Tích Thiện hoàng hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Hà hoàng hậu (chữ Hán: 何皇后, ? - 29 tháng 12 năm 905[1][2].), thụy hiệu: Tích Thiện hoàng hậu (積善皇后), không rõ tên thật, là hoàng hậu dưới thời Đường Chiêu Tông Lý Diệp, vị vua áp chót của nhà Đường, mẫu thân của hai vị hoàng tử Lý DụĐường Ai Đế Lý Chúc. Bà được phong hoàng hậu vào năm 897 và tại vị trong bảy năm, cho tới khi Đường Chiêu Tông bị sát hại (904). Sau khi Đường Ai Đế lên ngôi, bà được tôn làm hoàng thái hậu, nhưng chỉ được một năm thì bị Chu Toàn Trung giết chết. Hà hoàng hậu đồng thời cũng là vị hoàng hậu cuối cùng của nhà Đường.

Làm thục phi[sửa | sửa mã nguồn]

Hà hoàng hậu nguyên quán ở vùng Đông Thục[3][4]. Sử sách không cho biết thêm gì nhiều về gia thế của bà, có lẽ do bà xuất thân trong một gia đình bình thường, không nổi bật. Vào thời Đường Hi Tông (873 - 888), khi Lý Kiệt (Đường Chiêu Tông, sau khi đăng cơ đổi tên thành Lý Diệp) còn giữ tước vị Thọ vương, Hà thị được tuyển vào làm vợ của ông[5]. Hà thị xinh đẹp đoan trang lại hiền thục, dịu dàng và khôn khéo nên rất được lòng Thọ vương.

Năm 888, Đường Hi Tông băng, Lý Kiệt trở thành hoàng đế, tức Đường Chiêu Tông[6], Hà thị được tấn phong làm Thục phi[5], cấp bậc thứ hai trong hậu cung chỉ sau hoàng hậu. Trong khoảng thời gian này, Hà thục phi hạ sinh cho Chiêu Tông ba người con là Đức vương Lý Hựu, Huy vương Lý Tộ (tức Đường Ai Đế, năm 892)[5][7] và công chúa Bình Nguyên.

Lúc này, triều đại nhà Đường đã cực kì suy yếu. Bên ngoài giặc cướp nổi dậy khắp nơi, cộng thêm các tiết độ sứ địa phương tranh giành quyền lực, thôn tính lẫn nhau; còn bên trong thì hoạn quan nắm quyền, hiếp bức hoàng đế. Vào năm 896, Tiết độ sứ Phượng Tường[8]Lý Mậu Trinh tấn công kinh đô Trường An, Chiêu Tông phải đưa cả triều đình chạy đến Hoa châu[9] và ở đó, vua bị tiết độ sứ Hàn Kiến khống chế[10]. Ở Hoa châu, Chiêu Tông hạ chiếu lập Thục phi Hà thị làm hoàng hậu[11] và con trai bà là Đức vương Lý Hựu làm hoàng thái tử, đổi tên là Lý Dụ. Trong vòng hơn 100 năm kể từ sau khi Vương hoàng hậu của Đường Đức Tông qua đời (786, Vương hoàng hậu mất chỉ 3 ngày sau khi được sắc phong) thì nhà Đường mới có một vị hoàng hậu chính thức được sắc phong (nếu như không tính đến những vị phi tần được truy phong hoàng hậu sau khi qua đời hoặc chỉ ở ngôi thái hậu chứ chưa từng làm hoàng hậu)[5].

Làm hoàng hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 898, sau khi giảng hòa với Lý Mậu Trinh, Đường Chiêu Tông cùng Hà hậu và triều đình trở về Trường An. Năm 901, triều đình xảy ra một biến cố lớn. Một lần lúc Đường Chiêu Tông say rượu đã hạ lệnh giết vài thái giám và cung nữ, khiến các hoạn quan lo lắng. Chỉ huy đội quân Thần Sách là Trung úy Lưu Quý Thuật quyết định tiến hành binh biến, buộc Chiêu Tông thoái vị, nhường ngôi cho thái tử Lý Dụ. Ban đầu Chiêu Tông không chấp nhận, nhưng Hà hậu cảm thấy lo sợ những việc sẽ xảy ra nếu Chiêu Tông không đồng ý theo yêu cầu của chúng, nên ra sức khuyên can. Cuối cùng thì Chiêu Tông phải miễn cưỡng chấp nhận thoái vị. Thái tử Lý Dụ nối ngôi, tôn Chiêu Tông làm thái thượng hoàng, Hà hậu làm Thái thượng hoàng hậu; hai người bị hoạn quan quản thúc tại điện Thiếu Dương. Nhưng chưa đầy hai tháng sau, vào đầu năm 901, các hoạn quan Tôn Đức Chiêu, Đổng Ngạn Bật, Chu Thừa Hối hợp mưu tể tướng Thôi Dận chống lại và thanh trừng bọn Lưu Quý Thuật, đưa Chiêu Tông phục vị. Hà hậu trở lại ngôi vị hoàng hậu, còn tân hoàng đế Lý Dụ phải giáng làm Đức vương[12].

Về sau, các hoạn quan Hàn Toàn Hối, Trương Ngạn Hoằng ... nảy sinh bất hòa với tể tướng Thôi Dận, Thôi Dận đã cầu Tiết độ sứ Tuyên Vũ[13] tiến quân vào kinh tiêu diệt hoạn quan. Bọn hoạn quan sợ hãi, bắt Chiêu Tông, Hà hậu đưa đến Phượng Tường. Nhưng không được bao lâu, Chu Toàn Trung bao vây Phượng Tường[14]. Sang đầu năm 903, trước tình thế bị vây hãm, Lý Mậu Trinh ở Phượng Tường phải giao đế, hậu cho Chu Toàn Trung đưa về Trường An. Nhưng trước đó thì Lý Mậu Trinh đã ép Đường Chiêu Tông kết thông gia với mình. Chiêu Tông phải gả con gái của Hà hậu là công chúa Bình Nguyên cho Lý Kế Khản là con Lý Mậu Trinh và cưới con gái của tể tướng Tô Kiểm - người mà Lý Mậu Trinh tin tưởng cho hoàng tử Cảnh vương Lý Bí. Hà hoàng hậu nghi ngại điều này nhưng Chiêu Tông lại quyết định đồng ý đề xuất của Lý Mậu Trinh vì muốn nhanh chóng thoát khỏi ông ta. Sau đó, Chiêu Tông và Hà hậu được theo Chu Toàn Trung trở lại Trường An (tuy nhiên về sau Chiêu Tông đã buộc Lý Mậu Trinh trả lại công chúa Bình Nguyên).

Tuy được về kinh nhưng Chiêu Tông lại phải chịu sự kiểm soát của Chu Toàn Trung. Toàn Trung tàn sát các hoạn quan, giải tán Thần Sách quân âm mưu khống chế triều đình, khiến tể tướng Thôi Dận lo ngại và lên kế hoạch chống lại, cuối cùng thất bại, Thôi Dận bị Chu Toàn Trung giết chết. Đến năm 904, do lo sợ Lý Mậu Trinh có thể tấn công chiếm lại Trường An, nên Chu Toàn Trung quyết định đưa triều đình đến LẠc Dương để dễ kiểm soát. Lúc này Hà hậu đang mang thai, Chiêu Tông lấy cớ đó để tìm cách làm chậm cuộc hành trình và tranh thủ sai người cầu cứu các tiết độ sứ các nơi đến giúp mình chống lại Chu Toàn Trung, nhưng Vương Kiến ở Tây Xuyên[15], Lý Khắc Dụng ở Hà Đông[16]Dương Hành Mật ở Hoài Nam[17] nhưng không ai nghe lệnh, Chiêu Tông lại bị Chu Toàn Trung ép buộc phải nhanh chóng đi tới Lạc Dương[18].

Chu Toàn Trung lại lo ngại Đức vương Lý Dụ về sau sẽ chống đối mình nếu được lên ngôi, nên muốn diệt trừ, Chiêu Tông ban đầu không đồng ý. Nhưng có lẽ Hà hoàng hậu cũng biết rằng mình và con trai cũng khó thoát khỏi tay họ Chu nên chỉ biết cùng Chiêu Tông uống rượu và khóc. Khi Chu Toàn Trung biết Chiêu Tông bất mãn việc mình muốn giết Lý Dụ, cộng thêm việc nhiều tiết độ sứ lại dâng biểu xin dời đô về lại Trường An, khôi phục quyền lực cho thiên tử; nên tỏ ra rất lo sợ. Mùa thu năm 904, Chu Toàn Trung sai Tương Huyền Huy, Chu Hữu CungThị Thúc Tông dẫn quân vào cung giết chết Đường Chiêu Tông cùng hai cung tần Bùi Trinh Nhất, Lý Tiệm Vinh, nhưng Hà hậu được tha. Các tể tướng Liễu XánĐộc cô Tổn giả chỉ dụ của Hà hậu

Đế bị cung nhân giết hại, Huy vương Tộ lên ngôi hoàng đế.

Rồi Chu Toàn Trung tôn Huy vương Tộ lên ngôi, tức là Đường Ai Đế. Hà hoàng hậu được tôn làm hoàng thái hậu[2][5].

Làm hoàng thái hậu và qua đời[sửa | sửa mã nguồn]

Không lâu sau khi Ai Đế lên ngôi, Chu Toàn Trung cho giết hại 9 hoàng tử của Đường Chiêu Tông (trừ Ai Đế), trong đó có cả Lý Dụ. Toàn Trung thực hiện việc này bằng cách dụ họ đến dự tiệc rồi sai sát thủ bóp cho nghẹt thở[2].

Chu Toàn Trung lúc đó đã rất nôn nóng muốn cướp ngôi. Ba đại thần Liễu Xán,Tưởng Huyền HuyTrương Đình Phạm lại muốn theo quy tắc là ép Ai Đế gia phong cửu tích cho Chu Toàn Trung trước, nhưng Toàn Trung xem chừng không thể chờ đợi lâu nữa. Hà thái hậu thì dùng hai cung nữ A Thu, A Kiền qua lại với Tưởng Huyền Huy để xin ông này bảo toàn mạng sống cho mẹ con mình. Khi đó có Vương ÂnTriệu Ân Hành vu cáo Hà thái hậu thông mưu với đại thần mưu đồ khôi phục nhà Đường, diệt Toàn Trung. Toàn Trung nghe xong giận lắm, cho giết ba người đó. Sau đó bọn Vương Ân lại vu cáo Hà thái hậu tư thông với Tưởng Huyền Huy, mưu đồ diệt trừ Chu Toàn Trung. Vì thế ngày 29 tháng 12 năm 905, Chu Toàn Trung giết thái hậu và hai cung nữ A Thu, A Kiền, buộc Đường Ai Đế phải giáng bà làm thứ nhân[2].

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]