Phan Phu Tiên

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Phan Phu Tiên hay Phan Phù Tiên (chữ Hán: 潘孚先, ? - ?), tự: Tín Thần, hiệu: Mặc Hiên; là nhà biên khảo, nhà sử học, và là thầy thuốc Việt Nam ở đầu thời Nhà Lê sơ. Thành tựu đáng kể của ông, đó là đã biên soạn ra bộ Việt âm thi tập và bộ Đại Việt sử ký tục biên.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Phan Phu Tiên sinh cuối thời Trần, khoảng chừng 1370-1371. Thân sinh ra ông là Phan Quang Minh, vốn người làng Thu Hoạch, tổng Canh Hoạch, huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An (nay là xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh); nhưng sau đó chuyển về ở làng Vẽ (tức làng Đông Ngạc, thuộc huyện Từ Liêm, Hà Nội), và Phan Phu Tiên được sinh ra tại đây.

Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Theo thần phả ở vùng Đông Ngạc, thì Phan Phu Tiên từng thi đỗ Thái học sinh (tương đương Tiến sĩ) đời Trần Thuận Tông (ở ngôi: 1388-1398), và từng bổ chức quan [1].

Lại có tài liệu, như Toàn Việt thi lục, thì cho rằng ông đã thi đỗ khoa Hoành từ tại hành doanh Bồ Đề vào năm 1428 [2].

Song có điều chắn chắn là sau ngày kháng Minh toàn thắng, năm 1429, vua Lê Thái Tổ cho mở khoa thi Minh kinh bác học để chọn nhân tài, ông đã ra dự thi và đỗ thứ ba sau Triệu TháiTrần Thuấn Du.

Sau khi thi đỗ, Phan Phu Tiên được bổ làm Đồng tu sử ở Viện Quốc Sử. Ở đây, ông vâng lệnh biên soạn Việt âm thi tập, và đây chính là "bộ hợp tuyển thơ văn đầu tiên của nước Việt" [2].

Năm 1433, Việt âm thi tập cơ bản đã hoàn thành, định đem khắc in, thì Phan Phu Tiên được bổ làm An phủ sứ ở Thiên Trường (Nam Định ngày nay), rồi ở Hoan Châu (Nghệ An-Hà Tĩnh ngày nay), nên đành phải gác lại[3].

Nhiều năm sau, vua Lê Nhân Tông triệu ông về lại Viện Quốc sử. Năm 1455[4], nhà vua giao cho ông biên soạn Đại Việt sử ký tục biên (chép từ Trần Thái Tông cho đến khi quân nhà Minh rút về nước, tức viết nối tiếp Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu đời Trần), nhưng nay đã thất lạc [5].

Theo tài liệu thì ông còn biên soạn cuốn Bản thảo thực vật toát yếu (Tóm lược sách bản thảo thực vật), nhưng sau đó đã thất lạc[2]. Nội dung sách bao gồm các biện pháp chữa bệnh, nhưng chú trọng đến chế độ ăn uống hơn cả. Ông đã kê ra hơn 400 loại thức ăn động vật và thực vật có ở trong nước và các công dụng của các loại thức ăn đó [6].

Phan Phu Tiên mất năm nào không rõ. Ngày nay, ở quê hương ông, làng Vẽ (Đông Ngạc) vẫn còn đền thờ ông. Tại trung tâm thành phố Hà Nội (quận Đống Đa) cũng có phố mang tên ông (Phố Phan Phù Tiên).

Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

Tác phẩm của Phan Phu Tiên có:

  • Việt âm thi tập (hợp tuyển thơ)
  • Đại Việt sử ký tục biên (đã thất lạc)
  • Quốc triều luật lệnh (luật lệ triều Hậu Lê)
  • Bản thảo thực vật toát yếu (sách y học)
  • 3 bài thơ chữ Hán chép trong Toàn Việt thi lục.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Trần Văn Giáp (tr. 791) còn chép rõ rằng Phan Phu Tiên đã thi đỗ Thái học sinh vào năm 1396 dưới triều vua Trần Thuận Tông.
  2. ^ a ă â Theo Nguyễn Huệ Chi, tr. 1394.
  3. ^ Năm 1446, Thị ngự sử Chu Xa đã ra công sưu tập thêm, đến năm 1459 thì xong, được Lý Tử Tấn viết tựa, hiệu chính và điểm lời phê bình, và được vua Lê Nhân Tông cho phép in vào năm đó.
  4. ^ Chép theo Trần Văn Giáp, tr. 791. Nhưng theo Nguyễn Huệ Chi (tr. 1395) thì năm 1455 là năm hoàn thành bộ sách.
  5. ^ Ngày nay chỉ có thể thấy bóng dáng của Đại Việt sử ký tục biên trong bộ Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên, cụ thể là phần ghi chép lịch sử từ Trần Thái Tông đến năm 1428 (lời của GS. Nguyễn Huệ Chi, tr. 1395).
  6. ^ Xem trang: Khoa học kỹ thuật Đại Việt thời Lê Sơ.

Sách tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
  • Nguyễn Huệ Chi, mục từ “Phan Phu Tiên” trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.