Ngô Đình Cẩn

Ngô Đình Cẩn (1912 – 1964) là em trai của Ngô Đình Diệm (tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa). Ông là con thứ năm của Ngô Đình Khả, một viên quan trong triều đình vua Thành Thái dưới thời Pháp thuộc. Thân mẫu ông là Phạm Thị Thân, nguyên quán tại làng Đại Phong, Huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Ông được thân phụ đặt tên Cẩn (謹) với ý nghĩa "Sự cẩn trọng".

Chứng tích khu biệt thự ở ấp Ngũ Tây, Thuỷ An, thành phố Huế

Mặt trước khu biệt thự ở ấp Ngũ Tây, Thuỷ An, thành phố Huế

Ngô Đình Cẩn được giao làm cố vấn Trung phần, phụ trách miền Trung và Tây Nguyên. Ông có thói quen chân đi guốc gỗ, mặc áo dài, đội khăn xếp, miệng nhai trầu bỏm bẻm nên có hỗn danh là Cố Trầu, hoặc là "Lãnh chúa Miền Trung". Tổng hành dinh của ông đóng gần nhà thờ Phủ Cam, nay thuộc phường Phước Vĩnh, thành phố Huế và một khu biệt thự khác ở ấp Ngũ Tây làng An Cựu, nay thuộc xã Thuỷ An, thành phố Huế, gần khu Chín Hầm nổi tiếng.

Trong thời Đệ nhất Cộng hòa Ngô Đình Cẩn cùng với Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu, Ngô Đình Thục, Ngô Đình Luyện, Trần Lệ Xuân (vợ Ngô Đình Nhu), nắm hết mọi thực quyền trong tay do đó chế độ Ngô Đình Diệm bị cho là chế độ gia đình trị.

Tháng 11 năm 1963, Hoa kỳ bật đèn xanh cho Dương Văn Minh đảo chính lật đổ chính phủ của Tổng thống Ngô Đình Diệm, Tổng thống và cố vấn Ngô Đình Nhu bị giết. Ngô Đình Cẩn vào ẩn náu trong Dòng Chúa Cứu Thế. Tin vào hứa hẹn của lãnh sự Hoa Kỳ ở Huế nên ông vào tị nạn tại đây . Tuy nhiên ngay sau đó ông bị tòa lãnh sự Hoa Kỳ chuyển vào Sài Gòn trao lại cho Hội đồng quân nhân đem ra xử. Ngô Đình Cẩn bị giam tại khám Chí Hòa. Luật sư bào chữa cho ông là Võ Văn Quan. Trong thời gian bị biệt giam tại đây, sức khỏe của ông giảm sút trầm trọng đến nỗi không đi được. Ngô Đình Cẩn bị kết án tử hình ngày 22 tháng 4 và đem ra bắn lúc 18 giờ 20 phút ngày 9 tháng 5 năm 1964. Ông được chôn tại nghĩa trang sân bay Tân Sơn Nhất, về sau qui tụ về nghĩa trang Lái Thiêu (Bình Hòa, Thuận An, Bình Dương) nằm chung với hai anh Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu và thân mẫu Phạm Thị Thân.

Nhận định

Nhận xét về khả năng của Ngô Đình Cẩn, Phạm Xuân Ẩn đã nói:

“	Ngô Đình Cẩn là một người rất tài giỏi, nếu anh em Diệm – Nhu nghe lời Cẩn thì chưa chắc chế độ Ngô Đình Diệm đã sụp đổ lúc đó.	”
—Phạm Xuân Ẩn.

Tài liệu tham khảo

• Jacobs, Seth (2006). Cold War Mandarin: Ngo Dinh Diem and the Origins of America's War in Vietnam, 1950–1963. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 0-7425-4447-8. 
• Tucker, Spencer C. (2000). Encyclopedia of the Vietnam War. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. ISBN 1-57607-040-0. 

Xem thêm

• Ngô Đình Diệm
• Trần Lệ Xuân
• Chín hầm
• Ngô Đình Luyện
• Ngô Đình Nhu
• Ngô Đình Thục