Cẩm Phả
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Cẩm Phả (định hướng).
Cẩm Phả là một trong ba thị xã thuộc tỉnh Quảng Ninh. Và là thị xã có hình dáng rất đặc biệt, bề ngang rất hẹp trong khi chiều dài có thể nói là thị xã dài nhất Việt Nam.
Mục lục |
[sửa] Vị trí địa lý
Cẩm Phả cách Hà Nội hơn 200 km về phía đông bắc và cạnh thành phố Hạ Long Phía bắc giáp huyện Ba Chẽ, đông giáp huyện Vân Ðồn, tây giáp huyện Hoành Bồ. Phía nam là biển Đông.
'
.
[sửa] Tự nhiên
Thị xã Cẩm Phả có diện tích tự nhiên 48.633 ha. Ðịa hình núi non, diện tích núi chiếm 55,4% diện tích (trong đó núi đá chiếm tới 2590 ha. Núi cao nhất ở Quang Hanh), vùng trung du 16,29%, đồng bằng 15,1% và vùng ven biển chiếm 13,3%. Ngoài biển là hàng trăm hòn đảo, phần lớn là đảo đá vôi chính là vùng vịnh Bái Tử Long xinh đẹp.
[sửa] Dân cư
Cẩm Phả có hơn 13 vạn người và hầu hết là người Kinh (95,2%), còn lại đáng kể là người Sán Dìu (3,9%). Người Cẩm Phả phần lớn là công nhân ngành than, có gốc từ vùng bằng Bắc Bộ. Dân số Cẩm Phả có một tỷ lệ không bình thường là nam đông hơn nữ.
[sửa] Giao thông
Quốc lộ 18A từ thành phố Hạ Long qua Đèo Bụt chạy suốt lòng thị xã đến cực đông là cầu Ba Chẽ và là trục giao thông chính của Cẩm Phả. Ngoài ra có đường 326 thường gọi là đường 18B từ Ngã Hai đến Mông Dương chạy ở phía tây dài 25 km chủ yếu dùng cho lâm nghiệp và vận tải mỏ.
[sửa] Các đơn vị hành chính
Tính từ tây sang đông, các phường của thị xã nằm dọc trên quốc lộ 18A là Quang Hanh, Cẩm Thạch, Cẩm Thuỷ, Cẩm Trung, Cẩm Thành, Cẩm Tây, Cẩm Bình, Cẩm Ðông, Cẩm Phú, Cẩm Thịnh, Cẩm Sơn, Cửa Ông, Mông Dương và các xã Dương Huy, Cộng Hoà, Cẩm Hải.
Trung tâm văn hoá, chính trị, thương mại, dịch vụ là ở phường Cẩm Trung.
[sửa] Lịch sử
Theo như các tài liệu được ghi chép lại là vào đầu thế kỷ 19, Cẩm Phả là một xã thuộc tổng Hà Môn châu TiênYên. Từ năm 1884, Cẩm Phả nằm trong vùng chiếm đoạt ( theo văn tự bán đất của triều Ðình Huế) của Công ty than Bắc Kỳ thuộc Pháp (S.F.C.T). Ðến đầu thế kỷ 20, Cẩm Phả là một tổng thuộc huyện Hoành Bồ, gồm 8 xã và phố: xã Cẩm Phả, xã Ðại Lộc, phố Hà Lâm( sau quen gọi theo tiếng hoa là Hà Lầm), phố Mông Dương, phố Ngã Hai, xã Quang Hanh, phố Vạn Hoa. Năm 1936, Pháp lập châu Hà Tu ( trong đó có tổng Cẩm Phả). Châu Hà Tu tách khỏi huyện Hoành Bồ trực thuộc tỉnh Quảng Yên. Năm 1940, bỏ châu Hà Tu lập châu Cẩm Phả. Châu Cẩm Phả gồm phần phía đông huyện Hoành Bồ, phần lớn huyện Ba Chẽ, đảo Cái Bầu ( Vân Ðồn). Sau Cách mạng tháng tám năm 1945 thì Cẩm Phả và Cửa Ông trực thuộc khu đặc biệt Hòn Gai. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, hai thị xã Cẩm Phả, Cửa Ông hợp thành liên thị xã. Ngày 12 tháng 11 năm 1956, thị xã Cẩm Phả chính thức thành lập trực thuộc khu Hồng Quảng và đến sau này khi thành lập tỉnh Quảng Ninh (Hồng Quảng+Hải Ninh) thì thị xã Cẩm Phả là một trong bốn thị xã đầu tiên của tỉnh.
Trong lịch sử, Cẩm Phả là vùng cửa ngõ hiểm yếu ghi dấu ấn nhiều chiến công giữ nước. Các Ðoàn binh thuyền xâm lược từ phương bắc vào sông Bạch Ðằng đều phải qua vùng biển Bái Tử Long- Hạ Long. Ngoài ra là các toán giặc cướp tràn qua biên giới hoặc từ bờ biển đổ bộ lên đã bị chặn đánh ở nơi này . Chiến công đánh đuổi giặc của Hoàng Cần và sứ mệnh trấn ải của Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng vẫn được truyền tụng như những huyền thoại. Cửa Suốt trở thành cửa Ðức Ông và sau thành tên Cửa Ông là vì vậy. Cũng do vị trí hiểm yếu, nhà Mạc đã xây thành Cẩm Phả (ở khu vực Công ty cơ khí Trung tâm hiện nay).
Ðến thời Pháp xâm lược, giữa năm 1883, quân Pháp chiếm Cẩm Phả. Năm sau, ngày 26tháng 8 năm 1884, Phép ép triều đình Huế ký văn tự nhượng bán vùng Mỏ Hòn Gai- Cẩm Phả. Năm 1886, Công ty than Bắc Kỳ thuộc Pháp mở mỏ khai thác than Cẩm phả. Cùng với Hòn Gai, Cẩm Phả là nơi tập trung sớm nhất, đông đảo nhất những thanh niên nông dân ra làm phu mỏ.Nên đây là cái nôi ra đời của giai cấp công nhân Việt Nam. Bị bọn thực dân bóc lột, đàn áp, công nhân mỏ liên tục đấu tranh. Năm 1928, Cẩm Phả là nơi đầu tiên ở Quảng Ninh thành lập Chi bộ Việt Nam thanh niên cách mạng Ðồng chí hội- tổ chức tiền thân của Ðảng Cộng sản. Chi bộ đã xuất bản tờ báo Than và ngày 7 tháng 11 năm 1929 đã tổ chức kỷ niệm Cách mạng tháng 10 Nga. Cờ đỏ búa liềm được đảng viên Ngô Huy Tăng treo trên đỉnh cầu trục số 1 cảng Cửa Ông gây chấn động. Ðỉnh cao nhất của phong trào công nhân vùng mỏ là cuộc tổng đình công của hơn ba vạn thợ mỏ vào tháng 11 năm 1936, khởi đầu từ Cẩm Phả. Sau 8 ngày đoàn kết kiên cường chiến đấu, thợ mỏ Cẩm Phả buộc bọn chủ mỏ chịu nhượng bộ tăng lương, giảm giờ làm. Thắng lợi từ Cẩm Phẩ đã bùng lên cuộc đình công ở Hòn Gai rồi lan sang các hầm mỏ toàn tỉnh.
Trong cách mạng tháng Tám, ngày 27 tháng 9 năm 1945, chính quyền nhân dân Cẩm Phả, Cửa ông ra đời. Tháng 11 năm 1946, quân Pháp quay lại chiếm đóng, công nhân mỏ Cẩm Phả vừa đấu tranh chống phá việc vơ vét tài nguyên và vừa tiến hành chiến tranh du kích tiêu diệt địch. Quân Pháp ra sức khủng bố, hàng trăm công nhân bị giết hại, điển hình là vụ chúng bắt giữ năm nữ du kích tra khảo tàn nhẫn rồi đem cho vào bao tải ném xuống Vũng Ðục. Ngày 22 tháng 4 năm 1955, người lính Pháp cuối cùng rút khỏi Cửa Ông và thị xã Cẩm Phả được hoàn toàn giải phóng. Trong hai lần Mỹ dùng máy bay bắn phá miền Bắc thì thị xã Cẩm Phả và đặc biệt nhất là Cửa Ông bị máy bay Mỹ huỷ diệt. Bởi đây là khu vực có cảng biển (nơi chúng ta nhận tiếp tế hàng từ nước ngoài vào) và là khu cơ sở công nghiệp của đất nước.
[sửa] Kinh tế
Cẩm Phả có rất nhiều tiềm năng về phát triển kinh tế như du lịch, công nghiệp khai thác chế biến than, cơ khí, chế tạo máy , công nghiệp đóng tàu và đặc biệt có cảng than Cửa Ông tiếp nhận tàu trọng tải hàng vạn tấn. Cẩm Phả có vùng núi đá vôi rộng lớn, là nguồn nguyên liệu dồi dào cho việc phát triển các ngành sản xuất xi măng, nhiệt điện và vật liệu xây dựng.
Cẩm Phả có rất nhiều tiềm năng phát triển kinh tế: khai thác than, sản xuất điện, xi-măng, sản xuất vật liệu xây dựng, chế tạo thiết bị điện, máy mỏ, xe tải nặng, thương mại dịch vụ, du lịch biển...
Tài nguyên lớn nhất ở Cẩm Phả là than đá. Tổng tiềm năng ước tính trên 3 tỷ tấn trong tổng số 8,4 tỷ tấn trữ lượng than Quảng Ninh. Chất lượng than tốt, tiện đường chuyên chở ra cảng nước sâu. Ngoài than, antimon ở Khe Sim- Dương Huy, đá vôi ở Quang Hanh, nước khoáng đều là những tài nguyên quí hiếm. Chính vì vậy mà kinh tế chủ yếu ở thị xã Cẩm Phả là sản xuất than. Ðây là trung tâm sản xuất than của Quảng Ninh và của cả nước. Ngoài các mỏ than lớn như Cọc Sáu, Ðèo Nai, Cao Sơn, Mông Dương, Khe Chàm, Dương Huy,Thống Nhất còn có những nhà máy cơ khí lớn, nhà máy sàng tuyển than và bến cảng, công ty địa chất và các xí nghiệp xây lắp, vận tải. Trong tương lai Thị xã Cẩm Phả sẽ trở hành một khu công nghiệp điện. Tổng tổng công suất đạt trên 3.000 MW. Hiện nay, Nhà máy nhiệt điện Cẩm Phả (khu vực Cầu 20, phường Cẩm Thịnh) có công suất 300 MW đã được xây dựng từ năm 2006 và đến tháng 4 năm 2009 sẽ phát điện. Tiếp theo là Dự án Nhà máy nhiệt điện Cẩm Phả 2 có công suất tưong đương trên cơ sở mở rộng Nhà máy nhiệt điện Cẩm Phả sẽ được khởi công xây dựng vào cuối năm 2007. Ngoài ra, tại phường Mông Dương sẽ xây dựng 02 nhà máy điện khác có tổng công suất 2400MW, tại Phường Cẩm Thịnh sẽ có dự án Nhà máy điện Cẩm Thịnh với công suất 400MW-450MW.
Nhà máy xi măng Cẩm Phả được xây dựng tại Km6, đây là nhà máy có công suất lớn nhất trong nước hiện nay. Nhà máy này sẽ sản xuất Clanh ke phục vụ sản xuất xi măng tại Cẩm Phả và tại Vũng Tàu để phục vụ nhu cầu xây dựng trong nước.
Các Nhà máy Chế tạo thiết bị điện, Cơ khí trung tâm và Nhà máy chế tạo máy than Việt Nam là các trung tâm cơ khí sản xuất, sửa chữa thiết bị phục vụ cho ngành than và công nghiệp chung cho cả nước. Cảng Cửa Ông là cảng nước sâu và có thể tiếp nhận các tàu có sức chứa 5-7 vạn tấn vào cảng tiếp nhận hàng. Ngoài biển, Cẩm Phả còn có cảng nổi như Hòn Nét, là điểm bốc rót hàng triệu tấn than hàng năm phục vụ cho xuất khẩu. Ngoài ra còn có các cảng lẻ như Km6, 10-10, Đá Bàn, Khe dây, Cẩm Y... cũng là các cảng lẻ phục vụ cho việc bốc rót than cho nội địa và vật liệu xây dựng như cát, đá, xi măng...
Thị xã Cẩm Phả còn có đất nông nghiệp khoảng 1.196ha, trong đó đất trồng rau màu và cấy lúa 434ha, đất có mặt nước có thể nuôi trồng thuỷ sản 315ha. Cẩm Phả có 2 khu đất làm muối nhưng nay chỉ còn một khu và ngày càng thu hẹp. Ðất lâm nghiệp khá rộng, trong đó rừng tự nhiên 12.094. Xưa có nhiều lâm sản nay rừng đã kiệt quệ. Cẩm Phả có nghề khai thác hải sản với hơn 50km bờ biển, nhưng chủ yếu là đánh bắt trong bờ, sản lượng thấp.
Thị xã Cẩm Phả còn có các khu du lịch đa năng Bến Do (phường Cẩm Trung), khu công viên văn hóa "Cao Sơn Lưu Thuỷ" (phường Cẩm Sơn), khu di tích Bến Đục (phường Cẩm Đông), khu đền Trần Quốc Tảng (Phường Cửa Ông)...các khu du lịch này phục vụ nhu cầu của người dân địa phưong và khách thập phương. Tiềm năng du lịch biển đảo của Cẩm Phả chưa được khai thác tốt. Vịnh Bái Tử Long là một Vịnh rất đẹp, nó có đặc điểm và cấu tạo địa chất, địa hình như Vịnh Hạ Long. Hai Vịnh này nằm cạnh nhau và chỉ chia ranh giới theo bản đồ hành chính. Song Vịnh Hạ Long được cả thế giới biết đến nhưng Vịnh Bái Tử Long thì trong nước cũng đã ít người biết tên. Mùa hè, người dân và những người công nhân trong vùng thường có các chuyến đi thăm quan các hang động castơ, núi đá, đảo rồi tắm biển và nghỉ ngơi trên những hòn đảo nằm trên Vịnh Bái Tử Long.
 |
Các đơn vị hành chính cấp huyện thị trực thuộc tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam | |||||||
|
||||||||
