Taras Hryhorovych Shevchenko

Mục từ này về nhà thơ, họa sĩ, nhà cách mạng Shevchenko. Về cầu thủ bóng đá Shevchenko, xem Andriy Shevchenko.

Taras Shevchenko
Sinh	9 tháng 3 năm 1814 Kiev, Đế chế Nga
Mất	10 tháng 3 năm 1851 Saint Petersburg, Nga
Công việc	Nhà thơ, Họa sĩ
Quốc gia	Ukraina

Taras Hryhorovych Shevchenko (tiếng Ukraina: Тарáс Григóрович Шевчéнко; 9 tháng 3 năm 1814 — 10 tháng 3 năm 1851) là thi hào dân tộc, họa sĩ, chiến sĩ đấu tranh vì dân tộc Ukraina, người khởi xướng nền văn học mới và ngôn ngữ mới của Ukraina.

Tiểu sử và tác phẩm

Katerina, 1842 - tranh của Shevchenko

Taras Shevchenko sinh tại làng Moryntsi, châu Kiev, Đế quốc Nga (nay là tỉnh Cherkasy của Ukraina). Là con một gia đình nông nô, cũng như cả gia đình mình, Taras là sở hữu của địa chủ Pavel Engelhardt. Chín tuổi ông mồ côi mẹ, ba năm sau mồ côi cha, vì thế từ nhỏ Taras đã phải lao động vất vả chăn dắt gia súc ngoài đồng cỏ. Mười lăm tuổi Taras được xung vào đám "tiểu đồng" cần vụ của chủ, chẳng bao lâu được theo chủ đến thủ đô Sankt-Peterburg. ở đây Taras được theo học vẽ bốn năm. Năm 1838, chàng trai Taras được một số văn nghệ sĩ Nga bỏ tiền ra trả cho địa chủ Engelhardt chuộc ra để thành người tự do. Taras Shevchenko trở thành sinh viên Học viện Mỹ thuật, trực tiếp theo học danh họa Karl Pavlovich Briullov.

Ngoài việc học vẽ ở Học viện Mỹ thuật, Shevchenko còn say mê sáng tác thơ ca. Tập thơ đầu tay nhỏ bé của Shevchenko có tên là Kobzar (Người hát rong) xuất bản năm 1840 nhờ tiền của một người bạn Ukraina của mình. Tập thơ đã gây một ấn tượng mạnh mẽ cho người đọc Ukraina cũng như người đọc Nga.

Năm 1841, Shevchenko sáng tác bản trường ca lớn Haidamaki miêu tả cuộc khởi nghĩa nông dân 1768. Cũng như tập thơ đầu tay Kobzar, bản trường ca Haidamaki đã thành công lớn. Tiếp theo xuất hiện những tác phẩm thơ ca khác đều có giá trị: Maria, Katerina v.v.

Năm 1845, Shevchenko tốt nghiệp Học viện Mỹ thuật, và trở về Ukraina bắt đầu làm việc tại ủy ban khảo cổ học. Vì giao du với các thành viên trí thức tiến bộ và tham dự hội họp bí mật nên năm 1847, Shevchenko đã bị bắt cùng với những người khác trong tổ chức. Shevchenko bị đầy đi làm lính trơn ở tiểu đoàn tiền phương Orenburg, và đã phải sống ở nơi lưu đày xa xôi hẻo lánh suốt mười năm ròng. Sau khi Sa hoàng Aleksandr II lên ngôi, năm 1857, Shevchenko mới được trả tự do. Ông được trở về Nizhny Novgorod, sau đó về Sankt-Peterburg. Năm 1860, tại Sankt-Peterburg, Shevchenko cho xuất bản lại bản mới của tập thơ Kobzar. Sau những năm tháng cơ cực tù đầy, Shevchenko có dự định trở về Ukraina sinh sống nhưng ông đã lâm bệnh hiểm nghèo. Buổi sáng ngày 10 tháng 3 năm 1861, Taras Hryhorovych Shevchenko qua đời. Ông được chôn cất tại Sankt-Peterburg, sau đó mới được phép cải táng đưa hài cốt về an táng tại quê hương Ukraina.

Taras Shevchenko trở thành biểu tượng của dân tộc Ukraina. Trong lịch sử văn học thế giới, tên tuổi của ông đứng ngang hàng với những thiên tài về ngôn ngữ như Pushkin, Goethe, Maeterlinck... Thơ của ông được dịch ra hơn hai trăm thứ tiếng của thế giới. Lần đầu tiên thơ Taras Shevchenko được nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh dịch một số bài ra Tiếng Việt từ năm 1961. Năm 2004 nhân dịp kỷ niệm 190 năm ngày sinh Taras Shevchenko, Hội Nhà văn Việt Nam xuất bản cuốn Thơ Taras Shevchenko gồm 38 bài thơ cùng với lời giới thiệu của ngài Pavlo Sultansky - Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Ukraina tại Việt Nam. Đây là quyển Thơ Taras Shevchenko được Nguyễn Viết Thắng dịch trực tiếp từ nguyên bản tiếng Ukraina sang tiếng Việt.

Một số bài thơ

Maria, 1840

Xem bói cho cô gái Ukraina

Chân dung tự họa

Chân dung tự họa

Tượng Shevchenko ở Kiev

Tượng Shevchenko ở Kharkov

Гоголю   За думою дума роєм вилітає, Одна давить серце, друга роздирає, А третяя тихо, тихесенько плаче У самому серці, може, й бог не побачить.   Кому ж її покажу я, І хто тую мову Привітає, угадає Великеє слово?   Всі оглухли – похилились В кайданах… байдуже… Ти смієшся, а я плачу, Великий мій друже. А що вродить з того плачу?   Богилова, брате... Не заревуть в Україні Вольнії гармати. Не заріже батько сина, Своєї дитини, За честь, славу, за братерство, За волю Вкраїни.   Не заріже – викохає Та й продасть і різницю Москалеві. Це б то, бачиш, Лепта удовиці Престолові-отечеству Та німоті плата. Нехай, брате. А ми будем Сміяться та плакать.   Не завидуй багатому   Не завидуй багатому: Багатий не знає Ні приязні, ні любові — Він все те наймає. Не завидуй могучому, Бо той заставляє. Не завидуй і славному: Славний добре знає, Що не його люди люблять, А ту тяжку славу, Що він тяжкими сльозами Вилив на забаву. А молоді як зійдуться, Та любо, та тихо, Як у раї,— а дивишся: Ворушиться лихо. Не завидуй же нікому, Дивись кругом себе: Нема раю на всій землі, Та нема й на небі.   Ми заспівали, розійшлись   Ми заспівали, розійшлись, Без сльоз і без розмови, Чи зійдемося ж знову? Чи заспіваємо коли?   А може, й те... Та де? Якими? І заспіваємо яку? Не тут і, певне, не такими! І заспіваєм не таку!   І тут невесело співали, Бо й тут невесело було, Та все-таки якось жилось, Принаймні вкупі сумували,   Згадавши той веселий край, І Дніпр той дужий, крутогорий, І молодеє теє горе!.. І молодий той грішний рай!   Зійшлись, побрались, поєднались   Зійшлись, побрались, поєднались, Помолоділи, підросли. Гайок, садочок розвели Кругом хатини. І пишались, Неначе князі. Діти грались, Росли собі та виростали... Дівчаток москалі украли, А хлопців в москалі забрали, А ми неначе розійшлись, Неначе брались — не єднались.

Gửi Gô-gôn   Một ý nghĩ trước, một theo sau Một thắt trong tim, một khổ đau Một đang khóc thầm trong hờn giận Giữa trái tim này - trời thấy đâu!   Nỗi lòng biết ngỏ cùng ai Biết tìm đâu thấy Người hiểu và thân ái Với những dòng này?   Tất cả đều mù, tất cả điếc Tất cả gục xuống dưới xiềng gông Bạn cười còn tôi khóc Hỡi người bạn lớn Nước mắt có ích gì không?   Chỉ cây cỏ tầm thường Mới không nghe tiếng khóc Của quê hương. Người cha già không giết Đứa con yêu của mình Vì tự do, vì danh dự, vinh quang Của Ucraina yêu dấu.   Không giết mà nuôi Nuôi Sa hoàng, nuôi cuộc chiến Rồi gửi đến mà nói rằng Đây là sự đóng góp của chúng tôi Cống vật cho ngôi vàng Dâng cho người ngoại quốc... Thì biết làm sao được bây giờ Tôi và bạn sẽ cười và khóc.   Đừng ghen chi người giàu   Đừng ghen chi người giàu Người giàu không biết đến Tình yêu hay lòng kính trọng Người giàu chỉ mua chúng mà thôi. Cũng đừng ghen chi kẻ mạnh Kẻ đó áp bức mọi người Đừng ghen chi kẻ vinh quang ngời ngời Bởi chính kẻ này rất biết Yêu hắn chẳng có ai Nhưng niềm vinh quang khó nhọc Hắn giành được bằng nước mắt Chỉ mua vui cho thiên hạ mà thôi. Những người trẻ tuổi gặp nhau Rồi yêu nhau, không bàn cãi Ngỡ thiên đường nhưng nhìn vào sẽ thấy Đang cựa mình nỗi khổ đau... Hãy đừng ghen với một người nào Mà hãy nhìn ra thế giới: Trên mặt đất chẳng có thiên đường Và cả trên trời cũng vậy!   Ta hát với nhau   Ta hát với nhau rồi sau đấy giã từ Không nước mắt, không nói lời giã biệt Liệu ta còn gặp lại nhau không biết Để cùng nhau ta lại hát như xưa.   Có thể gặp lại nhau, nhưng đến bao giờ Và ở đâu? Bài hát gì sẽ hát Không ở đây, và tất nhiên, bài hát khác Chẳng phải bài đã từng hát ngày xưa.   Cuộc sống ở đây đầy nỗi âu lo Nên ở đây những bài vui không hát Nhưng dù sao những ngày ta có được Ở chốn này đã buồn nhớ cùng nhau.   Ta nhớ về vùng đất chẳng u sầu Sông Đnhép oai hùng, những ngọn đồi vạm vỡ Và cả những khổ đau thời tuổi trẻ Và thiên đường tội lỗi tháng ngày xanh!   Như chưa từng gặp gỡ   Ta gặp gỡ rồi kết tóc xe duyên Rồi sinh sôi, nảy nở Như hoa ở trong vườn Rồi làm nhà. Chẳng biết đến đau buồn Bầy trẻ nhỏ vui đùa giỡn Rồi chúng lớn lên Những đứa trai đi vào lính Những đứa gái cũng bị lính mang đi Còn chúng mình như có vẻ đã chia ly Có vẻ như ta chưa từng gặp gỡ. Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng.

Xem thêm

• Lời di chúc (bài thơ)
• Người hát rong (Taras Shevchenko)
• Kobzar

• Shevchenko Luhansk.jpg

  Tượng Taras Shevchenko ở Luhansk, Ukraine.

• 

  Tượng Taras Shevchenko ở Lviv, Ukraine

• 

  Tượng Taras Shevchenko ở Washington, D.C.

• 

  Shevchenko ở Nam Mỹ (Encarnación, Paraguay)

Liên kết ngoài

• Кобзар
• Шевченківська енциклопедія

• Shevchenko in English translations
• Shevchenko, Taras in the Encyclopedia of Ukraine
• The Ukrainian poet Shevchenko T.G. (Ural marble 0,38x0,35x1,38) is Author, known sculptor Shmat'ko
• Infoukes.com - Taras Shevchenko Museum of Canada
• Taras Shevchenko Museum of Canada — Detailed biography
• Taras Shevchenko Museum of Canada — English Translations of the Poetry of Taras Shevchenko
• Self portraits of Taras Shevchenko
• Shevchenko poems in "Ukrainian Literature. A journal of translation."
• Songs based on Shevchenko's poems (tiếng Ukraina)
• Shevchenko's paintings and Ukrainian art songs by Ukrainian composers on Shevchenko's poetry. Audio files.
• Taras Shevchenko Museum & Memorial Park Foundation
• Video Tour: Taras Shevchenko Museum in Toronto (Музей Тараса Шевченка, Торонто).

Monuments

• Infoukes.com — Shevchenko Monument In Oakville, ON, Canada
• Pbase — Shevchenko Monument in Palermo, Buenos Aires, Argentina.