Sông Đáy

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Sông Đáy là một con sông miền Bắc Việt Nam rút nước từ sông Hồng ra vịnh Bắc Bộ. Sông Đáy chảy gọn trong vùng đồng bằng Bắc Bộ với dòng sông chảy song song bên hữu ngạn hạ lưu sông Hồng.

Mục lục

1 Đặc điểm dòng chảy
2 Di tích lịch sử
3 Sông Đáy trong văn học
4 Vấn đề môi sinh
5 Chú thích
6 Tham khảo

[sửa] Đặc điểm dòng chảy

Sông Đáy có chiều dài khoảng 240 km^[1] và lưu vực (cùng với phụ lưu sông Nhuệ) hơn 7.500 km²^[2] trên địa bàn các tỉnh thành Hà Tây, Hà Nội, Hòa Bình, Hà Nam, Ninh Bình và Nam Định.

Là một phân lưu của sông Hồng, sông Đáy nhận nước của sông Hồng ở địa phận tỉnh Hà Tây giữa huyện Phúc Thọ và huyện Đan Phượng. Quãng sông này còn có tên là sông Hát hay Hát giang. Chỗ sông Hồng tiếp nước là Hát môn.

Lưu lượng của sông bất thường nên mùa mưa thì lũ quét lại thêm dòng sông quanh co uốn khúc nên dễ tạo ra những ghềnh nước lớn. Đến mùa khô thì lòng sông có chỗ cạn lội qua được nên thượng lưu sông Đáy thuyền bè không dùng được.

Xuôi đến Vân Đình thì lòng sông rộng ra, lưu lượng chậm lại nên có thể đi thuyền được. Khúc sông đây men đến vùng chân núi nên phong cảnh hữu tình. Đến địa phận huyện Mỹ Đức, sông Đáy tiếp nhận dòng suối Yến (thủy lộ vào chùa Hương). Vượt đến tỉnh Hà Nam khi sông chảy vào thị xã Phủ Lý thì dòng sông Nhuệ góp nước từ phía tả ngạn. Sông Đáy tiếp tục hành trình xuôi nam đón sông Bôi (sông Hoàng Long) bên hữu ngạn từ miền núi tỉnh Hòa Bình và Ninh Bình dồn về tại ngã ba Gián Khẩu, cách thành phố Ninh Bình khoảng 10 km về phía Bắc. Đoạn này sông được gọi sông Gián Khẩu. Qua khỏi Ninh Bình khoảng 20 km thì bên tả ngạn có phụ lưu là sông Đào (sông Nam Định) thêm nước. Gần đến biển, sông Đáy chuyển hướng từ Tây Bắc-Đông Nam sang Đông Bắc-Tây Nam rồi đổ ra vịnh Bắc Bộ ở Cửa Đáy, xưa gọi là cửa Đại An hay Đại Ác thuộc huyện Kim Sơn.

[sửa] Di tích lịch sử

Lưu vực dòng sông Đáy lưu giữ nhiều di tích lịch sử như:

Miếu Hát ở Hát Môn thờ Hai Bà Trưng. Tương truyền hai bà gieo mình xuống dòng sông Hát tự vẫn sau khi thua giặc Đông Hán ở Lãng Bạc nên dân chúng dựng đền thờ ở Hát Môn.
Vân Đình là quê hương cụ nghè Dương Khuê, tiến sĩ năm 1868 triều Tự Đức. Cụ là bạn cụ Tam nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến nên khi cụ Dương Khuê mất, cụ Nguyễn Khuyến có viết bài điếu văn "Khóc bạn" rất nổi tiếng^[3]
Chùa Hương trong khu vực Suối Yến, huyện Mỹ Đức.
Cửa sông Đáy nằm chính giữa khu dự trữ sinh quyển đồng bằng sông Hồng
Kim Sơn, vùng đất ven biển nơi doanh điền sứ Nguyễn Công Trứ năm 1828 cho đắp đê ngăn sóng biển để lập ra thôn, ấp mới.

[sửa] Sông Đáy trong văn học

Mùa hoa cải bên sông là tên một câu chuyện, một bộ phim, một bài hát nổi tiếng về dòng sông Đáy.
Nguyễn Du có bài thơ chữ Nho, "Thanh Quyết giang vãn thiếu", tả cảnh chiều trên sông Thanh Quyết, tức là sông Gián Khẩu, đoạn hạ lưu sông Đáy^[4].

浮撟盡處出平田

歷歷青山在眼前

古徑樵歸明月擔

潮門漁送夕陽船

茫茫遠水三春樹

落落人家兩岸煙

極目鄉關在何處

征鴻數點白雲邊

Phù kiều tận xứ xuất bình điền

Lịch lịch thanh sơn tại nhãn tiền

Cổ kính tiều quy minh nguyệt đảm

Triều môn ngư tống tịch dương thuyền

Mang mang viễn thủy tam xuân thụ

Lạc lạc nhân gia lưỡng ngạn yên

Cực mục hương quan tại hà xứ

Chinh hồng sổ điểm bạch vân biên

"Chiều sông Đáy"

Cầu nổi cuối thôn mở cánh đồng

Núi xanh lớp lớp mắt ngay trông

Nước lên ngư đẩy thuyền tàn nắng

Lối cũ tiều về gánh sáng trăng

Khói tỏa đôi bờ nhà lác đác

Cây xuân mấy khóm nước mênh mông

Cố nhìn quê quán nơi đâu nhỉ

Trắng một màu mây, cánh cánh hồng

(Thảo Nguyên dịch)

Nhà thơ Lai Vu (1942-1990) trong bài "Dòng sông quê anh, dòng sông quê en" có câu:

Dòng sông Đáy quê em

Sông trăng hay sông lụa

...

Sóng xanh như mắt trẻ

[sửa] Vấn đề môi sinh

Kể từ năm 2003, sông Đáy cùng phụ lưu sông Nhuệ bị ô nhiễm nhiều vì nước thải không được khử biến khiến hai dòng sông này bị coi là "sông chết". Hiện nay được sự đầu tư của chính phủ đã cho xây dựng cụm công trình đầu mối sông Đáy đưa nước từ sông Hồng ở cộng Hiệp Thuận qua hệ thống kênh dài 12 km vào sông Đáy ở cống Cẩm Đinh với ky vọng làm sống lại dòng sông Đáy và sẽ tạo thành một điểm du lịch trên sông trong tương lai^[5].