Numidia
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|||||||||||||||||||||||||||
Numidia (202 trước Công nguyên - 46 trước Công nguyên) là một quốc gia Berber cổ đại mà ngày nay không còn tồn tại, từng là một quốc gia cường thịnh với vị thế vùng đệm giữ Roma và các vùng đất buôn bán với Roma. Vương quốc này nằm vị trí ở biên giới phía đông của Algeria, giáp tỉnh Rôma Mauretnia (ngày nay là Algeria và Maroc) về phía tây, tỉnh châu Phi (ngày nay là Tunisia) về phía đông, Địa Trung Hải về phía bắc và sa mạc Sahara về phía nam, mà ngày nay là Algeria và một phần của Tunisia.
Mục lục |
[sửa] Lịch sử
[sửa] Nền độc lập của Numidia
Tên Numidia lần đầu tiên được đề cập là trong tác phẩm của Polybius và các tác phẩm lịch sử khác vào thế kỉ thứ 3 TCN, để chỉ phần lãnh thổ phía tây của Carthage bao gồm toàn bộ phần phía bắc của Algeria tới sông Mulucha (Muluya), khoảng 100 dặm phía tây Oran. Người Numidia được cho là gồm 2 nhóm lớn là Massylii đông Numidia, và Masaesyli ở phía tây.
Trong suốt cuộc chiến tranh Punic lần II, phần phía đông dưới quyền của vua Gala là đồng minh của Carthage, còn phần phía tây Masaesyli là dưới quyền của vua Syphax là đồng minh của Rome. Tuy nhiên vào năm 206 TCN, vị vua mới của miền đông Massylii, Masinissa, lại là đồng minh của Rome và Syphax của Masaesyli lại chuyển sang làm đồng minh của Carthage. Vào lúc kết thúc cuộc chiến, chiến thắng của người Roman đã khiến Numidia chịu sự cai trị của Masinissa của Massylii. Vào thời điểm ông mất, lãnh thổ của Masinissa mở rộng từ Mauretania đến ranh giới của Carthage, phần đông nam xa tới tận Cyrenaica, để Numidia hoàn toàn bao quanh Carthage (Appian, Punica, 106), trừ theo hướng biển.
Sau khi Masinissa mất, người thừa kế của ông là Micipsa. Khi Micipsa mất vào năm 118 TCN, người thừa kế của ông là 2 người con Hiempsal I và Adherbal, cùng với người cháu không hợp pháp là Jugurtha, người có nguồn gốc Lybia, rất phổ biến trong dân cư Numidia. Jugurtha và Hiempsal nổ ra tranh chấp với nhau ngay sau khi Masinissa mất. Jugurtha giết chết Hiempsal, làm dẫn đến việc tiến hành chiến tranh với Adherbal.
Sau khi Jugurtha đánh bại ông trong chiến trận,Adherbal bỏ chạy đến Rome để xin sự trợ giúp.Các quan chức La Mã, bị cáo buộc nhận hối lộ nhưng có lẽ mong muốn nhanh chóng kết thúc cuộc xung đột tại một vương quốc phụ thuộc một cách có lợi,đã giải quyết cuộc chiến bằng cách chia Numidia thành hai phần,Jugurtha được giao nửa phía tây. (Sau đó La Mã tuyên bố là vùng đất này giàu có hơn nhưng thực tế nó ít cả dân cư và phát triển).
[sửa] Chiến tranh với Rome
Xem thêm :Chiến tranh Jugurthine
Năm 112 TCN,Jugurtha lại tiếp tục cuộc chiến tranh của ông với Adherbal.Ông đã khiến tức giận khi giết chết những doanh nhân La mã trơh giúp cho Adherbal.Sau một cuộc chiến tranh ngắn với Rome,Jugurtha đầu hàng,và đã nhận được một hiệp ước hòa bình rất thuận lợi, trong đó nêu ra nghi ngờ hối lộ một lần nữa. Chỉ huy La mã tại địa phương này đã bị triệu tập tới Rome để đối mặt với tội tham nhũng do cáo buộc của đối thủ chính trị của ông ,Gaius Memmius. Jugurtha cũng buộc phải đến Rome để làm chứng chống lại viên tướng La mã.
