Nguyên Văn Tông

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Nguyên Văn Tông Trát Nha Đốc hãn
(元文宗 札牙篤汗)
Hoàng đế Trung Hoa, Khả Hãn Mông Cổ (chi tiết...)
YuanEmperorAlbumTughTemurPortrait.jpg
Chân dung Nguyên Văn Tông.
Hoàng đế nhà Nguyên
Trị vì 16 tháng 10 năm 1328 – 3 tháng 4 năm 1329 (lần 1)
Đăng quang 16 tháng 10 năm 1328
Tiền nhiệm Nguyên Thiên Thuận Đế (A Tốc Cát Bát)
Kế nhiệm Nguyên Minh Tông (Hốt Đô Đốc hãn)
Hoàng đế nhà Nguyên
Tại vị 8 tháng 9 năm 1329 – 2 tháng 9 năm 1332 (lần 2)
Tiền nhiệm Nguyên Minh Tông (Hốt Đô Đốc hãn)
Kế nhiệm Nguyên Ninh Tông (Ý Lân Chất Ban)
Thông tin chung
Thê thiếp Budashiri
Tên đầy đủ Bột Nhi Chỉ Cân Đồ Thiếp Mục Nhi (孛兒只斤圖帖睦爾, Borjigin Töbtemür, ᠲᠥᠪᠲᠡᠮᠦᠷ)
Niên hiệu Thiên Lịch (天曆) 9/1328-3/1329
Thiên Lịch (天曆) 8/1329-5/1330
Chí Thuận (至順) 5/1330-10/1333
Thụy hiệu Thánh minh Nguyên hiếu Hoàng đế (聖明元孝皇帝)
Trát Nha Đốc hãn (Jayaatu hãn, ᠵᠠᠶᠠᠭᠠᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ, Заяат хаан)
Miếu hiệu Văn Tông
Hoàng tộc Nhà Borjigin (Боржигин)
Thân phụ Nguyên Vũ Tông
Sinh 16 tháng 2 năm 1304
Mất 2 tháng 9 năm 1332 (tuổi 28-29)
An táng Khởi Liễn cốc

Jayaatu Khan Nguyên Văn Tông (1304-1332), tên thật là Bột Nhi Chỉ Cân Đồ Thiếp Mục Nhi là vị hoàng đế thứ 8 và thứ 10 của triều đại nhà Nguyên trong lịch sử Trung Hoa. Ông cũng là Đại Hãn thứ 11 và thứ 14 của nhà Nguyên ở Mông Cổ. Đồ Thiếp Mục Nhi là con thứ của Nguyên Vũ Tông. Tính tình độc ác, hung tợn. Khi Thái Định đế mất được thừa tướng Đảo Thích Sa lập làm hoàng đế. Tại vị không lâu thì bị tướng là Yên Thiếp Mục Nhi phế truất. Sau cùng Đảo Thích Sa đem quân khôi phục kinh thành rồi xưng đế lần thứ hai rồi tới năm 1332 thì ốm chết.

Khi Thái Định đế qua đời, Đồ Thiếp Mục Nhi được triệu về kinh và làm hoàng đế. Nhưng lúc đó Đảo Thích Sa thì lại là kẻ xảo quyệt. Hắn làm ngơ không để ý triều chính. Đồ Thiếp Mục Nhi vốn cũng không ham mê gì chính sự khiến cơ nghiệp triều Nguyên bị lung lay tận gốc. Cho nên không lâu sau khi Đồ Thiếp Mục Nhi lên kế vị, một tướng cũ của Thái Định đế là Yên Thiếp Mục Nhi đã về Thượng Đô, sau đó Yên Thiếp Mục Nhi lập con của Thái Định đế là Bột Nhi Chỉ CÂn A Tốc Cát Bát làm hoàng đế ở Thượng Đô, tức Thiên Thuận đế. Tháng 9 năm 1328, Đảo Thích Sa cùng Đồ Thiếp Mục Nhi đem quân thống nhất Thượng Đô. Mặc dù bị quân của Yên Thiếp Mục Nhi đánh bại nhưng Đảo Thích Sa đã lén giết Thiên Thuận đế rồi tuyên bố với bá quan văn võ là Đồ Thiếp Mục Nhi đã khôi phục ngôi vị hoàng đế, thống nhất hai đô. Yên Thiếp Mục Nhi đành phải quỳ gối đầu hàng và trở về Đại Đô.

Tuy đã được Đảo Thích Sa cho khôi phục lại ngôi vị nhưng Đồ Thiếp Mục Nhi lại từ chối làm vua. Đồ Thiếp Mục Nhi kể cho Đảo Thích Sa và tất cả mọi người rằng là ông đã hứa với anh trai ruột là Hòa Thế Lạt (là con cả của Nguyên Vũ Tông) là khi khôi phục kinh thành sẽ đưa Hòa Thế Lạt làm hoàng đế. Đồ Thiếp Mục Nhi còn nói rằng là ông không muốn nuốt lời hứa đó. Thế là cuối tháng 9 năm 1328, Hòa Thế Lạt được Đồ Thiếp Mục Nhi và Đảo Thích Sa triệu về kinh làm hoàng đế ngay hôm đó. Đầu tháng 10 năm 1328, Hòa Thế Thúc xưng đế ở Yên Kinh, tức Nguyên Minh Tông.

Cuối năm 1329, Đồ Thiếp Mục Nhi đã dùng thủ đoạn, ông cho El Temur bỏ thuốc độc vào thức ăn của Hòa Thế Lạt để hạ độc ông ta. Sau khi Hòa Thế Lạt bị đầu độc chết, mọi người đã truy tìm kẻ giết Hòa Thế Lạt. Đồ Thiếp Mục Nhi liền đổ hết tội lỗi cho Đảo Thích Sa. Cuối cùng Đảo Thích Sa bị khép vào tội tử hình và bị triều đình giết chết.

Sau đó Yên Thiếp Mục Nhi đưa Đồ Thiếp Mục Nhi làm hoàng đế, còn hắn thì làm Thừa tướng. Năm 1330, Đồ Thiếp Mục Nhi lại phong cho Yên Thiếp Mục Nhi làm Thái Bình vương. Từ đó Yên Thiếp Mục Nhi bắt đầu khống chế triều đình. Mọi việc lớn nhỏ trong triều đều do hắn quyết định. Yên Thiếp Mục Nhi còn mơ được làm hoàng đế nên Đồ Thiếp Mục Nhi vô cùng lo sợ, đề phòng tránh bị hắn hãm hại. Nhưng Yên Thiếp Mục Nhi vốn bất tài nên chính sự vẫn nát như cũ.

Năm 1332, sau 3 năm bằng thủ đoạn cướp ngôi, Nguyên Văn Tông Đồ Thiếp Mục Nhi ốm chết, thọ chỉ 29 tuổi.

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]