Rau dớn

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Rau dớn
Starr 030807-8009 Diplazium esculentum.jpg
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Plantae
Ngành (divisio) Pteridophyta
Lớp (class) Polypodiopsida
Bộ (ordo) Polypodiales
(không phân hạng) Eupolypods II
Họ (familia) Athyriaceae
Chi (genus) Diplazium
Loài (species) D. esculentum
Danh pháp hai phần
Diplazium esculentum
(Retz.) Sw.
Danh pháp đồng nghĩa

\

  • Athyrium esculentum

Rau dớn hay còn gọi là dớn rừng, rau dớn rừng, thái quyết (danh pháp khoa học: Diplazium esculentum) là một loài thực vật hoang dại thuộc họ Rau dớn (Athyriaceae)[1][2] có hình dáng gần giống cây dương xỉ[3]. Loại rau này có giá trị sử dụng trong y học và được chế biến thành nhiều món ăn đặc sản.

Đặc điểm sinh học[sửa | sửa mã nguồn]

Mô tả[sửa | sửa mã nguồn]

Rau dớn có ngoại hình bên ngoài gần giống cây dương xỉ nhưng kích thước nhỏ hơn cây dương xỉ với cành dài nhỏ xòe trên đầu cây ra xung quanh như tán một cái ô rộng lớn, những cành lá già gần gốc có màu đen giống cơm cháy, những cành lá non mọc lên từ giữa gốc tạo thành khoảng từ hai đến ba cái cần với độ dài có thể lên đến nửa mét, đầu cong như móc câu còn những nhánh lá non vươn thẳng lên, thân hình bụ bẫm, phần trên cùng uốn lại như vòi voi[4][5].

Ngọn của cây rau dớn khi vào mùa lụt thì có hình dung non tơ mỡ màng, dễ gảy gọn khi bị gãy thì từ cơ thế ưa ứa dòng nhựa xanh trong. Rau dớn có vị hơi nhơn nhớt. Lá rau dớn xanh mượt, lá mọc so le, hình ngọn giáo, thông thường thì đoạn vòi cuốn, hình dạng như cái vòi voi, chưa mọc lá thì sử dụng trong ẩm thực ngon, loại rau này mau hư và dập[6] rau chịu đất ẩm, mọc quanh khe đá, bờ rừng.[7]

Phân bố[sửa | sửa mã nguồn]

Một bụi dớn rừng

Rau dớn là một loại rau chỉ có ở vùng núi rừng hay nơi bờ suối, bờ khe, dưới các tán rừng thấp có độ ẩm ướt cao, nó cũng thường mọc nhiều ở bờ suối, bờ khe, những nơi ẩm ướt và tránh ánh nắng mặt trời[3], dớn rừng mọc hoang dại dọc khe suối, bên những tảng đá. Cây rau dớn mọc ven khe suối xen lẫn với các loại cây cỏ khác. Ở một số nơi, rau dớn mọc thành vạt, thành đám rộng dưới những tán cây rừng râm mát. Đặc biệt rau dớn chỉ thích hợp với môi trường hoang dã nên ít khi nuôi trồng được[8] do vậy rau dớn không có ở đồng bằng, chỉ có ở vùng núi và những nơi bờ suối, bờ khe, dưới các tán rừng thấp nơi có độ ẩm ướt cao[4]

Rau dớn có ghi nhận sinh sống tại vùng ghềnh đá sông Tranh[7] những dòng sông, ngọn suối vùng Đông Giang, Tây Giang (Quảng Nam), Hòa Bắc, Hoà Phú (Đà Nẵng), và ở vùng trung du Quảng Nam như Quế Sơn, Hiệp Đức[4]

Sinh sản[sửa | sửa mã nguồn]

Hằng năm, vào đầu mùa mưa, nguồn phù sa được bồi đắp và rừng luôn ẩm ướt nên rau dớn mọc xanh tươi tốt, chuẩn bị cho một chu kỳ sinh chồi, nảy lộc theo mùa xuân đây là lúc cây đâm nhiều nhánh lá non. Đây cũng là thời điểm thích hợp nhất cho việc thu hái rau dớn.[6] Một số nơi, vào khoảng tháng chín, tháng mười, đi vào rừng, dọc theo các khe suối sẽ thấy rau dớn rừng mọc thành một màu xanh ngắt vì đây là mùa sinh sôi và phát triển của rau. Một số nơi khác thì rau dớn tháng 4, ven các dòng suối, bên bờ khe hay giữa các phiến đá rau dớn có phủ đầy[5], rau dớn ăn ngon nhất là sau mùa lụt đến cuối mùa xuân[4].Mùa mưa bắt đầu cũng là mùa cao điểm để người dân miền núi hái rau[7]

Sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]

Trong ẩm thực[sửa | sửa mã nguồn]

Trong ẩm thực, Loại rau rừng dân dã này vốn là thức ăn quen thuộc của một số dân tộcViệt Nam, rau dớn là loại rau chính ăn trong mùa xuân của người Cơ Tu. Vào những ngày cuối năm, người Cơ Tu cũng vào rừng hái rau dớn về để dành ăn trong dịp Tết[4]. Đối với nhiều tộc người, rau dớn là vua loại rau, nó giúp cải thiện chất lượng bữa ăn hằng ngày mà còn là món đặc sản để đãi khách trong các lễ hội. Mỗi lần tổ chức lễ hội của gia đình hay cộng đồng, người ta tranh thủ vào rừng hái rau dớn để chế biến thức ăn[6]. Trước đây, rau dớn từng là món ăn chính của bộ đội B3 Trường Sơn[6].

Tập tin:Sayur pakis.jpg
Một dĩa rau dớn

Hiện nay, rau dớn đã trở thành món đặc sản nơi phố thị, thậm chí có mặt trong những nhà hàng sang trọng[3], rau dớn đã trở thành đặc sản, là thứ rau sạch mà các nhà hàng luôn chú ý trong thực đơn[5]. Nhiều người hái rau dớn về bỏ cho các nhà hàng đặc sản ở các khu đô thị. Thị trường đang tiêu thụ mạnh, nguồn cung không kịp cầu[4].

Rau dớn là nguồn thực phẩm dồi dào, Từ rau dớn người ta chế biến nhiều món ăn dân dã làm tăng chất lượng cuộc sống hàng ngày và những món hấp dẫn chiêu đãi khách quý hay làm quà mang về[5]. Ngoài ra, rau dớn rừng về luộc để ăn cơm, rau dớn xào tỏi, canh rau dớn. Rau dớn hái về còn tươi xanh luộc chấm với mắm cái hoặc chế biến trộn tôm thịt bằng cách dùng tôm sông và thịt heo ba, xắt hạt lựu ướp với hành tím băm nhỏ, nước mắm, bột ngọt, tiêu trộn đều..., hoặc dớn xào rắc hạt mạc khẻn (một thứ hạt tiêu rừng). Hoặc món món rau dớn dòn với cá niên[7]. Rau dớn có thể xào tỏi, nấu canh, nhưng phổ biến và được nhiều người yêu thích hơn cả vẫn là món rau dớn luộc.[7].

Trong y học[sửa | sửa mã nguồn]

Trong y học, Đây vừa là một loại rau vừa là một loại thảo mộc dùng để chữa các bệnh phổ biến như cảm, ho, viêm họng..., theo đông y, rau dớn còn là loại rau có tính mát, lợi tiểu, chống táo bón, rau có thể phơi khô để dành nấu nước uống giải nhiệt[3][8]. Ăn rau dớn sẽ làm máu lưu thông, giải độc và giải nhiệt trong mùa nắng nóng, chất nhầy trong lá có tác dụng nhuận trường và làm dịu đau lưng[5]. Rau dớn có tính mát, lợi tiểu, chống táo bón, làm ngưng các cơn đau âm ỉ do viêm đại tràng, và giúp dễ ngủ, ngủ sâu, giúp cơ thể khỏe mạnh. Rau dớn là món ăn lành, cùng với các loại rau và củ quả khác có thể giúp người dân tộc miền núi trước đây chống chọi với nạn đói[6]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Rau dớn Dớn rừng, Thái quyết - Diplazium esculentum (Retz) Sw (Hemionitis esculenta Retz) thuộc họ Rau dớn - Athyriaceae. Viện thông tin, Thư viện Y học Trung ương
  2. ^ Cẩm nang ngành lâm nghiệp: Lâm sản ngoài gỗ trang 128, 134, 145. Chương trình hỗ trợ ngành lâm nghiệp và đối tác, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn 2006
  3. ^ a ă â b Ngọt lành rau dớn mùa mưa Tịnh Tâm, báo Thanh Niên, 26/07/2010 8:33
  4. ^ a ă â b c d Rau dớn, Lê Quốc Kỳ, báo Sài Gòn Tiếp Thị, 25.12.2008, 07:15 (GMT+7)
  5. ^ a ă â b c Rau dớn – hương vị của núi rừng Thanh Ly, báo Lao Động Thứ ba 26/04/2011 12:10 GMT+7
  6. ^ a ă â b c Cây rau dớn trong đời sống và văn hóa các dân tộc Tây Nguyên Tấn Vịnh, Báo Dak Lak điện tử, 20:28, Chủ Nhật, 08/04/2012 (GMT+7)
  7. ^ a ă â b c Chân chất rau dớn, cá niên sông Tranh, Lâm Bình, VnExpress, 16/09/11 09:28 GMT+7
  8. ^ a ă Rau dớn rừng Nguyễn Văn Học, báo Thanh Niên, 22/10/2012 3:10 GMT+7

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]