Tonga

Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga
Quốc kỳ	Huy hiệu
Khẩu hiệu
	Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa; Chúa và Tonga là di sản của tôi
Quốc ca
	Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga
Hành chính
Chính phủ	Quân chủ
Vua; Thủ tướng	ʻAhoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho; Siale ʻAtaongo Kaho
Ngôn ngữ chính thức	Tiếng Tonga, tiếng Anh
Thủ đô	Nukuʻalofa; 21°08′N, 175°12′T
Thành phố lớn nhất	Nukuʻalofa
Địa lý
Diện tích	748 km²
Diện tích nước	4% %
Múi giờ	UTC+13; mùa hè: UTC+13
Lịch sử
	Quân chủ
Dân cư
Dân số ước lượng (tháng 7 năm 2005)	102.000 người (hạng 194)
Mật độ	153 người/km² (hạng 67¹)
Kinh tế
GDP (PPP) (2005)	Tổng số: $817 triệu đô la Mỹ
HDI (2003)	0,810 high (hạng 54)
Đơn vị tiền tệ	Paʻanga (TOP)
Thông tin khác
Tên miền Internet	.to
	¹ Xếp hạng dựa trên số liệu năm 2005.

Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Tonga (định hướng).

Tonga, tên chính thức Vương quốc Tonga, (tiếng Tonga nghĩa là "phương nam"), là một quần đảo độc lập ở phía nam Thái Bình Dương. Nó nằm vào khoảng một phần ba từ New Zealand đến Hawaii, phía nam của Samoa và phía đông của Fiji.

Tên gọi [sửa]

Trong nhiều ngôn ngữ Polynesia, Tonga có nghĩa là nam, ám chỉ nhóm đảo cực nam của quần đảo trung tâm Polynesia, tên gọi này được phát âm làˈtoŋa^[1], còn cách phát âm phổ biến trong tiếng Anh Mỹ /ˈtɒŋɡə/ là sai. Tên gọi Tonga có cùng nguồn gốc với khu vực Kona của đảo Hawaii.

Quần đảo này còn được biết đến với biệt danh "Quần đảo thân thiện", do thuyền trưởng Cook đặt vì sự đón tiếp nồng hậu mà ông nhận được nơi đây. Ông đặt chân đến nơi này vào thời điểm của lễ hội ʻinasi, lúc người dân dâng cúng những trái cây đầu mùa cho các vua Tuʻi Tonga.

Lịch sử [sửa]

Tāufaʻāhau tức Quốc vương George Tupou II , vua của Vương quốc Tonga (1845–1893).

Những chứng tích kháo cổ học cho thấy các đảo thuộc Tonga ngày nay đã có cư dân sinh sống vào khoảng năm 900 TCN. Các nhà hàng hải Hà Lan phát hiện nhóm đảo phía Bắc năm 1616 và các đảo còn lại năm 1643. Thuyền trưởng James Cook đến nhóm đảo này năm 1773 và 1777, đặt tên là Nhóm đảo Hữu nghị (Friendly Islands). Các nhà truyền giáo người Anh đến đây năm 1797 và đã giúp cho ảnh hưởng chính trị của người Anh vững mạnh thêm. Các cuộc nội chiến trong nửa đầu thế kỉ 19 kết thúc bằng việc lên ngôi của Quốc vương George Tupou I (1845-1893), người đã thống nhất vương quốc đưa ra hiến pháp (1862) và hệ thống quản lí hành chính.

Chế độ bảo hộ được thiết lập sau khi Anh và Quốc vương George Tupou II (1893-1918) kí hiệp ước hữu nghị năm 1900, theo đó Tonga vẫn duy trì quyền tự trị và Chính phủ Anh chịu trách nhiệm về vấn đề quốc phòng và đối ngoại.

Hiệp ước năm 1968 giảm bớt quyền kiểm soát của Anh tại nhóm đảo này. Tonga trở thành vương quốc độc lập và là nước thành viên thuộc Khối Liên hiệp Anh năm 1970. Quốc vương là nguyên thủ quốc gia đồng thời kiêm luôn việc chi phối cơ quan lập pháp, trong đó gồm Nội các của Quốc vương do Thủ tướng đứng đầu với 9 thành viên thuộc giới quý tộc và 9 thành viên thuộc giới bình dân. Quốc vương hiện nay là Taufa'ahau Tupou IV (1965), con trai của Nữ hoàng Tupou III (1918-1965). Từ cuối thập niên 80, người dân Tonga đưa ra những yêu sách đòi cải cách dân chủ, nhưng nhà vua dứt khoát phản đối bất kì thay đổi nào làm giảm bớt quyền lực quân chủ. Tonga gia nhập Liên Hiệp Quốc năm 1999.^[2]

Địa lý [sửa]

Tonga là quốc gia thuộc quần đảo Polynesia, gồm khoảng 170 đảo san hô và núi lửa, được chia làm 3 nhóm: Tongatapu ở phía Nam, Vavau ở phía Bắc và Haapai ở trung tâm, trong đó chỉ có khoảng 36 đảo có dân cư sinh sống. Phần lớn các đảo này có các núi lửa còn hoạt động, số còn lại là các đảo san hô.^[3]

Khí hậu [sửa]

Tonga có khí hậu nhiệt đới, ôn hòa nhờ gió mậu dịch.

Chính trị [sửa]

Cung điện Hoàng gia Tonga.

Hiện nay Tonga theo chính thể Quân chủ.

Hiến pháp hiện tại được ban hành ngày 4 tháng 11 năm 1875, sửa đổi ngày 1 tháng 1 năm 1967.

Cơ quan hành pháp : Đứng đầu nhà nước là Quốc vương. Đứng đầu chính phủ là Thủ tướng. Tonga theo chế độ quân chủ cha truyền con nối; Thủ tướng và Phó Thủ tướng do Quốc vương chỉ định.

Cơ quan lập pháp : Hội đồng lập pháp gồm 30 thành viên, trong đó 12 thành viên dành cho các bộ trưởng, 9 thành viên cho giới quý tộc và 9 thành viên được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 3 năm.

Cơ quan tư pháp : là Tòa án Tối cao Tonga, các thẩm phán do Quốc vương bổ nhiệm; Hội đồng đặc biệt cùng với Chánh án Tòa án Tối cao lập thành Tòa Phúc thẩm.

Hiện nay Tonga đã tham gia hầu hết các tổ chức quốc tế như : Liên Hiệp Quốc, IMF, Interpol, UNESCO, UPU, WHO, WIPO, WMO, WTO (quan sát viên).^[4]

Kinh tế [sửa]

Kinh tế Tonga chủ yếu dựa vào trồng trọt cây lương thực, du lịch và xuất khẩu các nông sản nhiệt đới (dừa, dưa hấu, vani). Quốc gia này còn phụ thuộc nhiều vào sự giúp đỡ của nước ngoài cũng như lượng ngoại tệ do công nhân gửi về. Hiện nay chính phủ chú trọng đến việc phát triển các khu vực tư nhân và khuyến khích đầu tư.^[5]

Hành chính [sửa]

Bản đồ 3 nhóm đảo hành chính Vương quốc Tonga.

Hiện nay, Tonga được chia thành 3 nhóm đảo chính là :

Vava'u Group

Ha'api Group

Tongatapu Group

Giáo dục - Y tế [sửa]

Giáo dục ở Tonga là bắt buộc và được miễn phí 8 năm (từ 6-14 tuổi). Tỉ lệ học sinh đến trường cao, khoảng gần 70% số học sinh trung học do các trường tôn giáo tư tài trợ. Tonga có một chi nhánh thuộc trường Đại học Nam Thái Bình Dương và Đại học Atenisi.

Chính phủ Tonga cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe miễn phí cho mọi người dân. Nhờ công tác bảo vệ môi trường tốt nên Tonga ít có dịch bệnh. Mỗi nhóm đảo đều có một bệnh viện. Phần lớn các bác sĩ được đào tạo ở nước ngoài. Y học dân tộc bản địa rất được coi trọng.

Nhân khẩu [sửa]

Hơn 70% dân số của Vương quốc Tonga sống trên đảo chính và đông dân nhất là đảo Tongatapu.

Theo cổng thông tin của chính phủ Tonga, người Tonga, người gốc Polynesia và người có nguồn gốc Melanesia, là nhóm sắc tộc chiếm hơn 98% dân số. Các nhóm dân tộc khác chiếm 1,5% bao gồm người châu Âu (phần lớn là người Anh), người Tonga bản địa lai châu Âu, và người đến từ các đảo Thái Bình Dương khác. Ngoài ra còn khoảng 3.000 hoặc 4.000 người Trung Quốc tại Tonga.^[6] Năm 2006, một cuộc bạo loạn chủ yếu nhắm mục tiêu vào người Trung Quốc do người Trung Quốc nắm phần lớn nền kinh tế quốc gia, đã dẫn đến việc ra đi của nhiều người Trung Quốc hiện tại chỉ có khoảng 300 người Trung Quốc vẫn còn ở lại Tonga.^[7]

Tiếng Tonga là ngôn ngữ chính thức của Vương quốc, cùng với tiếng Anh. Tonga là một phần của hệ ngôn ngữ Polynesia nó có quan hệ chặt chẽ đến các ngôn ngữ khác như tiếng Wallis (tiếng Uvea), tiếng Niue, tiếng Hawaii, và tiếng Samoa.

Tôn giáo [sửa]

Cuộc sống hàng ngày của người dân Tonga bị ảnh hưởng nặng nề bởi truyền thống tôn giáo bản địa Polynesia và đặc biệt là bởi đức tin Kitô giáo, ví dụ, tất cả các hoạt động thương mại và giải trí chấm dứt từ nửa đêm Thứ Bảy cho đến khi nửa đêm chủ nhật, và hiến pháp tuyên bố ngày Sabát là thiêng liêng, mãi mãi. Đến năm 2006, hơn 1/3 dân số Tonga tuyên bố tôn trọng Phong trào Giám Lý, Công giáo Rôma và Mormon. Một số ít tín đồ là một phần của Giáo hội Tonga một giáo phái Kitô bị bản địa hóa. Các số liệu chính thức từ cuộc điều tra dân số mới nhất của chính phủ năm 2006 cho thấy rằng khoảng 98% dân số theo các tôn giáo lớn trong nước như sau:

Phong trào Giám Lý (38.052 hoặc 37%)

Giáo hội Mormon (17.109 hoặc 17%)

Công giáo La Mã (15.992 hoặc 16%)

Giáo Hội của Tonga (11.599 hoặc 11%)

Tham khảo [sửa]

^ C.M. Churchward, Tongan grammar. ISBN 0-908717-05-9
^ "Sổ tay các nước trên thế giới", Tác giả : TS ngữ văn Nguyễn Văn Dương
^ http://vansu.vn/?part=thegioi&opt=cacnuoc&act=view&code=tonga
^ http://unstats.un.org
^ The World Factbook
^ New Zealand Herald, November 23, 2001
^ "Flight chartered to evacuate Chinese in Tonga", ABC News, 22 tháng 11, 2006

Liên kết ngoài [sửa]

Tìm thêm về Tonga tại những đồng dự án của Wikipedia:

	Từ điển ở Wiktionary
	Sách ở Wikibooks
	Cẩm nang du lịch ở Wikivoyage
	Hồ sơ ở Wikiquote
	Văn kiện ở Wikisource
	Hình ảnh và phương tiện ở Commons
	Tin tức ở Wikinews
	Tài liệu giáo dục ở Wikiversity