Tiếng Thái

Tiếng Thái
ภาษาไทย phasa thai
Phát âm	pʰaːsaːtʰaj
Nói tại	Thái Lan (tiếng mẹ đẻ) Lào
Tổng số người nói	60-65 triệu
Hạng	24
Ngữ hệ	Tai-Kadai >Tai ->Tây Nam -->Trung đông bộ --->Chiang Saeng ---->Tiếng Thái
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại	Thái Lan
Quy định bởi	Viện Hoàng gia Thái Lan
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1	th
ISO 639-2	tha
ISO 639-3	tha
Trang này chứa các chữ cái Ấn Độ. Khi không có hỗ trợ hiển thị Unicode bạn có thể nhìn thấy các nguyên âm ở vị trí bất thường và không có các liên từ. Chi tiết...

Tiếng Thái (ภาษาไทย, chuyển tự: phasa thai, đọc là Pha-xả Thai) là ngôn ngữ chính thức của Thái Lan và là tiếng mẹ đẻ của người Thái, dân tộc chiếm đa số ở Thái Lan. Tiếng Thái là một thành viên của nhóm ngôn ngữ Thái của hệ ngôn ngữ Tai-Kadai. Các ngôn ngữ trong hệ Tai-Kadai được cho là có nguồn gốc từ vùng miền Nam Trung Quốc ngày nay và nhiều nhà ngôn ngữ học đã đưa ra những bằng chứng về mối liên hệ với các hệ ngôn ngữ Nam Á, Nam Đảo, hoặc Hán-Tạng. Đây là một ngôn ngữ có thanh điệu (tonal) và phân tích (analytic). Sự phối hợp thanh điệu, quy tắc chính tả phức tạp, tạo liên hệ (có thể là liên tưởng?) và sự phân biệt trong hệ thống thanh điệu khiến tiếng Thái trở nên khó học với những người chưa từng sử dụng ngôn ngữ có liên quan.

Quốc ngữ của Thái Lan - thứ tiếng được dạy trong tất cả các trường học - là tiếng Thái phương ngữ của đồng bằng miền Trung. Nó còn được gọi là tiếng Thái Xiêm, hay tiếng Thái Bangkok như cách gọi của những người dân quê. Mặc dù gần như tất cả người dân trong nước đều ít nhiều biết phương ngữ này nhưng nhiều người Thái Lan, ngay cả những người thuộc dân tộc Thái, vẫn nói bằng nhiều "phương ngữ" khác nhau. Nhìn chung thì tiếng Thái tiêu chuẩn và các "phương ngữ" Thái là tiếng mẹ đẻ của khoảng 84% dân số. Tiếng Trung Quốc (tiếng Tiều) là ngôn ngữ của khoảng 10% dân số. Tiếng Lào và tiếng Thái Lan có quan hệ khá gần gũi. Người Thái Lan và người Lào nói chuyện có thể hiểu nhau, tuy nhiên chữ Lào và chữ Thái Lan khác nhau. 20 triệu người (1/3 dân số Thái Lan) ở vùng Đông Bắc Thái Lan nói tiếng Lào như tiếng mẹ đẻ trong khi thông thạo tiếng Thái thông qua giáo dục. Tuy nhiên vì lý do chính trị nên chính phủ Thái Lan đã đổi tên ngôn ngữ này thành tiếng Isan và thậm chí coi đây là các phương ngữ của tiếng Thái.. Ngoài ra, tiếng Bắc Thái được 6 triệu người ở các tỉnh cực bắc đất nước sử dụng và tiếng Nam Thái được 5 triệu người ở các tỉnh cực nam sử dụng. Cũng vì lý do chính trị nên chính phủ Thái Lan chỉ coi đây là "phương ngữ" của tiếng Thái chứ không phải là các ngôn ngữ riêng biệt.

Ngoài ra còn có tiếng Môn Khơme, tiếng Yawi, tiếng Mẹo, Dao, Karen, Akha, Lahu, Lisu ....

Về chữ viết thì ngoài người Thái với chữ Thái và người Dao sử dụng chữ viết Trung Hoa, không một bộ tộc nào có chữ viết riêng của mình, mặc dù các nhà truyền giáo đã nghĩ ra cách dùng kí tự latinh để làm chữ viết cho nhiều ngôn ngữ bộ tộc này.

Lịch sử

Vị vua vĩ đại nhất của vương triều Sukhothai là Răm-khăm-hẻng (Ramkhamhaeng) đã cho xây dựng một tấm bia kỉ niệm bằng đá khắc những dòng chữ tôn vinh triều đại của ông. Tấm bia được khắc bằng một thứ chữ viết mới, lấy cảm hứng từ một bảng mẫu tự rất khác với mẫu tự Khmer, là thứ chữ viết cổ xưa nhất của người Thái. Bảng mẫu tự này dựa trên chữ Tamilcủa miền Nam Ấn Độ.

Trong văn bản của vua Răm-khăm-hẻng, cả phụ âm lẫn nguyên âm được viết trên cùng một dòng. Nhưng về sau cách viết này đã thay đổi đến nỗi chỉ có các phụ âm được viết trên cùng một dòng, còn các nguyên âm được viết bên ngoài dòng (Trên hay dưới). Đến thời đại in ấn sách vở, cách viết này đã gây nhiều khó khăn trong việc xếp chữ in và sắp sếp trật tự từ vựng trong từ điển. Những rắc rối đó vẫn còn tồn tại dai dẳng đến tận bây giờ.

Thanh điệu trong tiếng Thái

Tiếng Thái thuộc họ ngôn ngữ Thái - Austro. Những từ Thái thuần là những từ đơn âm tiết và có cấu trúc khá giống như trong tiếng Việt. Tiếng Thái có năm thanh, cũng gần giống như tiếng Việt:

• thanh cao - thanh sắc.
• thanh thấp - thanh huyền
• thanh bằng - thanh không hay thanh bằng
• thanh luyến lên - thanh hỏi
• thanh luyến xuống

Riêng “thanh luyến xuống” (hay còn gọi là “thanh lên - xuống” thì là một thanh đặc biệt. Ta không thấy thanh này trong tiếng Việt. Và chính với thanh điệu đặc biệt này đã tạo cho tiếng Thái trở thành một thứ tiếng giàu ngữ điệu, lên bổng xuống trầm uyển chuyển, ấn tượng, dễ nghe và lôi cuốn.

Tuy nhiên tiếng Thái không có thanh “nặng” như trong tiếng Việt và điều này khiến người Thái gặp khó khăn trong việc học phát âm tiếng Việt. Cũng như “thanh lên - xuống” trong tiếng Thái, có thể coi là một “cơn ác mộng” đối với người học tiếng Thái như một ngoại ngữ (trừ trường hợp người Lào vì tiếng Lào và Thái rất giống nhau, chỉ khác ở một số cách sử dụng thanh điệu).

Các chủ đề Thái Lan
Ẩm thực Văn hóa Âm nhạc Kinh tế Giáo dục Chính trị Ngày lễ Tiếng Thái Hành chính Lịch sử Văn hóa Giáo dục Du lịch Dân số Trang phục Thể thao

Vay mượn

Tiếng Thái đã tiếp nhận rất nhiều ảnh hưởng từ các ngôn ngữ khác, đặc biệt là Môn - Khmer và Pali - Sanskrit.

Trong số những đặc điểm mà tiếng Thái tiếp nhận được từ ngôn ngữ Khmer có việc sử dụng các tiền tố và trung tố, đó là những âm thay đổi được đưa vào một từ để biến đổi nghĩa của từ đó. Ngày nay, có khoảng một phần ba từ ngữ được dùng trong ngôn ngữ nói hàng ngày của người Thái là những từ gốc Khmer.

Tiếng Thái cũng vay mượn nhiều từ ngữ của tiếng Phạn (Sanskrit) và tiếng Pali, những ngôn ngữ cổ xưa của Ấn Độ mà các nhà sư thường sử dụng để ghi chép các kinh kệ giáo lí của mình. Nhưng họ thay đổi cách phát âm để làm cho nó nghe giống như những từ Thái. Những chỗ luyến láy và nhấn trọng âm cũng bị lược bỏ đi.

Ngoài ra tiếng Thái còn mượn nhiều từ ngữ từ tiếng Anh và tiếng Malay - Java.

Những từ Thái gốc, bản thân chúng là những khái niệm và không thay đổi theo giống, số hay cách. Cùng một từ vừa có thể làm danh từ, động từ hay tính từ tuỳ thuộc vào việc chúng đứng ở vị trí nào trong câu. Kiểu câu cơ bản là chủ ngữ - ngữ - bổ ngữ. Mạo từ, giới từ và liên từ không nhiều. Những biến đổi hay thay đổi được thực hiên một cách đơn giản là thêm hay bớt một hay một số từ.

Do có nhiều từ đơn âm nên trong tiếng Thái có rất nhiều những từ đồng âm. Với những từ đồng âm cần phải phân biệt nghĩa này, người ta có thể thêm vào những từ định rõ nghĩa của chúng hay thêm vào những từ đồng nghĩa.

Bảng chữ cái và quy tắc trong tiếng Thái

Tiếng Thái có 44 phụ âm, cộng thêm 9 nguyên âm được viết theo 14 cách khác nhau. 16 trong số 44 phụ âm là thực ra không cần thiết vì chỉ có 28 phụ âm là cơ bản, còn lại là các phụ âm ghép. Ngoài ra còn có 4 dấu thanh (mái ệc, mái thô, mái tri, mái chặt-ta-wa), thanh bằng không có dấu và 28 dấu nguyên âm. Các văn bản tiếng Thái được đọc từ trái qua phải, và giữa các từ trong cùng một câu thì không chừa khoảng cách, điều này chác chắn gây nhiều khó khăn cho những người mới đầu học tiếng Thái.

Phụ âm

Trong tiếng Thái có 44 phụ âm tạo thành 20 giọng phụ âm. Trong các phụ âm sau đây, vần đầu tiên để chỉ dạng thức của phụ âm (thường đi với chữ nguyêṇ âm‘o’ ), va chữ đi sau vần là tên để nhận dạng phụ âm đó. Các 44 phụ âm này được chia làm 3 lớp: Cao, Trung va Thấp, để biểu thị cho cách đọc khi đi với các dấu. Trong 44 phụ âm, có 2 phụ âm không còn dùng nữa là: ฃ và ฅ

Chữ Thái	Chuyển tự		IPA		Nhóm
	Trước	Sau	Trước	Sau
ข	kh	k	kʰ	k	cao
ฉ	ch	-	tɕʰ	-	cao
ฐ	th	t	tʰ	t	cao
ถ	th	t	tʰ	t	cao
ผ	ph	-	pʰ	-	cao
ฝ	f	-	f	-	cao
ศ	s	t	s	t	cao
ษ	s	t	s	t	cao
ส	s	t	s	t	cao
ห	h	-	h	-	cao
ค	kh	k	kʰ	k	thấp
ฅ	kh	k	kʰ	k	thấp
ฆ	kh	k	kʰ	k	thấp
ง	ng	ng	ŋ	ŋ	thấp
ช	ch	t	tɕʰ	t	thấp
ซ	s	t	s	t	thấp
ฌ	ch	-	tɕʰ	-	thấp
ญ	y	n	j	n	thấp
ฑ	th	t	tʰ	t	thấp
ฒ	th	t	tʰ	t	thấp
ณ	n	n	n	n	thấp
ท	th	t	tʰ	t	thấp
ธ	th	t	tʰ	t	thấp
น	n	n	n	n	thấp
พ	ph	p	pʰ	p	thấp
ฟ	f	p	f	p	thấp
ภ	ph	p	pʰ	p	thấp
ม	m	m	m	m	thấp
ย	y	y	j	j	thấp
ร	r	n	r	n	thấp
ล	l	n	l	n	thấp
ว	w	w	w	w	thấp
ฬ	l	n	l	n	thấp
ฮ	h	-	h	-	thấp
ก	k	k	k	k	trung
จ	ch	t	tɕ	t	trung
ฎ	d	t	d	t	trung
ฏ	t	t	t	t	trung
ด	d	t	d	t	trung
ต	t	t	t	t	trung
บ	b	p	b	p	trung
ป	p	p	p	p	trung
อ	*	-	ʔ	-	trung

Nguyên âm

Trong tiếng Thái có 32 nguyên âm tạo thành 9 giọng nguyên âm ngắn, 9 giọng nguyên âm dài, 3 hợp âm. Trong ngôn ngữ Thái nguyên âm không bao giờ đứng đầu câu. Nguyên âm có thể được viết trên, dưới, trước và sau các phụ âm. Các nguyên âm kép (gọi chung cho những nguyên âm có 2 ký tự trở lên) có thể ở hai bên của phụ âm. Sau đây là bản thứ tự của các nguyên âm trong tiếng Thái.

Nguyên âm kép

	Trước		Sau
	không tròn môi		không tròn môi		tròn môi
	ngắn	dài	ngắn	dài	ngắn	dài
Nguyên âm ghép trên -dưới	/i/  -ิ	/iː/  -ี	/ɯ/  -ึ	/ɯː/  -ื	/u/  -ุ	/uː/  -ู
Nguyên âm ghép đầu-cuối	/e/ เ-ะ	/eː/ เ-	/ɤ/ เ-อะ	/ɤː/ เ-อ	/o/ โ-ะ	/oː/ โ-
Nguyên âm ghép mở giữa -	/ɛ/ แ-ะ	/ɛː/ แ-			/ɔ/ เ-าะ	/ɔː/ -อ
Nguyên âm ghép - một phần			/a/ -ะ, -ั	/aː/ -า

9 nguyên âm ngắn và 9 nguyên âm dài

Nguyên âm dài				Nguyên âm ngắn
Thai	IPA		Gloss	Chữ Thái	IPA		Gloss
–า	/aː/	/fǎːn/	Đọc là A	–ะ	/a/	/fǎn/	Đọc là Ạ
–ี	/iː/	/krìːt/		–ิ	/i/	/krìt/	'dagger'
–ู	/uː/	/sùːt/	'to inhale'	–ุ	/u/	/sùt/	'rearmost'
เ–	/eː/	/ʔēːn/	'to recline'	เ–ะ	/e/	/ʔēn/	'ligament'
แ–	/ɛː/	/pʰɛ́ː/	'to be defeated'	แ–ะ	/ɛ/	/pʰɛ́ʔ/	'goat'
–ื	/ɯː/	/kʰlɯ̂ːn/	'sóng'	–ึ	/ɯ/	/kʰɯ̂n/	'đi lên'
เ–อ	/ɤː/	/dɤ̄ːn/	'đi bộ'	เ–อะ	/ɤ/	/ŋɤ̄n/	'bạc'
โ–	/oː/	/kʰôːn/	'to fell'	โ–ะ	/o/	/kʰôn/	'thick (soup)'
–อ	/ɔː/	/klɔːŋ/	'trống'	เ–าะ	/ɔ/	/klɔ̀ŋ/	'hộp'

Các nguyên âm có nghĩa tương đồng

Dài		Ngắn
Thai	IPA	Thai	IPA
–าย	/aːj/	ไ–*, ใ–*, ไ–ย	/aj/
–าว	/aːw/	เ–า*	/aw/
เ–ีย	/iːa/	เ–ียะ	/ia/
–	–	–ิว	/iw/
–ัว	/uːa/	–ัวะ	/ua/
–ูย	/uːj/	–ุย	/uj/
เ–ว	/eːw/	เ–็ว	/ew/
แ–ว	/ɛːw/	–	–
เ–ือ	/ɯːa/	–	–
เ–ย	/ɤːj/	–	–
–อย	/ɔːj/	–	–
โ–ย	/oːj/	–	–

3 hợp âm của nguyên âm

Thai	IPA
เ–ียว	/iow/
–วย	/uɛj/
เ–ือย	/ɯɛj/

Đại từ nhân xưng

Từ	RTGS	IPA	Ngữ nghĩa
ผม	phom	[pʰǒm]	Tôi ( dùng cho nam)
ดิฉัน	dichan	[dìːtɕʰán])	Tôi (dùng cho nữ)
ฉัน	chan	[tɕʰǎn]	Ngôi thứ 3 ( dùng được cho cả nam và nữ )
คุณ	khun	[kʰun]	Bạn
ท่าน	thaan	[thâan]	Ngài ( quý ngài - từ trang trọng)
เธอ	thoe	[tʰɤː]	Cô ấy- anh ấy ( số ít)
เรา	rao	[raw]	Chúng tôi, chúng ta
เขา	khao	[kʰǎw]	cô ấy, anh ấy( dùng cho số ít và số nhiều)
มัน	man	[mɑn]	nó( dùng cho vật)
พวกเขา	phuak khao	[pʰûak kʰǎw]	Họ
พี่	phi	[pʰîː]	Chị gái, anh trai ( thường kèm thêm từ khác hay đứng một mình)
น้อง	nong	[nɔːŋ]	Em ( người lớn gọi người nhỏ tuổi hơn mình, dùng cho cả nam và nữ)
ลูกพี่ ลูกน้อง	luk phi luk nong	[luːk pʰiː luːk nɔːŋ]	con anh(chị) con em ( dùng cho nam và nữ )

Từ đệm

Từ đệm là từ biểu lộ cảm xúc, được dùng để biểu lộ cảm xúc hay làm cho câu nói nhẹ nhàng hơn và có ngữ điệu hơn.

Các từ đệm thông dụng nhất là:

Từ	RTGS	IPA	Ngữ nghĩa
จ๊ะ	cha	[tɕaʔ]	tạm dịch: dạ, vâng ạ.
จ้ะ, จ้า or จ๋า	cha	[tɕaː]	tạm dịch hả, gì.
ละ or ล่ะ	la	[laʔ]	tạm dịch : nhé.
สิ	si	[siʔ]	Tạm dịch kìa, kia kìa .
นะ	na	[naʔ]	nâng cảm xúc câu.

Tham khảo

• Đàm thoại tiếng Thái Lan, Nhà xuất bản giao thông vận tải, 1998.
• Nguyễn Tấn Đắc, Văn hóa Đông Nam Á, Nhà xuất bản Khoa học xã hội.
• Trịnh Huy Hóa (biên dịch), Đối thoại với các nền văn hóa: Thái Lan , Nxb Trẻ - Năm 2002
• Nguyễn Chí Thông, Từ điển Thái Lan - Việt, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, tái bản lần 2, 2002.
• Đỗ Quốc Thông, Giáo trình địa lý du lịch thế giới.

Liên kết ngoài

• Bàn phím ảo tiếng Thái