Thảo luận:Lịch sử phương Đông cổ đại

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Lịch sử của Ai Cập, Summer, Babylon, Ấn Độ và Trung Quốc trong một bài?!! Cái này giống như viết một bài cho tất cả các hệ thống trong cơ thể con người.

Không nói đến Ai Cập, Ấn Độ và Trung Quốc thì Summer hay Babylon đã cần hơn một bài cho mỗi đế chế rồi.

Tôi nghĩ là bài này nên được cắt ra một cách thích hợp.

Mekong Bluesman 19:23, ngày 19 tháng 10 năm 2005 (UTC)

Tôi ko chắc những có vẻ bài viết này là copy từ 1 nguồn có bản quyền. Hình như là quyển Almanach thì phải. Ai có quyền này xin kiểm tra hộ hoặc tác giả của bài viết có lời giải thích về bản quyền của bài viết. Vietbio 23:00, ngày 19 tháng 10 năm 2005 (UTC)

Một lần nữa, chúng ta nên làm gì với bài này? Mekong Bluesman 08:00, ngày 06 tháng 2 năm 2006 (UTC)

Tôi thấy chướng mắt quá, nếu không ai cải tiến thì đặt tiêu bản "low quality" và xóa quách cho rồi. Nguyễn Hữu Dng 08:08, ngày 06 tháng 2 năm 2006 (UTC)
Đồng ý với Nguyễn Hữu Dng! Phan Ba 08:19, ngày 06 tháng 2 năm 2006 (UTC)
Sau hơn một năm làm việc tại đây tôi có thể nói là chúng ta có 2 loại thành viên. Một loại đặt chú trọng vào số bài (viết 2, 3... câu, viết với chất lượng kém, viết về chủ đề không bách khoa...) để đẩy Wikipedia tiếng Việt, hy vọng, lên trên cùng với các phiên bản Wiki lớn. Loại thứ hai chú trọng vào chất lượng của bài nên dùng thời giờ để hoàn tất bài, sửa đổi bài, thảo luận để tăng chất lượng của bài... (tôi nghĩ là tôi thuộc loại này). Loại thứ nhất có vẻ đông hơn loại thứ hai nên rất hiếm khi có trường hợp tôi thấy ai dùng cái tiêu bản chất lượng kém để bỏ bớt các bài. Ngay khi xóa bỏ chúng ta cũng rất chậm khi thi hành.
Câu hỏi là như vậy là tốt hay là xấu? Câu trả lời là chúng ta muốn có nhiều bài, bất chấp chất lượng của chúng, hay chúng ta muốn các bài của chúng ta có chất lượng cao?
Mekong Bluesman 08:28, ngày 06 tháng 2 năm 2006 (UTC)

Tôi thấy phần Ai Cập, Lưỡng Hà và Ấn Độ có liên quan đến nhau về lịch sử cũng như văn hoá nhiều hơn, còn Trung Quốc có vẻ lạc lõng trong nhóm này. Nên bỏ Trung Quốc ra Casablanca1911 08:16, ngày 06 tháng 2 năm 2006 (UTC)

Chia[sửa | sửa mã nguồn]

Nên chia bài này thành những bài Lịch sử châu ÁLịch sử Trung Đông (Middle East). Chúng ta vẫn cần phải kiểm tra về nguồn của trang này. – Nguyễn Xuân Minh (thảo luận, đóng góp) 05:29, ngày 16 tháng 1 năm 2006 (UTC) minh dang nghien cuu ve van de nguyen nhan hinh thanh nha nuoc chuyen che o phuong dong nen rat mong duoc su giup do cua tat ca cac ban ve van de nay xin cam on moi nguoi truoc

Temp[sửa | sửa mã nguồn]

TÓM TẮT CÁC VẤN ĐỀ QUỐC GIA PHƯƠNG ĐÔNG CỔ ĐẠI[sửa | sửa mã nguồn]

NHÀ NƯỚC AI CẬP 3100-2950 BC : thời kỳ tảo kỳ vương quốc (vương triều I đến III)

     Văn hoá: Chữ viết tượng hình được biết đến lần đầu tiên
     Xã hội, chính trị: Thời kỳ này tính công xã vẫn còn, nhưng đã tiến xa hơn, có những liên minh công xã lớn. kho ảng n ăm 3200BC, Memes tấn công hạ  Ai Cập và  lập ra vương triều I 
     Kinh tế: Chủ yếu kinh tế là kinh tế nông nghiệp trồng trọt. Thời kỳ đá mới và đầu thời đại đồ đồng. Có sự chuyển biến tích cực về mặt công cụ lao động.

2950-2150 BC: Thời kỳ Cổ vương quốc (vương triều IV đến IX)

   Chính trị: Thủ đô đóng ở Memphis với các vương triều đầu tiên, bộ máy nhà nước còn sơ khai, đơn giản. Đứng đầu các châu gọi là nome 

Có sự giao lưu với cộng đồng sống ở vùng Palestine Văn hoá: Kim tự tháp đầu tiên được xây dựng- Kim tự tháp Step ở Saqqara. Đại kim tự tháp được xây dựng ở Dahshur và Giza Kinh tế: đời sống nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo, Ai cập bắt đầu có giao lưu và mua bán, kinh tế trao đổi hàng hoá vẫn là chủ yếu, không có tiền tệ. Ai cập đã nhập khẩu gỗ từ Lebanon (2675BC) Xã hội: gồm tầng lớp quý tộc thống trị, đứng đầu là các Pharaoh, nông dân công xã là tầng lớp bị bóc lột chính. 2125-1975 BC: Thời kỳ trung gian lần 1 (Vương triều IX đến XI)

        Chính trị : Thời kỳ này, nhà nước Ai Cập bị chia làm 2 phần, miền Bắc do Memphis cai trị và miền Nam do Thebes cai trị. Sự lãnh đạo thiếu thống nhất đã dẫn tới sự suy yếu của chính quyền trung ương. Vương triều của Pepi II được cho là vương triều lâu dài nhất trong lịch sử, kéo dài 94 năm. Quyền lực của các nome lấn át của Pharaoh ở địa phương, chính quyền trung ương suy yếu.

1975-1640 BC: Thời kỳ trung vương quốc (vương triều XI đến XIV)  Chính trị :Mentuhotep thống nhất được Ai Cập  Amenemhat III xây dựng củng cố quyền lực của mình ở Memphis và trở thành vương triều hùng mạnh nhất vào lúc bấy giờ  Người Ai Cập chinh phục người Nubia dưới thời Senwosret I và III  Vương triều XIII nằm ở cuối kỳ trung vương quốc bắt đầu xuất hiện những khủng hoảng  Xã hội: người Hyksos xâm nhập cuối vương triều XIII gây ra một số xáo trộn. Chính họ là người lập nên vương triều XV và XVI. Họ sử dụng chiến xa (war chariot) gây nên kinh hoàng cho các vương triều Ai Cập. Những người nông dân và nô lệ liên tiếp nổi dậy chống đối lại triều đình do bị bóc lột quá nặng nề dẫn đền sự suy vong của vương quốc.  Kinh tế: Người Ai Cập lúc này đã có mối liên hệ với hầu hết các nước phụ cận như Nubia, Syria để trao đổi gỗ và quặng đồng. Ai Cập cũng đã có mối bang giao với Minoa và Crete. Về nông nghiệp, công cụ đồng thau được đưa vào sử dụng nhiều hơn. Mâu thuẫn xã hội chính là với các chúa đất của mình dần lan đến với chính quyền trung ương, giữa người thống trị và kẻ bị trị . 1630- 1520 BC:Thời kỳ trung gian thứ 2 (Vương triều XV đến XVII)

       Chính trị: Người Hyksos cai trị đất nước Ai Cập. Tình hình chính trị rối ren. Có ý kiến cho rằng nền chuyên chế có lúc bị bãi bỏ mà thay vào bằng bầu cử hay bổ nhiệm người đứng đầu. Người Ai Cập ở Thebes đã đứng lên chống lại sự đô hộ của người Hyksos và đến khi vươnh triều XVIII ra đời, sự đô hộ của người Hyksos chấm dứt. 

1539-1075 BC:Tân vương quốc (vương triều XVIII đến XX)  Chính trị: Vương triều XVIII là vương triều giàu có và hùng mạnh nhất trong lịch sử Ai Cập, nhất là vào thời Amenophis III. Ảnh hưởng của Ai Cập lan tới tận Lưỡng Hà (các nước Hittites và Mitani). Lần đầu tiên có 1 nữ Pharaoh được lên nắm quyền, đó là pharaoh Hatshepsut Ramses II đã có chiến thắng vẻ vang trước đế chế Ba Tư. Ai Cập hùng mạnh tiếp tục chính sách bành trướng quân sự.  Xã hội: vua Akhenaton (con trai của Amenophis III)muốn đưa đất nước về đơn thần, thờ thần mặt trời nên đã cải cách tôn giáo và dời đô về Akhetaten.Tầng lớp tăng lữ trong xã hội mới không chấp nhận việc bị tước đi quyền hạn của mình. Xã hội lộn xộn vì sự thay đổi về tôn giáo, thứ đã ăn sâu vào mỗi người Ai Cập. Xã hội vẫn bao gồm các tầng lớp như trước, thêm vào đó có sự xuất hiện của thợ thủ công và thương nhân ngày càng gia tăng. Kinh tế nô ng nghiệ p được chăm lo đặc biệt là việc trị thuỷ  Kinh tế: Ai Cập có những mỏ vàng lớn, kinh tế ngoại thương phát triển, họ đem nông sản, vàng đổi lấy quặng đồng về để chế tao công cụ sản xuất. Sắt lần đầu tiên được biết tới do sử dụng từ sắt của các thiên thạch, nhưng chỉ dành cho các bậc vua chúa. 1075-715 BC:Thời kỳ chuyển tiếp thứ 3 (Vương triều XXI đến XXV) Chính trị: Nhà tư tế tối cao Amun đã chiếm lấy quyền hành và cai trị thượng Ai Cập. Ai Cập lại bị chia làm 2 miền cho đến khi Shosheng I lên cai trị . 715-332 BC: Thời hậu vương quốc (Từ vương triều XX đến vương triều XXX và vương triều II Ba Tư)  Chính trị: Ai Cập liên tục bị xâm chiếm bởi người Assyria, sau là người Ba Tư, cuối cùng ggiành lại được độc lập vào khoảng năm 404 đến 343BC 332 BC-395 AD: Thời kỳ La Mã và Hy Lạp đô hộ  Chính trị: Alexander Macedonia chinh phuc Ai Cập và cho bạn mình là Ptolemy cai trị. Sau triều đại Cleopatre Ai Cập trở thành 1 tỉnh của La Mã

NHÀ NƯỚC LƯỠNG HÀ 5200 -3500BC:Thời kỳ Sumer cổ đại (tiền nhà nước Sumer)

       Chính trị: Thời kỳ này có các vương quốc cổ đại, bắt đầu với triều đại Ubaid (5200-4200BC). Có một số thành phố lớn như Eridu, Ur, Uruk...
       Xã hội: Người Semit từ Syria và bán đảo Arab xâm nhập vào phía Nam vùng Lưỡng Hà và sống chung với cộng đồng người Ubaid

Kinh tế: Chủ yếu dựa vào nông nghiệp, điều kiện gần sông thuận lợi cho nông nghiệp phát triển. Thời kỳ này người Sumer sử dụng công cụ lao động bằng đá. 3500 - 1900BC:Thời kỳ Sumer và Akkad

       Chính trị: chế độ nhà nước sơ khai dân chủ kết thúc, mở đầu cho chế độ quân chủ. Kish lãnh đạo các thành phố của người Sumer (3000BC). Gilgamesh, vị vua huyền thoại cai trị vương quốc Erech và có nhiều thành tựu (2750BC). Sargon lập nên nhà nước của người Akkad(2371BC) và cai trị với chính sách tàn bạo, bành trướng về mặt quân sự đã mở rộng phạm vi ảnh hưởng của nên văn minh Lưỡng Hà. Vua Urnammu của vương triều Ur III đã lập lại sự thống trị của người Sumer vào khoảng năm 2250BC. Vương triều Ur sụp đổ (2000BC)
       Kinh tế: người Sumer đã biết sử dụng đồng làm công cụ sản xuất. Nền kinh tế trao đổi đã xuất hiện loại trao đổi sơ khai bằng những thỏi đồng hay bạc. Nền kinh tế vẫn còn mang nặng tính tự cung tự cấp, chỉ đủ dùng trong công xã. Lúc này đã có những sự thông thương với các nước phụ cận để trao đổi lấy quặng, gỗ...Trị thuỷ được chú, nhất là dưới thời Sargon đã cho đào những kênh nối liền 2 sông Euphrates và Tigris. Đến cuối triều đại Ur III thì hàng thủ công nghiệp không những đủ dùng mà còn đủ để xuất khẩu. Sức kéo của trâu bò đã được đưa vào sử dụng trong canh tác nông nghiệp. 

Xã hội: Xã hội phân chia thành 2 giai cấp thống trị và bị trị. Trên có vua, các quan lại quý tộc, dưới là thương buôn, thợ thủ công, và bị bóc lột nặng nề nhất là nông dân. Sử sách đã có ghi lại vài cuộc nổi dậy của giai cấp bị trị chống lại giai cấp thống trị. Nạn ngoại xâm đe doạ nghiêm trọng vào cuối triều Akkad 1900 -626BC:Thời kỳ Babylon cũ và Assyria

       Chính trị: người Amorites từ sa mạc Syria tấn công nhà nước người Sumer(1900BC). Hammurabi thiết lập nên vương triều Babylon cổ đại, ban hành bộ luật Hammurabi nổi tiếng. Ông và con ông (Samsu-iluna) đã chống lại được sự xâm nhập của các quốc gia cổ đại như Kassites vào đầu thời kỳ nhưng về sau thì càng ngày càng suy yếu. Họ cũng chinh phục được một số vương quốc nhỏ như Isin, Elam và Uruk. Năm 1600BC, người Hittites tấn công và kết thúc sự thống trị của vương triều Hammurabi, một thủ lãnh người Kassites tên Agum đã chinh phục Babylon. Người Mitanni đã đến định cư và thành lập nên 1 vương triều chiếm toàn bộ vùng Bắc và Đông Bắc Lưỡng Hà, trở nên hùng mạnh vào thế kỳ XV BC. Sau khi đế chế Mitanni sụp đổ thì người Assyria giành lại độc lập của mình và tiến hành chinh phục Babylon. Vua Ashur-resh-ishi của Assyria đã đánh bại vua Nebuchadnezzar I của Babylon.
       Kinh tế: người Hittites mang đến cho Lưỡng Hà cách thức sản xuất đồ sắt, nhưng vẫn sử dụng rất hạn chế

626 - 538 BC:Tân Babylon

       Chính trị: lợi d ụng s ự suy y ếu c ủa ng ư ời Assyria, Nabopolassar đã cùng với sự giúp đỡ của Medes v à Niniveh đ ã đ ánh bại người Assyria và th ành  ập n ên vương triều Tân Babylon. Sau bị Ba Tư xâm lược.
       Kinh tế: Các vương triều Tân Babylon đã lấy lại được sự hưng thịnh của mình, nông nghiệp phát triển mạnh mẽ, công tác thuỷ lợi được chú trọng. Lúc này, tầng lớp thống trị ngày càng giàu có với phương thức cho vay lãi cao, ra sức bóc lột nông dân và thợ thủ công.

X ã hội: Xã hội dần dần lâm vào tình trạng khủng hoảng do mâu thuẫn gay gắt giữa các giai cấp, tạo điều kiện dễ dàng cho người Ba Tư chinh phục

NHÀ NƯỚC ẤN ĐỘ 3000 - 1500BC:Nền văn minh sông Ấn

       Chính trị: Sống dưới chế độ công xã nguyên thuỷ. Gồm nhiều bộ lạc.
       Kinh tế: Chủ yếu là nông nghiệp, sản xuất bằng công cụ đá và gỗ. trồng đại mạch.
       Xã hội: chưa có sự phân chia giai cấp rõ ràng. Nhà cửa xây dựng bằng đất sét, có tính quy hoạch cao. Chủ yếu là do người bản địa Dravidia xây dựng. dân số có lúc lên tới 5 triệu người. Nhưng dần dần nền văn minh này tàn lụi. Nền văn minh của người Aryan bắt đầu xuất hiện ở đây.

1000 - 600BC:Thời kỳ Vệ Đà

       Chính trị: những nhà nước sơ khai đầu tiên ra đời. Vẫn có những chính quyền công xã, bô lão vẫn có vai trò quan trọng trong đời sống thị tộc.
       Xã hội: người Aryan dần dần đồng hoá với cư dân bản địa về mặt văn hoá, nhưng cũng mang theo những yếu tố văn hoá mới. Đã có sự phân chia đẳng cấp. 
       Kinh tế: nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo. Nền thương nghiệp ra đời, nhưng chỉ là đổi hàng hoá, về sau sử dụng thêm bạc và vàng làm vật trung gian trao đổi.

600 - 321BC:Các quốc gia sơ kỳ và bá quyền Magadha

       Chính trị: các quốc gia nhỏ bị thôn tính, còn lại 4 quốc gia lớn, trong đó thì Magadha chiếm ưu thế hơn. Con Bimbisara là Ajatashatru ám sat cha để giành ngôi và bành trướng thế lực của mình. Các vương triều Nanda cũng có nhiều công lao cải cách đưa Magadha thành 1 nước hùng mạnh. Người Ba Tư chiếm vùng phía bắc và cai trị hơn 150 năm cho đến khi bị Alexander đánh bại vào năm 326BC.
       Kinh tế:Sự phân chia giai cấp và giàu nghèo trong xã hội tỏ ra sâu sắc.
       Xã hội: xã hội gồm nhiều đẳng cấp, nhiều người tìm nhiều cách tu hành để thoát ra khỏi thực tại đó. Đức Phật cũng là 1 người đi tìm về với sự giải thoát.

321 - 185BC: Vương triều Mauryan

       Chính trị: được thành lập bởi Chandagrupta, các triều đại sau ông đã dần dần thống nhất Ấn Độ rộng lớn, đặc biệt là dưới thời Ashoka, lãnh thổ Ấn Độ đã vô cùng rộng lớn, được nhiều nước xung quanh xưng thần và cống nạp. Chức danh trong triều đình được định rõ, được trả lương bổng theo cấp bậc. Ashoka chết đi, triều Mauryan theo đó cũng suy sụp theo
       Kinh tế: người Hy Lạp đã dạy người Ấn độ cách sử dụng đồ sắt, công cụ sản xuất cũng như vũ khí được cải thiện. Công tác thuỷ lợi được quan tâm nhiều hơn. Thợ thủ công ngày càng nhiều và đóng góp phần không nhỏ cho quốc gia.
       Xã hội: Sự mâu thuẫn giai cấp ngày càng gay gắt. ngày càng có nhiều người theo đạo Phật để tìm sự giải thoát. Thời này đạo Phật rất thịnh, nhiều đền chùa miếu mạo được xây dựng. Kết cấu xã hội phức tạp do xã hội 7 đẳng cấp. Các đẳng cấp thấp không có danh dự và bị bóc lột. Nô lệ là tầng lớp bần cùng nhất trong xã hội, có thể do là con của nô lệ, bị bắt làm tù binh hay phải bán mình làm nô lệ.

NHÀ NƯỚC TRUNG QUỐC 2033 – 1562BC:Triều nhạ Hạ

       Chính trị: Gồm 17 triều vua, tiếp ngay theo thời ngũ đế. Bộ máy nhà nước còn đơn giản, chỉ có một số chức vụ quản lý một số ngành kinh tế. Giữa triều Hạ có cuộc chính biến của Hậu Nghệ, nhưng nhà Hạ đã được sự ủng hộ của thị tộc lấy lại được ngôi. Vua Kiệt tàn ác, muôn dân oán hận, nhà Thương khởi binh diệt nhà Hạ, nhà Hạ chấm dứt.
       Kinh tế: chủ yếu là nông nghiệp. Người Trung Quốc cổ dưới thời Vũ đế đã biết trị thuỷ nên ngành nông nghiệp phát triển. Các ngành thủ công đã phát triển và tiêu biểu nhất là đồ gốm. Đồng đỏ được sử dụng nhưng rất hạn chế. Tương truyền Vũ lấy vàng ở 9 châu đúc thành 9 cái đỉnh lớn khắc cảnh non sông, từ đó 9 đỉnh tượng trưng cho thiên hạ.
       Xã hội: Người nông dân vẫn còn sống trong các tổ chức công xã, chưa có sự phân hoá rõ rệt về giai cấp. Vua nhà Hạ được xem như thủ lĩnh của liên minh bộ lạc.

1600 – 1064 BC:Triều nhà Thương (hay nhà Ân)

       Chính trị: Nhà Hạ suy yếu, nhà Thương ở hạ lưu sông Hoàng Hà đánh bại nhà Hạ. Vương triều phải dời đô nhiều lần, đến thời của Bàn Canh(Pang Geng) mới dời đô về đất Ân (Yin). Chức tước trong triều đình nhà Thương có phức tạp hơn. Triều nhà Thương phải nhiều lần chiến tranh với các nước lân bang để củng cố địa vị của mình. Vua Trụ tàn ác, Chu Văn Vương khởi binh diệt Trụ.
       Kinh tế: Đời nhà Thương, kinh tế nông nghiệp vẫn giữ vai trò chủ đạo. Nền thủ công nghiệp có những bước phát triển lớn. Đồng thau được sử dụng rộng rãi và có độ chế tác tinh xảo cao. Đồ gốm ngoài đồ gốm thô sơ, thời kỳ này đã có thể làm được những loại đồ gốm tinh xảo hơn với nhiều màu sắc. Trao đổi mua bán bắt đầu xuất hiện, vẫn còn sơ khai, có sử dụng vỏ ốc để trao đổi nhưng trao đổi hàng với hàng vẫn là chính.
       Xã hội: Sự phân chia giai cấp ngày càng rõ ràng. Tầng lớp quý tộc thống trị giàu có về của cải, có nhiều thế lực, nô lệ phải phục dịch chủ và chết theo chủ. Người nông dân chiếm số đông và là lao động chính

1066 – 256BC:Triều nhà Chu

       Chính trị: Nhà Chu diệt nhà Thương xây dựng chính quyền chuyên chế tập trung. Vua tự xưng mình là Thiên Tử, thâu tóm mọi quyền hành. Chế độ giao phong đất đai khiến cho triều Chu ban đầu còn thống nhất nhưng về sau bị chia cắt, các chư hầu muốn nổi lên. Nhà Chu tồn tại 39 triều đại, nhưng chỉ có 14 vua là có thực quyền, tục truyền la thời Tây Chu. Sau các chư hầu nổi dậy cát cứ khắp nơi xưng hùng xưng bá nhằm thống nhất thiên hạ.
       Kinh tế: Nền nông nghiệp có những bước phát triển lớn, của cải tích luỹ nhiều. Thương nghiệp cũng được mở rộng ra cả nước. Nông dân được quý tộc chia ruộng cho canh tác và nộp tô thuế. Đồ sắt được đưa vào sử dụng và ngày càng rộng rãi.
       Xã hội: Sự phân hoá giai cấp và giàu nghèo trở nên rõ rệt và gay gắt. Nông dân bị bóc lột nặng nề. Nô lệ là tầng lớp dưới đáy xã hội, thân phận thua cả gia súc

722 – 221BC:Xuân Thu Chiến quốc

       Chính trị: Các nhà nước chư hầu của nhà Chu trước đây được thành lập do phân phong đất đai, nhân nhà Chu suy yếu đã vùng lên và gây chiến với nhau nhằm giữ địa vị soái chủ. Liên tiếp các nước lớn như Tấn, Tề, Nguỵ lên được một thời gian lại bị liên quân các nước khác làm cho suy yếu. Đầu thời Xuân thu có đến 79 nước lớn nhỏ nhưng đến cuối thời chiến quốc chỉ còn có 7 nước lớn. Nhà Tần đã tiêu diệt 6 nước và thành lập nên vương triều Tần.
       Kinh tế: Đồ sắt được sử dụng ngày càng phổ biến. Đội quân của Việt Vương Câu Tiễn đã sử dụng toàn vũ khí bằng sắt tốt lấy được ở thôn Long Tuyền. Các ngành nghề thủ côngcũng phát triển như nghệ mộc, nghề gốm, nghề đúc... công cụ sản xuất cải tiến khiến cho sản xuất nông nghiệp cũng có nhiều bước tiến rõ rệt. Thương nghiệp dược củng cố và mở mang. Những nhà buôn thường giàu có và có thế lực lớn về mặt chính trị.
       Xã hội: Chế độ tư hữu phát triển, ruộng đất bây giờ là của riêng nên có sự phân hoá rõ ràng giữa giàu và nghèo. Nông dân canh tác trên đất của mình hay đi làm thuê cho địa chủ. Nô lệ giá đắt hơn thời Tây Chu, chủ yếu làm công việc phục dịch.