Phúc Yên

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Thị xã Phúc Yên)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Phúc Yên
Địa lý
Trực thuộc tỉnh Vĩnh Phúc
Vị trí Phía đông của tỉnh Vĩnh Phúc
Diện tích 120,30 km² (2008) [1]
Số xã/phường 6 phường, 4
Dân số
Dân số 104.092 người (2008) [1];
91.790 người (2009) [2]
 - Thành thị 58,61 % (2009)[2]
 - Nông thôn 41,39 % (2009)[2]
Mật độ 865 người/km² (2008)
Thành phần dân tộc Chủ yếu là Việt
Thông tin khác
Xếp loại đô thị 3

Phúc Yên là một thị xã thuộc tỉnh Vĩnh Phúc.

Vị trí địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Thị xã Phúc Yên nằm ở phía Đông Nam tỉnh Vĩnh Phúc, phía Đông Bắc của Thủ đô Hà Nội, cách trung tâm thủ đô 30 Km. Thị xã Phúc Yên có chiều dài theo trục Bắc - Nam 24 km, từ phường Hùng Vương đến đèo Nhe, xã Ngọc Thanh giáp với tỉnh Thái Nguyên.

Địa giới hành chính thị xã Phúc Yên:

  • Phía Bắc giáp tỉnh Thái Nguyên
  • Phía Tây giáp huyện Bình Xuyên và
  • Phía Nam, Đông giáp với Thủ đô Hà Nội.

Phúc Yên có hệ thống giao thông đa dạng: đường bộ có các tuyến Quốc lộ 2, Quốc lộ 23, đường xuyên Á Hà Nội - Lào Cai đi qua; có đường sắt Hà Nội – Lào Cai, giáp cảng hàng không quốc tế Nội Bài, tạo điều kiện cho Phúc Yên tiềm lực, lợi thế để mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, giao lưu kinh tế, văn hoá.Thị xã Phúc Yên nằm ở phía Đông Nam tỉnh Vĩnh Phúc, phía Đông Bắc của Thủ đô Hà Nội, cách trung tâm thủ đô 30 Km. Thị xã Phúc Yên có chiều dài theo trục Bắc - Nam 24 km, từ phường Hùng Vương đến đèo Nhe, xã Ngọc Thanh giáp với tỉnh Thái Nguyên.

Thị xã là một đô thị lớn của tỉnh, đạt tiêu chuẩn đô thị loại III vào năm 2012 và theo quy hoạch là đô thị loại II vào năm 2015, và loại I vào năm 2020, là trung tâm công nghiệp, thương nghiệp, du lịch và dịch vụ tổng hợp của tỉnh, đồng thời còn là một trong những trung tâm của vùng.

Thị xã Phúc Yên còn có hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hệ thống cung cấp dịch vụ tương đối hoàn chỉnh.

Địa hình, địa chất, khí hậu - thủy văn[sửa | sửa mã nguồn]

Địa hình

Thị xã Phúc Yên có địa hình đa dạng, tổng diện tích là 12.029,55 ha, chia thành 2 vùng chính là vùng đồi núi bán sơn địa (Ngọc Thanh, Cao Minh, Xuân Hoà), diện tích 9700 ha; vùng đồng bằng gồm các xã, phường: Nam Viêm, Tiền Châu, Phúc Thắng, Hùng Vương, Trưng Trắc, Trưng Nhị, diện tích 2300 ha, có hồ Đại Lải và nhiều đầm hồ khác có thể phát triển các loại hình du lịch.

Địa chất

Nhìn chung, đất đai của Phúc Yên không nhiều, không giàu chất dinh dưỡng nhưng lại nằm gần kề thủ đô Hà Nội cho nên tài nguyên đất của thị xã đã trở thành tài nguyên có giá trị kinh tế cao.

Tài nguyên khoáng sản quý hiếm của thị xã hầu như không có gì ngoài  đá granit, nước mặt và nước ngầm phong phú đáp ứng nhu cầu phát triển trong tương lai.

Khí hậu, thủy văn

Thị xã Phúc Yên nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ bình quân năm là 23oC, có nét đặc trưng nóng ẩm, mưa nhiều về mùa hè, hanh khô và lạnh kéo dài về mùa đông. Khí hậu tương đối thuận lợi cho phát triển nông nghiệp đa dạng.

Nhiệt độ không khí có các đặc  trưng sau:

Cực đại trung bình năm là 20,5oC

Cực đại tuyệt đối 41,6 oC

Cực tiểu tuyệt đối 3,1 oC

Độ ẩm không khí tương đối trung bình năm là 83%, độ ẩm cực tiểu tuyệt đối là 16%.

Hướng gió chủ đạo về mùa đông là Đông – Bắc, về mùa hè là Đông – Nam, vận tốc gió trung bình năm là 2,4 m/s. Vận tốc gió cực đại có thể xảy ra theo chu kỳ thời gian 5 năm là 25m/s; 10 năm là 32m/s, 20 năm là 32m/s.

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Thị xã Phúc Yên có 10 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm các

phường:

và các xã:

Ngọc Thanh.

Theo lộ trình đã lập đề án nâng cấp 2 xã Nam Viêm và Tiền Châu thành phường nhưng do tỉnh Vĩnh Phúc nằm trong 10 tỉnh tổ chức thí điểm không tổ chức HĐND cấp phường nên đề án thành lập phường Nam Viêm và Tiền Châu sẽ được thực hiện sau khi thí điểm kết thúc năm 2016- 2017. 

Dân số[sửa | sửa mã nguồn]

Thị xã Phúc Yên có 82.730 người (1/1/2004), mật độ dân số trung bình là 700 người/km².

Năm 2008 là 104.092 người, mật độ dân số là 870 ng/km2.

Năm 2013 là 151.448 người (bao gồm cả quy đổi), mật độ dân số là 1260 ng/km2.

Tốc độ tăng dân số tự nhiên của thị xã so với cùng kỳ năm trước đạt khoảng 1,93%. Dân số của thị xã trong những năm qua có xu hướng tăng nhanh ở khu vực thành thị và tăng không nhiều ở nông thôn. Tỷ lệ phát triển dân số tự nhiên so với cùng kỳ năm trước đạt khoảng 1,9%.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Thị xã Phúc Yên được thành lập ngày 31 tháng 10 năm 1905, là tỉnh lị tỉnh Phúc Yên. Trong kháng chiến chống Pháp, chuyển thành thị trấn rồi được tái lập làm thị xã ngày 1 tháng 2 năm 1955.

Ngày 26 tháng 6 năm 1976, một lần nữa Phúc Yên chuyển thành thị trấn thuộc huyện Yên Lãng, tỉnh Vĩnh Phú. Khi huyện Yên Lãng hợp nhất với huyện Bình Xuyên thành huyện Mê Linh, thì thị trấn Phúc Yên là huyện lị của huyện Mê Linh.

Từ năm 1978 đến năm 1991 thị trấn Phúc Yên cùng với huyện Mê Linh chuyển về Hà Nội. Sau đó thị trấn Phúc Yên lại trở về tỉnh Vĩnh Phú, rồi thuộc tỉnh Vĩnh Phúc (từ năm 1996).

Thị xã Phúc Yên được tái lập theo Nghị định số 153/NĐ-CP ngày 9 tháng 12 năm 2003 của Chính phủ trên cơ sở tách 2 thị trấn Phúc Yên, Xuân Hòa và 5 xã: Ngọc Thanh, Cao Minh, Nam Viêm, Phúc Thắng, Tiền Châu thuộc huyện Mê Linh và chính thức ra mắt hoạt động từ ngày 1 tháng 1 năm 2004.

Ngày 4 tháng 4 năm 2008, chia phường Xuân Hòa thành 2 phường: Xuân Hòa và Đồng Xuân.

Ngày 21 tháng 1 năm 2013, Bộ Xây dựng đã ra Quyết định số 93/QĐ-BXD về việc công nhận thị xã Phúc Yên là đô thị loại 3 trực thuộc tỉnh Vĩnh Phúc.

Điều kiện tự nhiên[sửa | sửa mã nguồn]

Thị xã Phúc Yên có địa hình đa dạng, có cả nông thôn và đô thị, có vùng đồi rừng, bán sơn địa, vùng đồng bằng, có hồ Đại Lải diện tích 525 ha bước đầu đã định hình là khu du lịch; ngoài ra còn có các đầm hồ khác như đầm Láng, đầm Rượu, sông Cà Lồ,... có thể phát triển các loại hình du lịch vui chơi giải trí, du lịch thắng cảnh, du lịch sinh thái, kết hợp với nuôi trồng thuỷ sản.

Điều kiện xã hội[sửa | sửa mã nguồn]

Phúc Yên có nguồn lao động dồi dào, lao động trong độ tuổi chiếm trên 60% tổng dân số; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp chiếm trong tổng cơ cấu không cao.

Thị xã Phúc Yên còn có hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hệ thống cung cấp dịch vụ tương đối hoàn chỉnh. Trên địa bàn thị xã có trên 500 cơ quan, doanh nghiệp, các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp, dạy nghề của trung ương, của tỉnh, của Hà Nội, là điều kiện thuận lợi để Phúc Yên khai thác các thế mạnh, phát triển kinh tế xã hội.

Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]

Cơ cấu kinh tế của thị xã Phúc Yên được xác định là: công nghiệp-dịch vụ, du lịch – nông, lâm nghiệp.

Thị xã Phúc Yên có nhiều tiềm năng, lợi thế để thu hút đầu tư phát triển kinh tế xã hội.Kinh tế trên địa bàn luôn đạt mức tăng trưởng cao, 5 năm gần đây bình quân tăng 23,05%/năm, trong đó, công nghiệp tăng 21,78%; dịch vụ tăng 25,57%; nông nghiệp tăng 5,37%/năm. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của thị xã luôn cao hơn mức bình quân chung của tỉnh. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, tỷ trọng giá trị các ngành kinh tế trên địa bàn hiện nay là: Công nghiệp 94,88%; dịch vụ 4,70%; nông nghiệp 0,42%. Tổng thu ngân sách các thành phần kinh tế trên địa bàn chiếm trên 2/3 tổng thu Ngân sách của tỉnh Vĩnh Phúc. Phúc Yên luôn xứng đáng là vùng trọng điểm kinh tế, là đầu tàu kinh tế của Vĩnh Phúc.

Văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Trên toàn địa bàn thị xã Phúc Yên, đến nay đã có 18 di tích lịch sử văn hoá đã được xếp hạng. Trong đó có 6 di tích cấp quốc gia gồm: Đền Ngô Miễn (phường Phúc Thắng), Chùa Bảo Sơn (xã Nam Viêm), Đình Khả Do (xã Nam Viêm), Đình Cao Quang (xã Cao Minh), Chiến khu cách mạng Ngọc Thanh (xã Ngọc Thanh), Đình Đạm Xuyên (xã Tiền Châu). 12 di tích cấp tỉnh gồm: Chùa Cấm (chùa Báo Ân) thuộc phường Trưng Nhị, Đình chùa Nam Viêm (xã Nam Viêm),  Đình Thanh Lộc (xã Ngọc Thanh), Đền Đồng Chằm (xã Ngọc Thanh),  Đền Ngọc Mỗ (xã Ngọc Thanh),  Đình Xuân Hoà (xã Cao Minh), Khu lăng mộ Đỗ Nhân Tăng - Trần Công Tước (phường Phúc Thắng), Đền Thiện (phường Phúc Thắng), Đình - chùa Hiển Lễ (xã Cao Minh), Đình Đức Cung (xã Cao Minh), Đình Yên Điềm (xã Cao Minh), Đền Đạm Nội (xã Tiền Châu).

Thị xã Phúc Yên từ lâu đã có nhiều người đỗ đạt khoa bảng, tiêu biểu là tướng công Ngô Miễn (1371-1407). Ông là tiến sĩ xuất thân khoa bảng cuối đời Trần, là người tham gia tích cực trong cuộc sống cách tân dưới triều Hồ Quý Ly, được thăng tới chức Đặc tiến quân sử, vinh tộc đại phu, kiêm xương phủ tổng quản Chi Lăng, thượng thư lệnh, Đồng Bình Chuông quốc trọng sự, ông đã có công to lớn giúp nhân dân địa phương ổn định kinh tế, phát triển sản xuất, tổ chức cho dân di cư, lập ấp, khai khẩn đất hoang vùng bờ biển Sơn Nam (Phủ Thiên Trường) lập nên các xã Xuân Hùng, Xuân Thuỷ, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định ngày nay. Khi nhà Minh xâm lược nước ta, Ngô Miễn cùng Vua tôi nhà Hồ, trực tiếp kháng chiến chống giặc Minh. Cuộc kháng chiến thất bại, ông không chịu khuất phục quy hàng đã cùng vợ tuẫn tiễn tại cửa biển Kỳ La (Nghệ An) năm ông 36 tuổi.

Cùng thời với tướng công Ngô Miễn còn có tiến sỹ Nguyễn Tôn Miệt người Phúc Thắng thị xã Phúc Yên. Ông đỗ tiến sĩ năm 1481 và là thành viên của hội tao đàn, tác phẩm của ông để lại đời sau còn có 8 bài thơ chữ Hán trong cuốn sách: "Toàn việt thi lục". Đất Phúc Thắng còn lưu giữ lại nhiều di sản văn hoá vật thể và phi vật thể, điển hình là tấm bia thời Lý Cao Tông niên hiệu Trị Bình Long ứng thứ 5 (1209).

Quy hoạch[sửa | sửa mã nguồn]

Thị xã Phúc Yên đang tiến hành quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế–xã hội; quy hoạch chung đô thị thị xã đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020; trong quy hoạch phát triển đô thị kết hợp với phát triển công nghiệp, ưu tiên cho công nghiệp sạch, công nghiệp chế biến có sử dụng nhiều lao động. Cùng với quá trình quy hoạch tổng thể bước đầu các khu, cụm đô thị, cụm công nghiệp của thị xã đã dần được hình thành:

  • Cụm đô thị Phúc Thắng – Nam Viêm, quy mô 275 ha.
  • Cụm đô thị Hùng Vương, quy mô 100 ha.
  • Cụm đô thị Đầm Và, quy mô 70 ha.
  • Cụm đô thị Đồng Sơn tại phường Phúc Thắng, quy mô 36,9 ha.

Khu công nghiệp Phúc Thắng – Kim Hoa đã được đã được Chính Phủ phê duyệt năm 1998 với diện tích trên 260 ha. Trong đó quy hoạch diện tích đất phường Phúc Thắng thuộc thị xã Phúc Yên là 50 ha.

Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Phúc Yên là 1 trong những trung tâm giáo dục lớn của Vĩnh Phúc với một số trường ĐH, CĐ, TCCN....

  • Đại học sư phạm Hà Nội II
  • Cao đẳng Vĩnh Phúc(định hướng lên ĐH)
  • Cao đẳng công nghiệp Phúc Yên
  • Cao đẳng nghề Việt - Xô

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Nghị định số 39/2008/NĐ-CP ngày 04 tháng 4 năm 2008 của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, phường để thành lập thị trấn, phường thuộc các huyện: Mê Linh, Lập Thạch và thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.
  2. ^ a ă â Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Hà Nội, 6-2010. Biểu 2, tr.14.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]