu Tương vương hối hận, sai quân đuổi theo. Mạnh Thường Quân đến quan ải nhưng không có giấy. Trong tình thế nguy cấp, có người khách đến thương lượng với quan giữ cửa ải, vì thế ông được về. Khi sang nước Triệu, có người chê cười Mạnh Thường Quân thấp bé, Điền Văn tức giận lập tức giết chết. Sau đó ông trở về nước Tề, được Tề Mẫn vương phong làm tướng quốc.

Mạnh Thường Quân nuôi tân khách ba nghìn người. Một hôm có người tên là Phùng Hoan yết kiến ông. Điền Văn hỏi: "Khách có điểm gì hay", Phùng Hoan bảo: "Tôi không có gì hay cả". Lại hỏi: "Khách có tài gì". Phùng Hoan lại trả lời không. Điền Văn cho vào hạng khách thấp nhất.

Phùng Hoan từ khi vào nhà ông, suốt ngày cầm kiếm hát: "Kiếm ơi, về thôi, ăn cơm mà không có cá". Có người nói với Mạnh Thường Quân, Mạnh Thường Quân bèn cho Phùng Hoan vào hàng khách được ăn cá. Nhưng Phùng Hoan vẫn chưa hài lòng, hát rằng: "Kiếm à, về thôi, đi ra ngoài mà không có xe!". Mạnh Thường Quân bèn cho Hoan vào hàng khách được ngồi xe. Phùng Hoan lhát: "Kiếm ơi! về đi thôi! chẳng có gì gửi về nhà giúp đỡ!". Mạnh Thường Quân hỏi nhà Phùng Hoan có thân nhân không, Phùng Hoan nói có mẹ già, Mạnh Thường quân bèn chu cấp cho mẹ Hoan.

Mạnh Thường Quân để có tiền nuôi khách nên cho dân ấp Tiết vay, nhiều người trốn nợ. Phùng Hoan xin ông cho mình thay mặt đòi. Khi thu tiển, Phùng Hoan cho thiêu huỷ hết giấy nợ, dân chúng tung hô rất nhiều. Khi về phủ, Mạnh Thường Quân hỏi về việc thu nợ, Hoan nói rằng đã thu lòng dân rồi. Mạnh Thường quân trách móc mãi.

Năm sau, Tề Mẫn vương nghi ngờ ông, nói: "Quả nhân không thể lấy thần của tiên quân làm thần của mình" rồi đuổi về ấp Tiết, nhân dân hô tụng khắp nơi. Mạnh Thường quân từ đó mới hiểu ý Phùng Hoan.

Sau đó ông theo ý của Phùng Hoan, cấp cho Hoan một cỗ xe, 500 cần đồng đi sang nước Ngụy, nói với vua Ngụy: "Vua Tề bãi chức trọng thần Mạnh Thường Quân, đuổi về phong ấp, nếu quý quốc có thể thu nhận người này thì nhất định sẽ cường thịnh". Vua Ngụy sai sứ đến cầu Mạnh Thường Quân, triều thần thấy vậy vội nói với Tề Mẫn vương không thể để mất Mạnh Thường, vua Tề đành sai sứ đến tạ tội với Mạnh Thường quân, phục chức tướng quốc. Tân khách trước kia bỏ ông đi lại kéo về, Phùng Hoan khuyên ông bỏ hiềm khích mà thu dụng lại.

Năm 298 TCN, Mạnh Thường quân phát động hợp tung, cùng liên quân Ngụy, Hàn đánh Tần. Dưới sự chỉ huy của Mạnh Thường quân, quân 3 nước cùng tiến đến ải Hàm Cốc, thu được thắng lợi.

Sang năm 297 TCN, quân 3 nước lại đánh bại quân Tần. Đến năm 296 TCN, Mạnh Thường quân lại chỉ huy liên quân đánh tới cửa Hàm Cốc lần thứ 2, chiếm được thành Diêm Thị.

Tuy nhiên năm 286 TCN, Tề Mẫn vương diệt nước Tống, sinh ra kiêu ngạo, muốn giết Mạnh Thường quân, Mạnh Thường quân bèn sang Ngụy.

Năm 273 TCN, tướng Tần là Bạch Khởi đánh Ngụy, Mạnh Thường Quân tiến cử Mang Mão làm tướng chống Tần, bị Bạch Khởi đánh bại, Hoa Dương bị chiếm, Mang Mão bỏ chạy, Mạnh Thường Quân hoảng sợ, vội vào dưới trướng Tín Lăng Quân để chạy tội.

Sau không rõ ông mất năm nào.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Sử kí chép năm 25 Tề Mẫn vương, Tư trị thông giám chép năm 3 Tề Mẫn vương

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
    • Mạnh Thường quân liệt truyện
  • Tư Mã Quang, Tư trị thông giám