Mandalay (bài thơ)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Moulmein nhìn từ Chùa lớn

Mandalay là một bài thơ của Rudyard Kipling in lần đầu trong tập Những khúc ca trại lính và những bài thơ khác (Barrack-Room Ballads, and Other Verses) năm 1892. Cùng với Nếu..., Bài thơ Đông – Tây đây là bài thơ rất nổi tiếng của Kipling.

Đảo Shampoo gần Mawlamyine

Thành phố Mandalay được nói đến trong bài thơ này một thời từng là thủ đô của Miến Điện, thuộc địa Anh từ năm 1885 đến năm 1948. Bài thơ có nhắc đến “ngôi chùa cổ Moulmein mơ màng nhìn hướng biển”, Moulmein là cách gọi Anh hóa của địa danh Mawlamyine ngày nay.

Quân đội Anh đóng ở Miến Điện thời đó di chuyển bằng tàu hơi nước chạy bằng guồng (paddle-steamer) trên sông Ayeyarwaddy. Từ Rangoon đi Mandalay là 700 km.

Đây là một bài thơ tình về tình yêu của một người lính Anh với cô gái Miến Điện. Bài thơ ca ngợi một miền quê tươi đẹp thanh bình, nơi có những “đồng lúa sương mờ”, có “những con cá nhảy gọi bầy” và “mùi của tỏi nồng cay/ ánh hoàng hôn, rừng cọ, tiếng chuông chùa”… những thứ mà khi trở về nước Anh, người lính không thể nào quên được. Bài thơ thể hiện sự ngưỡng mộ của Kipling trước vẻ quyến rũ của văn hóa Phương Đông, mà theo ông, một khi đã “nghe theo tiếng gọi của Phương Đông thì không còn nghe gì khác”…

Kiệt tác này của Rudyard Kipling đã được Nguyễn Viết Thắng dịch ra tiếng Việt.

Mandalay đi vào điện ảnh và âm nhạc[sửa | sửa mã nguồn]

Các nhân vật trong phim The Last of His Tribe, 1992 và phim The Wizard of Oz, 1939 đã đọc bài thơ Mandalay của Kipling trong những hoàn cảnh khác nhau.

Rất nhiều nhạc sĩ đã phổ nhạc bài thơ này. Nổi tiếng nhất có bài Trên đường về Mandalay (On the Road to Mandalay) trong album "Come Fly With Me" của Frank Sinatra. Bài hát này cũng trở nên nổi tiếng ở Nga qua sự thể hiện của nữ ca sĩ Vera Matveeva và phần lời dịch của E. Polonskaya.

Nội dung bài thơ[sửa | sửa mã nguồn]

Mandalay
 
Bên ngôi chùa cổ Moulmein mơ màng nhìn hướng biển
Tôi biết em đang nghĩ về tôi, hỡi em cô gái Miến
Tiếng chuông chùa xuyên qua những cành lá cọ, như kêu:
“Hỡi người lính Anh hãy quay về Mandalay!”
Hãy quay về Mandalay
Nơi có những con tàu đậu bến
Anh có nghe từ Rangoon về Mandalay tiếng vọng?
Trên đường về Mandalay
Những con cá nhảy gọi bầy
Bình minh như tiếng sấm từ phía Trung Hoa rót vào Vịnh biển!
 
Em mặc váy màu vàng, em đội mũ màu xanh
Em như nữ hoàng của Theebaw, Supi-yaw-lat – tên em
Em thắp nén hương, rồi sau làn khói trắng
Em cầu nguyện, hôn đôi bàn chân thần tượng:
Em của tôi thờ phụng vị thần này
Thần tượng của em có tên là Bụt
Nhưng sau đó tôi ôm hôn em và em quên hết
Trên đường về Mandalay…
 
Mặt trời buông chầm chậm, trên đồng lúa sương mờ
Theo tiếng đàn banjo, em hát tôi nghe bài: “Kulla-lo-lo”
Tôi ôm lấy bờ vai nhỏ của em, áp má kề bên má
Chúng tôi nhìn trên sông có những con thuyền nhỏ.
Tựa như những con voi
Những con voi con làm việc suốt đêm ngày
Yên lặng dâng đầy, lời im theo nỗi sợ
Trên đường về Mandalay…
 
Nhưng ngày ấy giờ còn đâu – ngày ấy đã qua rồi
Không còn xe buýt từ Ngân hàng đi về Mandalay
Giờ ở London tôi mới hiểu lời người lính từ mười năm về trước:
“Ai nghe ra tiếng gọi của Phương Đông, không còn nghe gì khác”.
Không! Không còn nghe gì khác
Nhưng còn mùi tỏi nồng cay
Và ánh hoàng hôn, rừng cọ, tiếng chuông chùa
Trên đường về Mandalay…
 
Tôi mệt mỏi rảo bước trên con đường lát đá
Thấy lạnh thấu vào tận trong xương vì những cơn mưa nhỏ
Dù cả năm mươi cô gái theo tôi từ Chelsea đến Strand dưới chân cầu
Họ nói về tình yêu mà thực ra họ có hiểu gì đâu?
Họ nói về tình yêu
Mà có hiểu gì đâu?
Tôi từng có một người yêu ngọt ngào, yêu dấu nhất!
Trên đường về Mandalay…
 
Hãy trả tôi về phía đông Suez, nơi thiện và ác như nhau
Chẳng lỗi lầm, Mười điều răn của Chúa phai màu
Nơi có tiếng chuông chùa, nơi mà tôi muốn đến
Bên ngôi chùa cổ Moulmein mơ màng nhìn hướng biển
Trên đường về Mandalay
Nơi có những con tàu đậu bến
Giấu đi những u sầu ta về với Mandalay!
Trên đường về Mandalay
Những con cá nhảy gọi bầy
Bình minh như tiếng sấm từ phía Trung Hoa rót vào Vịnh biển!
Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng
Mandalay
 
By the old Moulmein Pagoda, lookin' eastward to the sea,
There's a Burma girl a-settin', and I know she thinks o' me;
For the wind is in the palm-trees, and the temple-bells they say:
"Come you back, you British soldier; come you back to Mandalay!"
Come you back to Mandalay,
Where the old Flotilla lay:
Can't you 'ear their paddles chunkin' from Rangoon to Mandalay?
On the road to Mandalay,
Where the flyin'-fishes play,
An' the dawn comes up like thunder outer China 'crost the Bay!
 
'Er petticoat was yaller an' 'er little cap was green,
An' 'er name was Supi-yaw-lat -- jes' the same as Theebaw's Queen,
An' I seed her first a-smokin' of a whackin' white cheroot,
An' a-wastin' Christian kisses on an 'eathen idol's foot:
Bloomin' idol made o'mud --
Wot they called the Great Gawd Budd --
Plucky lot she cared for idols when I kissed 'er where she stud!
On the road to Mandalay . . .
 
When the mist was on the rice-fields an' the sun was droppin' slow,
She'd git 'er little banjo an' she'd sing "Kulla-lo-lo!"
With 'er arm upon my shoulder an' 'er cheek agin' my cheek
We useter watch the steamers an' the hathis pilin' teak.
Elephints a-pilin' teak
In the sludgy, squdgy creek,
Where the silence 'ung that 'eavy you was 'arf afraid to speak!
On the road to Mandalay . . .
 
But that's all shove be'ind me -- long ago an' fur away,
An' there ain't no 'busses runnin' from the Bank to Mandalay;
An' I'm learnin' 'ere in London what the ten-year soldier tells:
"If you've 'eard the East a-callin', you won't never 'eed naught else."
No! you won't 'eed nothin' else
But them spicy garlic smells,
An' the sunshine an' the palm-trees an' the tinkly temple-bells;
On the road to Mandalay . . .
 
I am sick o' wastin' leather on these gritty pavin'-stones,
An' the blasted Henglish drizzle wakes the fever in my bones;
Tho' I walks with fifty 'ousemaids outer Chelsea to the Strand,
An' they talks a lot o' lovin', but wot do they understand?
Beefy face an' grubby 'and --
Law! wot do they understand?
I've a neater, sweeter maiden in a cleaner, greener land!
On the road to Mandalay . . .
 
Ship me somewheres east of Suez, where the best is like the worst,
Where there aren't no Ten Commandments an' a man can raise a thirst;
For the temple-bells are callin', an' it's there that I would be --
By the old Moulmein Pagoda, looking lazy at the sea;
On the road to Mandalay,
Where the old Flotilla lay,
With our sick beneath the awnings when we went to Mandalay!
On the road to Mandalay,
Where the flyin'-fishes play,
An' the dawn comes up like thunder outer China 'crost the Bay!

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]