Saigon Execution

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Saigon Execution - ảnh do Eddie Adams chụp năm 1968

Saigon Execution là tên của một tấm ảnh nổi tiếng do phóng viên nhiếp ảnh người Mỹ Eddie Adams, hãng AP thực hiện vào năm 1968. Tấm ảnh đã được đưa lên trang nhất các báo quốc tế và Adams đã giành giải Pulitzer vào năm 1969[1]. Năm 2007, bức ảnh này được tạp chí Mental Floss bầu chọn là một trong 13 tấm ảnh đã làm thay đổi bộ mặt thế giới.[2]

Mục lục

Thông tin về bức ảnh [sửa]

Tác giả [sửa]

Sự kiện này đã được phóng viên chiến trường người Mỹ đi theo Quân lực Việt Nam Cộng Hòa là ký giả Eddie Adams chụp.

Chi tiết về tác giả xem tại bài Eddie Adams

Bối cảnh [sửa]

Trong bài The Saigon Execution viết về một cuộc phỏng vấn với Hal Buell, khi đó là sếp của Eddie tại New York, ông kể lại: "Adams theo dõi hai người lính Việt Nam Cộng hoà kéo một người tù ra khỏi một cái cổng ở cuối phố. Những người lính vừa kéo vừa đẩy một người có vẻ là Việt Cộng mặc áo sơ mi kẻ, tay bị trói sau lưng. Họ dẫn người đàn ông về phía Adams và Võ Sửu."

Eddie Adams nói, "Tôi dõi máy theo ba người đó, chụp một kiểu ảnh. Khi họ đến gần - cách khoảng 5 foot - những người lính dừng lại và lui về phía sau. Tôi thấy một người đàn ông từ bên trái bước vào trong vùng ngắm máy ảnh của tôi. Ông ta rút một khẩu súng lục ra khỏi bao và nâng lên. Tôi không hề nghĩ là ông ta sẽ bắn. Người ta thường chĩa súng vào đầu người tù khi hỏi cung. Do đó tôi chuẩn bị chụp ảnh về sự đe dọa, cuộc thẩm vấn. Nhưng nó đã không xảy ra. Người đàn ông chỉ rút một khẩu súng lục ra, chĩa vào đầu người Việt Cộng và bắn vào thái dương anh ta. Đúng lúc đó tôi chụp bức ảnh"... Cùng lúc ấy, phóng viên đài ABC của Úc là Neil Davis cũng quay phim.[3]

Thời gian và địa điểm [sửa]

Có nhiều thông tin khác nhau về thời gian và địa điểm xảy ra sự kiện Nguyễn Ngọc Loan bắn người trên đường phố Sài Gòn.

Về thời gian, có hai thông tin khác nhau:

  • Ngày 1 tháng 2 năm 1968, tức mồng Một Tết Mậu Thân, theo BBC và nhiều tờ báo khác[4].
  • Ngày 5 tháng 2 năm 1968, tức mồng 5 Tết Mậu Thân, theo ông Lê Ngọc Cung, phóng viên AP đi theo tướng Nguyễn Ngọc Loan, người được cho là nhân chứng, vì khi đó chiến sự đã giảm nên các phóng viên mới đi theo được[5].

Về địa điểm, có ba thông tin khác nhau:

  • Khu vực gần Chợ Lớn, theo đài BBC và nhiều nguồn tin khác[6][7][8].
  • Vùng Thị Nghè[9]
  • Ngã tư Ngô Gia Tự và Sư Vạn Hạnh, theo ông Lê Ngọc Cung cựu phóng viên hãng AP là người được xem là nhân chứng xác nhận người bị bắt và bị bắn[5].

Những người trong ảnh [sửa]

Khi viết về sự kiện hay về tấm ảnh này, một số báo chí nước ngoài cho rằng người trong ảnh là Nguyễn Văn Lém [3], nhưng một số báo khác chỉ nói về người bắn là Nguyễn Ngọc Loan mà không đề cập đến người bị bắn [4] [5] [6]. Báo chí trong nước cũng tương tự [7][8]...

Người cầm súng: tướng Nguyễn Ngọc Loan

Người bị bắn: Các báo nước ngoài cho rằng người bị bắn là một chiến binh cộng sản, song không thấy cứ liệu chính xác khẳng định hoặc bác bỏ rằng đó có phải là đảng viên cộng sản hay không. Có hai giả thuyết về người bị bắn:

  • Giả thuyết về Nguyễn Văn Lém:
Xem thêm: Nguyễn Văn Lém

Tổng hợp thông tin từ một bộ phim tài liệu Việt Nam có tên "Từ một tấm ảnh"[5] cho biết: Khi có bài báo của phóng viên hãng Novosty đặt câu hỏi về tình hình gia đình Bảy Lốp, đại tá Nguyễn Phương Nam nguyên cán bộ Sở Ngoại vụ thành phố Hồ Chí Minh, người có nhiều quan hệ với đặc công, tìm hiểu thông tin và biết được rằng: "ngày mồng nột Tết Mậu Thân có một mũi tấn công của quân Giải phóng miền Nam vào Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam Cộng Hòa và người chỉ huy là Bảy Lốp, chỉ huy phó là Hai Ly, theo đó Bảy Lốp bị bắt và bị đưa đến Bộ Tư lệnh cảnh sát dã chiến Việt Nam Cộng Hoà, nhưng không rõ Bảy Lốp bị đưa đi đâu". Kết hợp với tin của phóng viên người Nhật lúc đó thì có người bị cảnh sát dã chiến đưa đến đường 20 cũ tức đường Lý Thái Tổ hiện nay và bị bắn. Nguyễn Phương Nam phóng to bức ảnh và cho rằng cách chỗ bị bắn có một hiệu giày khoảng 100m. Từ đó ông đi tìm gia đình Bảy Lốp. Vào năm 1985 Đoàn của đảng Cộng sản Nhật Bản đã sang thăm và tìm hiểu. Nhờ bức ảnh của đoàn Nhật mà vợ Nguyễn Văn Lém khẳng định đó là chồng mình và bà cho rằng "chồng (bà) đã bị Nguyễn Ngọc Loan bắn năm 1968"[5].

  • Giả thuyết về Lê Công Nà:
Xem thêm: Lê Công Nà

Giả thuyết về Lê Công Nà được đưa ra từ năm 1998, theo bộ phim trên[5] thì chưa thể khẳng định chính xác người bị bắn tên gì:"Chuyện xảy ra vào năm Mậu Thân - 1968, một chiến sĩ Cách mạng bị đem ra xử tử ngay trên đường phố Sài Gòn. Lúc đầu, người ta cho rằng người chiến sĩ bị ấy là đồng chí Bảy Lốp nhưng sau này, có nguồn tin cho rằng người chiến sĩ ấy không phải là Bảy Lốp mà là Bảy Nà."[5]

Lý do bị bắt và bắn [sửa]

  • Do người bị bắt vi phạm luật chiến tranh: theo Neil Davis trong cuốn In the Frontline sau này tường thuật lại thì tướng Loan hôm đó nghe tin người bạn đồng nghiệp cảnh sát và cả gia đình ông này, trong đó có hai đứa bé con đỡ đầu của tướng Loan, bị đặc công Việt Cộng giết chết vài giờ trước đó. Khi nghe có đặc công Việt Cộng bị bắt gần khu vực nhà người bạn bị giết này, ông Loan không chịu nổi nên quyết định xử bắn tại chỗ. Hoặc do Thượng úy đặc công đó đã tra vấn Trung tá thiết giáp Nguyễn Tuấn ở trại Phù Đổng Gò Vấp để lấy mật mã lái xe thiết giáp không được, dù đã giết gần hết cả gia đình của Nguyễn Tuấn gồm có 8 người bằng cách đâm chết bà mẹ già 80 tuổi, chỉ còn sót lại đứa con 10 tuổi vì vậy ông Loan khi bắt được đã bắn tại chỗ không qua xét xử[10]. Như vậy là thay vì bắt và xử theo diện tội phạm chiến tranh thì cá nhân ông Loan đã giết người để trả thù.
  • Do người bắn trả thù cho đồng đội: theo Lê Ngọc Cung phóng viên hãng AP, người tự cho là nhân chứng của sự kiện thì người bị bắt trong bức ảnh bị lính Việt Nam Cộng hòa bắt khi hành quân và lý do bị bắn là vì "lính Giải phóng đã giết nhiều người của bên Việt Nam Cộng hòa".

Xác định tiêu chuẩn tù binh [sửa]

Theo Công ước Genève về đối xử nhân đạo với tù binh, vì người bị bắn chỉ mặc thường phục, nên anh ta có thể không được xem là tù binh chiến tranh[11].

Chưa có tư liệu khách quan, xác thực, đáng tin cậy về hoàn cảnh người bị bắt, có ở tình trạng đang chiến đấu trên chiến trường trong lúc có chiến tranh (hoặc đã đầu hàng trước khi bị bắt) nhưng dù người bị bắt có thuộc diện tù binh chiến tranh hay không thì người bắn vẫn không đúng luật dù đó là luật pháp của Việt Nam Cộng hòa, vì điều đó không phù hợp với Công ước Genève về đối xử nhân đạo với tù binh, hàng binh chiến tranh. [cần dẫn nguồn]

Lý Quí Chung[12] cho rằng: Đây là một hành động trái với công ước Genève về tù binh chiến tranh, còn về mặt con người thì mất hết tính người, xảy ra giữa đường phố Sài Gòn hết sức dã man.[13]

Tuy nhiên trong cuốn In the Frontline, tác giả Neil Davis nhận định rằng:"Người đặc công mặc áo dân sự, tức không phải "quân nhân đối phương" như đã quy định trong quy ước Genève về Luật Tù binh. Vì thế tướng Loan xếp vào loại "phiến loạn" để xử bắn trong thời gian thiết quân luật cũng không có gì quá đáng."

Chưa có tư liệu hoặc nhân chứng xác thực đáng tin cậy về việc có một gia đình cảnh sát gồm cả người già và trẻ con đã bị đặc công của Lực lượng Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam giết hại ở gần cầu Thị Nghè cũng như sự liên đới trách nhiệm của người bị bắt và bắn chết. Cũng như sự giết hại gia đình Trung tá thiết giáp Nguyễn Tuấn ở trại Phù Đổng để tìm mật mã lái xe thiết giáp và sự liên đới trách nhiệm với người bị hại cũng chưa có bằng chứng xác thực.

Những người được xem là thân với chính quyền Việt Nam Cộng hòa cũng thắc mắc về sự bất công vì các trường hợp giết "tù binh" tương tự của một quận trưởng ở tỉnh Phú Yên đã bị mất chức, giải ngũ, ra tòa, thân bại danh liệt, nhưng tướng Loan thì lại không bị xét xử mà không rõ nguyên nhân[14].

Ảnh hưởng tác động của bức ảnh [sửa]

Đài BBC nhận định, bức ảnh đã gây sốc cho nhân dân Mỹ. Những người phản chiến dùng bức ảnh của Eddie Adams để phản bác lại tuyên bố của chính quyền Hoa Kỳ cho rằng cuộc chiến đang nghiêng về phía chính quyền hiếu chiến Hoa Kỳ và chính quyền miền Nam.

Tháng 3 năm 1968 diễn ra cuộc biểu tình phản chiến bạo lực ở Hoa Kỳ và trong tháng 10 cảnh sát đã đụng độ với những người biểu tình. Một năm sau đó, hàng triệu người Mỹ xuống đường đòi rút quân Mỹ trở về.

Bốn năm sau, Chính quyền Hoa Kỳ phải rút quân Mỹ về nước trên cơ sở Hiệp định Paris ký ngày 27 tháng 1 năm 1973. Và cuộc chiến kết thúc hai năm sau đó bằng thắng lợi của quân Giải phóng miền Nam Việt Nam.[4]

Hơn mười năm sau Tết Mậu Thân đã có rất nhiều nhà báo nước ngoài đến Việt Nam tìm hiểu về người bị giết. Qua nguồn tin của Bộ tư lệnh thành phố và cơ quan báo chí Sở Ngoại vụ, phóng viên báo Novosty đã cho đăng bài trên báo Tuổi trẻ nhan đề "Anh Bảy Lốp ... khoảnh khắc đi vào bất tử" và đặt câu hỏi về tung tích gia đình Bảy Lốp. Kỷ niệm 20 năm Tết Mậu Thân, báo Tuổi trẻ có bài "Chuyện mới về anh Bảy Lốp" của phóng viên Bích Vy. 30 năm sau sự kiện Tết Mậu Thân, hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung Ương[15] đã làm bộ phim Từ một tấm ảnh để tìm hiểu về người chiến sỹ bị bắt và bị bắn chết.

Nguyễn Ngọc Loan bị phong trào phản chiến Hoa Kỳ xem là một biểu tượng của dã man tàn bạo[16]. Sau này ông cũng gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống vì bức ảnh này, ngay cả sau khi bị thương sau Tết Mậu Thân lúc còn ở Việt Nam cũng như lúc xin sang định cư và sinh sống ở Hoa Kỳ.

Adams đã đoạt giải thưởng Pulitzer nhờ tấm ảnh này vào năm 1969, nhưng nó cũng ám ảnh ông suốt cuộc đời còn lại, đến mức ông đã không dám treo nó trong phòng ảnh của ông[8]. Năm 1998 Adams phát biểu trên tạp chí Time:

Viên tướng giết người tù binh Việt Cộng bằng súng, tôi giết ông ta bằng máy ảnh. Đến nay, những bức ảnh vẫn là vũ khí quyền lực nhất trên thế giới. Mọi người tin chúng; nhưng những bức ảnh cũng có thế nói sai, mặc dù không hề phóng đại. Chúng chỉ là một nửa sự thật.
Điều mà bức ảnh không nói là "Bạn sẽ làm gì nếu bạn là vị tướng đó, vào thời điểm đó, ở đó trong một ngày chiến tranh nóng bỏng và bạn tóm được một gã bị coi là xấu xa sau khi anh ta làm banh xác một, hai hoặc ba người Mỹ?" [17]

Ông loại bức ảnh “sự thật một nửa” từng gây ngộ nhận tai hại này khỏi bộ sưu tập 500 bức ảnh của ông dù nó từng đoạt giải và công nhận bức ảnh đã không nói lên hết được sự thật, như ông nói ở trên “Hình ảnh chỉ là một nửa sự thật.” (They are only half-truths)[18]. Adams sau này đã xin lỗi cá nhân tướng Loan và gia đình ông ta vì những tổn hại không thể hàn gắn bởi bức ảnh. Khi tướng Loan qua đời, Adams đã coi ông như một người anh hùng.

Xem thêm [sửa]

Chú thích [sửa]

  1. ^ Xem danh sách tác giả và tác phẩm đoạt giải tại trang http://www.pulitzer.org/, năm 1969
  2. ^ Xem giới thiệu bài 13 Photographs That Changed The World. Tại Việt Nam, báo VietNamnet viết là 12 bức ảnh làm thay đổi thế giới. Xem ảnh 13-photographs-that-changed-the-world/ 13 Photographs That Changed The World
  3. ^ Xem Video sự kiện này
  4. ^ a b Ảnh Mậu Thân gây chấn động, 1 Tháng 2 năm 2006 - cập nhật 12h18 GMT
  5. ^ a b c d e f Phim tài liệu Từ một tấm ảnh, hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung Ương thực hiện. Cần có tài khoản để xem phim.
  6. ^ Horst Faas, The Saigon Execution
  7. ^ Richard Pyle, The Associated Press Obituary: Eddie Adams / New Kensington native who won Pulitzer for photo of execution
  8. ^ a b Báo Tuổi Trẻ - Vĩnh biệt Eddie Adams
  9. ^ Xem bài viết của
  10. ^ Phạm Phong Dinh Tưởng niệm Sáu Lèo
  11. ^ Major General George S. Prugh (1975). “Prisoners of War and War Crimes”. Vietnam Studies: Law at War: Vietnam 1964-1973. US Army Center of Military History. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2006. 
  12. ^ Tức Chánh Trinh (1940-2005) là một nhà báo, một chủ bút độc lập, đồng thời lại là một dân biểu, một nghị sĩ của chế độ Việt Nam Cộng hoà
  13. ^ Xem , tác giả Lý Quý Chung
  14. ^ "CẢNH-SÁT-HÓA", Quốc sách yểu tử của VNCH. Tác giả: Lê Xuân Nhuận. Thể loại: Hồi Ký
  15. ^ Trong phim ghi Hãng phim giải phóng
  16. ^ Xem bài Con Sói Già Cô Đơn của Phan Lạc Phước [1][2] hoặc bài Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Loan
  17. ^ Eddie Adams viết, đăng trên tạp chí Time
  18. ^ Phía sau 3 tấm ảnh

Tham khảo [sửa]

Liên kết ngoài [sửa]

Lấy từ “http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Saigon_Execution&oldid=10591678”