Gambia

Republic of The Gambia Cộng hòa Gambia
Quốc kỳ Huy hiệu
Khẩu hiệu
Progress, Peace, Prosperity (tiếng Anh: "")
Quốc ca
For The Gambia Our Homeland
Hành chính
Chính phủ	Cộng hòa
Tổng thống	Yahya Jammeh
Ngôn ngữ chính thức	Tiếng Anh
Thủ đô	Banjul (UN - 2007)) 13°28′B, 16°36′T
Thành phố lớn nhất	Serrekunda
Địa lý
Diện tích	11.295 (UN - 2007) km²
Diện tích nước	11,50% %
Múi giờ	GMT
Lịch sử
Độc lập
Dân cư
Dân số ước lượng (2009)	1.673,575 (IMF) người (hạng 150)
Mật độ	148.2 người/km2 người/km²
Kinh tế
GDP (PPP) (2005)	Tổng số: 3,094 tỷ đô la Mỹ
GDP (danh nghĩa) (2009 (IMF))	Tổng số: 969 triệu dollar Mỹ
HDI (2009)	0,470 thấp (hạng 155)
Đơn vị tiền tệ	Dalasi (GMD)
Thông tin khác
Tên miền Internet	.gm

Cộng hòa Gambia (tiếng Anh: Republic of The Gambia, Tiếng Việt: Cộng hòa Găm-bi-a) là một quốc gia ở Tây Châu Phi. Đây là quốc gia nhỏ nhất ở châu Phi. Gambia và giáp Senegal về phía bắc, đông, và nam. Quốc gia này có một bờ biển ngắn trông ra Đại Tây Dương về phía tây. Sông Gambia chảy suốt chiều dọc nước này và đổ ra biển Đại Tây Dương. Ngày 18 tháng 2 năm 1965, Gambia giành độc lập từ chính quyền đế quốc Anh và đã gia nhập Khối thịnh vượng chung. Banjul là thủ đô nhưng đô thị lớn nhất là Serekunda.

Lịch sử

Gambia là một phần lãnh thổ của vương quốc Ghana và Mali xưa. Từ thế kỉ 13, các dân tộc Wolof, Malinke và Fulani đến định cư ở các vùng thuộc lãnh thổ Gambia ngày nay. Các nhà thám hiểm Bồ Đào Nha khám phá ra sông Gambia năm 1456 và kiểm soát vùng này đến cuối thế ki 16.

Năm 1681, Pháp thành lập một trung tâm mua bán nô lệ tại Albredabut. Năm 1815, người Anh giành độc quyền kiểm soát vùng này và thành lập vùng định cư tại Bathurst (ngày nay là Banjul). Buôn bán nô lệ là nguồn lợi chính ở đây cho đến khi chế độ này bị bãi bỏ năm 1807. Gambia trở thành thuộc địa Anh từ năm 1888 và giành độc lập năm 1965. Gambia và Sénégal liên kết để thành lập liên hiệp Sénégambia năm 1982 và giải tán năm 1989. Cuộc đảo chính quân sự năm 1994 đưa Đại tá Yahya Jammeh lên cầm quyền. Jammeh giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1996.

Chính trị

Gambia theo chế độ Cộng hoà, Tổng thống được bầu theo chế độ bầu cử theo nhiệm kỳ 5 năm với nhiệm kỳ không hạn chế. Tổng thống cũng là người đứng đầu chính phủ. Dự kiến trong năm 2011 này Gambia sẽ tiến hành bầu cử Tổng thống và Quốc hội mới.

Phương tiện truyền thông

Phê bình đã cáo buộc chính phủ hạn chế do ngôn luận. Một pháp luật được thông qua trong năm 2002 đã tạo ra một hoa hồng với quyền cấp giấy phép và giam giữ các nhà báo; trong năm 2004, bổ sung luật pháp cho phép các câu tù cho phỉ báng và vu khống và hủy bỏ tất cả các giấy phép in và phát thanh truyền hình, buộc các nhóm phương tiện truyền thông để tái đăng ký tại năm lần bản gốc chi phí.[22][23]

Ba nhà báo Gambian đã bị bắt kể từ khi cuộc đảo chính. Nó đã được gợi ý rằng họ đã bị giam giữ vì chỉ trích chính sách kinh tế của chính phủ, hoặc để nói rằng một cựu bộ trưởng nội thất và trưởng an ninh là một trong những máy vẽ.[24] Báo biên tập Deyda Hydara đã bị bắn chết trong trường hợp không giải thích được, ngày sau khi luật 2004 có hiệu lực.

Lệ phí cấp phép không được cấp cho báo chí và đài phát thanh, và các trạm trên toàn quốc chỉ được kiểm soát chặt chẽ của chính phủ.[22]

Phóng viên không biên giới đã bị cáo "Tổng thống Yahya Jammeh của nhà nước cảnh sát" của việc sử dụng giết người, đốt phá, bắt giữ trái pháp luật và các nguy cơ tử vong đối với các nhà báo.[25]

Địa lý

Gambia nằm ở Tây Phi, bên bờ Đại Tây Dương, nằm lọt vào giữa nước Sénégal. Lãnh thổ gồm một dải đồng bằng hẹp hai bên bờ sông Gambia, tiến sâu vào đất liền khoảng 330 km. Gambia có nhiều rừng dọc theo sông ngòi và cánh đồng cỏ.

Khí hậu chung cho Gambia là nhiệt đới. Mùa mưa nóng (tháng 6 - tháng 11), mùa khô lạnh hơn (tháng 11 - tháng 5). Lượng mưa trung bình năm từ 750-1.000 mm, vùng ven biển: 1.300-1.500 mm.

Khí hậu ở Gambia là cùng một kiểu với Sénégal, phía Nam Mali và phía bắc Bénin.

Kinh tế

Gambia là một nước nghèo, khoáng sản và các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác rất hạn chế. Khoảng 75% dân số sống nhờ vào trồng trọt và chăn nuôi. Công nghiệp có qui mô nhỏ, chủ yếu là chế biến lạc, cá và da. Du lịch tương đối phát triển. Ngành thương mại tái xuất khẩu đóng vai trò chủ chốt. Tuy nhiên, việc phá giá đồng franc CFA (50%) vào tháng 1 năm 1994 tạo cơ hội cho hàng hóa Sénégal cạnh tranh mạnh hơn và gây tổn hại cho ngành thương mại tái xuất khẩu của Gambia.

Năm 2010, GDP của Gambia là 1,04 tỉ USD, tăng trưởng 5% so với năm 2009. Về ngoại thương, năm 2010, nước này xuất khẩu được 107 triệu USD bao gồm các mặt hàng như các sản phẩm lạc, cá, bông…

Về nhập khẩu, Gambia phải nhập số lượng lớn các sản phẩm lương thực, hàng chế tạo, xăng dầu, máy móc và thiết bị...từ các nước như Trung Quốc, Senegal, Brasil, Anh, Hà Lan, Mỹ...với tổng kim ngạch 530 triệu USD.

Dân số

Giáo dục

Giáo dục mẫu giáo và tiểu học (6 năm) được miễn phí, bắt đầu từ năm 8 tuổi. Khoảng 1/5 số học sinh học tiếp lên trung học (5 năm). Sau đó, những học sinh tốt nghiệp sẽ được theo học chương trình dự bị đại học (2 năm), số còn lại có thể vào trường trung học kĩ thuật (4 năm). Gambia có một Viện đào tạo Công nghệ và Trường Sư phạm Yundum, không có loại hình đại học tổng hợp.

Y tế

Gambia có hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia được trang bị khá đầy đủ tại thủ đô Banjul và Combo. Ở các địa phương và vùng thượng lưu các sông, Chính phủ cho xây dựng nhiều trung tâm y tế và cử bác sĩ đến làm việc. Công tác tiêm chủng mở rộng cho người dân cũng rất được quan tâm. Tuy nhiên, do điều kiện vệ sinh và dinh dưỡng kém nên tỉ lệ tử vong trẻ sơ sinh của Gambìa vẫn còn cao.

Văn hóa

Gambians được biết đến với âm nhạc tuyệt vời của họ, cũng như nhảy múa của họ. Gambia Mặc dù là quốc gia nhỏ nhất trên lục địa Châu Phi, văn hóa của nó là sản phẩm của các ảnh hưởng rất đa dạng. Các biên giới quốc gia phác thảo một dải hẹp ở hai bên của Gambia sông, một cơ quan của nước đó đã đóng một phần quan trọng trong số phận của quốc gia và được biết đến ở địa phương chỉ đơn giản là "The River." Nếu không có những rào cản tự nhiên, Gambia đã trở thành nhà của hầu hết các nhóm dân tộc có mặt trên khắp miền tây châu Phi, đặc biệt là những người ở Senegal. Âu cũng con số nổi bật trong lịch sử của quốc gia vì Gambia sông là điều hướng sâu vào trong lục địa, một tính năng địa lý mà làm điều này một trong những khu vực của các trang web sinh lợi nhất cho việc buôn bán nô lệ từ ngày 15 đến thế kỷ 17. (Nó cũng làm cho chiến lược ngăn chặn của thương mại này một khi nó đã được cấm trong thế kỷ 19) Một số trong lịch sử này. Đã được phổ biến rộng rãi trong các Alex Haley cuốn sách và phim truyền hình Rễ đã được đặt ở Gambia