Trần

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Trần (định hướng).
Đông A chuyển hướng về đây; về huyện Đông A của Trung Quốc, xem bài Đông A (huyện).
Chữ Hán tự của "Trần" (陳)

Trần (chữ Hán: 陳. Trung: 陳 <陈>/ chén) là một họ ở Trung Quốc, Việt Nam, Đài Loan, Hồng Kông, Singapore và một số nơi khác trên thế giới. Đây cũng là tên của một triều đại của lịch sử Việt Nam và một triều đại khác ở Trung Quốc.

Theo thăm dò của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, tháng 1 năm 2006, họ Trần đứng thứ 5 về số người tại Trung Quốc. Họ Trần phổ biến hơn tại miền Nam Trung Quốc. Tại Việt Nam, họ Trần cũng có nhiều khả năng là họ phổ biến thứ hai chiếm 11% [1], sau họ Nguyễn (38,4%). Tại Đài Loan, đây cũng là họ phổ biến nhất, chiếm 11% dân số [2].

Tại Singapore, họ này thỉnh thoảng được viết với ký tự Latinh là Chern. Theo tiếng Quảng Đông, họ này cũng được viết với ký tự Latinh là Chan. Một số cách viết Latinh khác (từ các phương ngữ khác nhau) cũng có thể bắt gặp là Tan (Tân) (tiếng Mân Nam), Tang, Ding (tiếng Hokchew), Chin (tiếng Khách Gia, tiếng Nhật: ちん), Chun hay Jin (진) (tiếng Triều Tiên), Zen (giọng Thượng Hải).

Theo lối chiết tự, chữ Trần còn có thể đọc là Đông A (vì được ghép từ hai chữ Đông (東) và A (阿)). Khi nhà Trần tại Việt Nam thành công trong việc chống lại sự xâm lấn của nhà Nguyên, khí thế chiến đấu của quân dân nhà Trần còn được gọi là "hào khí Đông A".

Mục lục

[sửa] Lịch sử

Danh từ họ Trần bắt nguồn từ họ Quy (媯, bính âm: Gūi), một họ Trung Quốc cổ, hậu duệ của vua Thuấn, một trong Tam Hoàng Ngũ Đế[3]. Khi Chu Vũ Vương thiết lập nhà Chu, ông đã dành vùng đất Trần cho các con cháu vua Thuấn thành lập quốc gia riêng. Để thể hiện sự kính trọng tới vua Thuấn, tiểu quốc Trần được xem là một trong ba khách quốc của nhà Chu (tam khác, 三恪, bính âm: Sān Kè), nghĩa là quốc gia này không bị lệ thuộc mà chỉ là khách. Tuy nhiên, về sau, lãnh thổ này bị nước Sở chiếm đóng vào thế kỷ 5 TCN. Từ đó, những người sống tại đây lấy Trần làm họ của mình.

Vùng đất Trần thời Chu Vũ Vương cũng là nơi Vĩ Mãn, con Ngu Yên, hậu duệ vua Ngu Thuấnđược phong vương và khởi sinh họ Hồ tại đây và Trung Quốc nói chung. Sau này Hồ Quý Ly dựng nước Đại ngu là để nhắc nhở về dòng họ Hồ này.

Tuy nhiên, Trần Xuân Sinh có ý kiến cho rằng: Hồ Quý Ly đã nhận sai về dòng dõi của mình. Dòng dõi vua Thuấn chỉ có chi họ Diêu và họ Quy chứ không có chi nào họ Hồ. Theo đó, có thể Hồ Quý Ly cũng mang họ Trần.

Theo Sử ký Tư Mã Thiên, Hồ Công Mãn là thủy tổ họ Trần chứ không phải họ Hồ. Vua Chu Vũ Vương sau khi diệt nhà Thương, tìm được Quy Mãn là dòng dõi vua Thuấn và phong cho làm vua nước nước Trần. Sau khi mất, Mãn được đặt thụy hiệu là Trần Hồ công. Công là tước, Hồ là thụy hiệu chứ không phải họ. Từ Trần Hồ công truyền các đời, tới Trần Thân công, Trần Tương công...

Các vua nước Trần từ thời Tây Chu trở đi đều là dòng dõi Trần Hồ công chứ không phải mang họ Hồ. Do đó Lê Quý Ly đổi sang họ Hồ và nhận dòng dõi vua Thuấn chỉ là mượn danh dòng họ đế vương cổ xưa[4] Sau này nhà Minh sang đánh Đại Ngu cũng kể ra 1 trong 22 tội của Hồ Quý Ly là tự ý đổi từ họ Lê sang họ Hồ[5]. Phía trên là thông tin về họ Trần bên Trung Quốc.

Trong lịch sử Việt Nam dòng họ Trần cũng có những biến đổi lịch sử, Sau khi cướp ngôi của vua Trần Thuận Tông, Hồ Qúy Ly noi theo Trần Thủ Độ, bắt tất cả dòng dõi nhà Trần, nếu có tội nặng phải đổi thành họ Mai. Vì nhà Hồ chỉ tồn tại được bảy năm, rồi bị quân nhà Minh bên Trung Quốc tiêu diệt, nên họ Trần bị đổi họ không nhiều.

Có nguồn tin trong dân gian nói là con cháu họ Trần có gia tộc đổi sang họ Bùi để luôn ghi nhớ họ gốc của mình. Theo Hán ngữ chữ Bùi gồm chữ Phi và chữ Y tạo thành, Phi Y có nghĩa là không có áo quần, là ở trần, tức họ Trần.

Dưới thời Lê Thánh Tông, dòng họ này phải đổi sang họ Trình. Sau khi lên ngôi và trừ khử Trần Cảo, Lê Lợi đã tiến hành ban Quốc tích và ban họ cho một số đại thần như Trần Nguyên Hãn thành Lê Hãn. cũng sau khi trừ khử được Trần Nguyên Hãn, nhà Lê đã truy tìm con cháu của ông khiến con trai là Trần Trung Khoản tự là Trung Lương phải tục bỏ đi và đổi ra họ Quách.[6] và Trần Đăng Huy phải đổi sang họ Đào.

Sau khi Lê Thánh Tông lên ngôi được hai tháng, ông hạ chiếu đổi tên tất cả những ai đang phạm vào chữ huý của Hoàng Thái hậu Phạm Ngọc Trần[7] Nhà vua lấy cớ rằng: Cung từ Hoàng Thái hậu họ Phạm, tên huý là Ngọc Trần, nên yết thị cho trong kinh thành, ngoài các đạo, phàm nơi có "họ Trần" đổi chép làm chữ "Trình", có lẽ ông đã đã dùng kị huý như là một thủ đoạn để ngăn chặn ảnh hưởng và ngầm đe doạ con cháu họ Trần về các ảo tưởng phục thù. Lệnh này được thực thi triệt để, ai cũng phải tuân theo, ví như: trường hợp của ông Trình Thanh (vốn họ Hoàng sau đổi sang họ Trần nhưng sau lại phải đổi lại thành họ Trình), sau này đến Trần Khắc Minh (cháu của Trình Khanh) mới đổi lại họ Trần.

Để tránh hiểu nhầm cho người dân Việt Nam chúng ta cần lưu ý rằng theo những tư liệu lịch sử để lại, con cháu họ Trần bên Việt Nam hiện nay có nguồn gốc thuần thuần Việt Nam.

[sửa] Những người Việt Nam họ Trần nổi tiếng

[sửa] Lịch sử

[sửa] Trước thời nhà Trần

[sửa] Thời Trần - Hồ

Giai đoạn nhà Trần - Nhà Hồ có nhiều danh nhân, người nổi tiếng mang họ Trần, có thể kể đến như:[9]

Các vị vua đời Trần bao gồm:

Tổ tiên của các vua nhà Trần:

Các thế hệ tông thất khai quốc:

Các tông thất nhà Trần có công lao cho đất nước:

Các tôn thất nhà Trần khác:

Các văn thần, danh nhân:

[sửa] Thời Lê - Mạc[11]

[sửa] Thời Nguyễn[12] - Pháp thuộc

[sửa] Chính trị, Quân sự

[sửa] Thời Việt Nam Cộng hòa[13]

Quan chức, chính khách

Tướng lĩnh

[sửa] Công hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Quan chức, chính khách

Tướng lĩnh, chỉ huy quân sự, lực lượng vũ trang

Khác

[sửa] Tại hải ngoại

[sửa] Lực lượng bất đồng chính kiến

[sửa] Tôn giáo

[sửa] Khoa học

[sửa] Văn học - Nghệ thuật

[sửa] Âm nhạc - Điện ảnh

[sửa] Thể thao

[sửa] Lĩnh vực khác

  • Trần Thị Thùy Dung: Hoa hậu Việt Nam
  • Hương Giang (người mẫu), tên thật là Trần Thị Hương Giang
  • Natalie Tran, một Bloger hải ngoại nổi tiếng
  • Alex Trần, người đẹp gốc Việt ở Mỹ
  • Elly Trần, hot girl tuổi teen Việt Nam
  • Mi Trần tên thật là Trần Trà Mi hot girl tuổi teen Việt Nam, kiêm ca sĩ
  • Trần Thị Quỳnh, hoa hậu thể thao Việt Nam năm 2007
  • Trang Trần, tên thật là Trần Thị Trang, là siêu mẫu từng lọt vào Top10 cuộc thi Siêu mẫu Việt Nam 2008. Cô hiện là một người mẫu tự do khá thành công, được đánh giá cao nhờ khuôn mặt và phong cách cá tính.
  • Ý Lan, tên thật là Trần Thị Hoàng Lan là một nghệ nhân khảm tranh
  • Trần Văn Hây, người có búi tóc dài nhất Việt Nam

[sửa] Những người mang họ Trần nổi tiếng

Dưới đây là những người tuy không thuộc họ Trần nhưng đã được ban cho mang họ này (thời nhà Trần) hoặc có bí danh, bút danh phổ biến mang họ Trần

[sửa] Những người Trung Quốc họ Trần nổi tiếng

[sửa] Lịch sử

Các vị quân chủ nước Trần thời cổ đại Trung Quốc

Từ thời Hán trở về trước

Thời nhà nhà Trần (Trung Quốc) Gồm 05 vị Hoàng đế như:

Thời nhà Lương đế nhà Đường

Thời nhà Tống đến nhà Thanh

[sửa] Chính trị, quân sự

[sửa] Điện ảnh - âm nhạc

[sửa] Lĩnh vực khác

[sửa] Những người họ Trần nổi tiếng ở các quốc gia khác

[sửa] Tham khảo

  1. ^ Xem Họ và tên người Việt Nam, tác giả Lê Trung Hoa, Nhà xuất bản Khoa học - Xã hội, 2005
  2. ^ 10 họ phổ biến nhất Đài Loan
  3. ^ Sử ký, Ngũ đế bản kỷ
  4. ^ Trần Xuân Sinh, (2006), Thuyết Trần, NXB Hải Phòng, tr 403-404
  5. ^ Viện Sử học, (2007), Lịch sử Việt Nam, tập 3, NXB Khoa học xã hội, tr 52
  6. ^ Gia phả chi họ Trần ở thôn Hồng Hải - Minh Nông – thành phố Việt Trì.
  7. ^ Bà là người làng Quần Lai, huyện Lôi Dương (Thanh Hoá), vợ của Lê Thái Tổ, mẹ của Lê Thái Tông, tức bà nội của Lê Thánh Tông
  8. ^ Việc gán tên Trần Thị Đoan cho bà Man Thiện chỉ phỏng theo ngọc phả sau này
  9. ^ Giai đoạn này liên tiếp với nhau về thời gian, hầu hết các danh nhân, nhân vật nổi tiếng ở thời nhà Hồ đều có quá trình ra đời, trưởng thành trong giai đoạn nhà Trần trị vì
  10. ^ Trần Bình Trọng vốn dòng dõi họ Lê nhưng được sinh ra do hôn phối trong tầng lớp quý tộc Trần, sau này ông được phong Vương (Bảo Nghĩa Vương
  11. ^ Tính luôn giai đoạn chúa Trịnh
  12. ^ Tính luôn giai đoạn chúa Nguyễn và nhà Tây Sơn
  13. ^ Tính luôn cả quốc gia Việt Nam
  14. ^ Sử ký chép ông này là Trần Lệ công và cai trị nước Trần 7 năm. Xem Xuân Thu tả truyện chú.
  15. ^ Sử ký chép ông này là Trần Lợi công và cai trị nước Trần 5 tháng. Xem Xuân Thu tả truyện chú.

[sửa] Xem thêm

x • t • s
Các họ phổ biến của người Việt
Nguyễn • Trần • Lê• Trịnh • Hoàng • Phạm • Phan • Vũ • Đặng • Bùi • Đỗ • Hồ • Ngô • Dương • Lý
Nguồn: Lê Trung Hoa, Họ và tên người Việt Nam, NXB Khoa học Xã hội (2005)
Lấy từ “http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Tr%E1%BA%A7n&oldid=6128100”
Công cụ cá nhân
Không gian tên

Biến thể
Tác vụ
Xem nhanh
Tương tác
Công cụ
In/xuất ra
Ngôn ngữ khác