Trần A Kiều

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Trần Kiều)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Trần Kiều
Hoàng hậu nhà Hán
Tại vị 141 TCN130 TCN
Tiền nhiệm Hiếu Cảnh Vương hoàng hậu
Kế nhiệm Vệ Tư hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Hán Vũ Đế
Tên đầy đủ Trần Kiều 陳嬌
Thân phụ Đường Ấp hầu Trần Ngọ (陳午)
Thân mẫu Quán Đào công chúa

Trần hoàng hậu (chữ Hán: 陳皇后, ? - ?), thụy hiệu: không có[1], là vị hoàng hậu thứ nhất của Hán Vũ Đế, vị hoàng đế thứ 7 của nhà Tây Hán. Theo quyển tiểu thuyết lịch sử Hán Vũ cố sự (漢武故事) thì Trần Hoàng hậu tên thật là Trần A Kiều (陈阿娇), còn các quyển sử như Sử kíHán thư đều không công nhận tên này.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Kiều nguyên là con gái duy nhất của Quán Đào công chúa với chồng là Đường Ấp hầu Trần Ngọ (陳午)[2][3]. Trần Kiều được xem như vị Hoàng hậu có thân thế tôn quý nhất trong lịch sử Trung Quốc khi có ông ngoại là hoàng đế, cậu là hoàng đế và phu quân cũng là hoàng đế. Từ nhỏ, Trần A Kiều đã được bà ngoại là Đậu thái hậu (竇太后) và cậu là Hán Cảnh Đế hết mực thương yêu.

Trong 4000 năm lịch sử cũng không có phi tần hoàng thất nào có thân thế hiển hách như bà. Nhà họ Trần vốn theo giúp Hán Cao Tổ Lưu Bang dựng nên nhà Hán nên được phong tước Đường Ấp hầu (堂邑侯), truyền qua 3 đời là Trần Ngọ thì được Hán Văn Đế đem con gái trưởng là Quán Đào công chúa gả cho. Sau này Quán Đào hạ sinh Trần Hoàng hậu và hai con trai là Trần Tu (陳須) và Trần Kiểu (陳蟜).

Hai lần định hôn[sửa | sửa mã nguồn]

Thời Hán Cảnh Đế cai trị, Quán Đào công chúa được phong Trưởng công chúa, do có mẹ ruột là Đậu Thái hậu và là chị ruột của Hoàng đế, Quán Đào công chúa thường tự do ra vào cung cấm.

Năm 155 TCN, sau khi phế truất Bạc hoàng hậu, Hán Cảnh Đế lại sủng ái Lật Cơ (栗姬) và lập con trai Lật cơ là Lưu Vinh làm Thái tử[4]Tuy có con làm thái tử song Lật cơ không được lập làm Hoàng hậu, ngôi hậu vào thời điểm đó bỏ trống. Quán Đào công chúa muốn giúp con gái mình làm Hoàng hậu tương lai, nên muốn gả bà cho Lưu Vinh, nhưng Lật Cơ không đồng ý do không thích tác phong của Quán Đào công chúa. Việc này khiến Quán Đào công chúa vô cùng giận dữ.

Ngay lúc đó, Quán Đào công chúa lại kết thân với mỹ nhân Vương Chí và Vương mỹ nhân đồng ý cho con trai mình là Lưu Triệt thành hôn với Trần Kiều. Về thế thứ trong hoàng thất thì bà là chị họ của Lưu Triệt. Vào thời điểm đó, Lưu Triệt mới được 6 tuổi [5]. Nhưng tuổi tác của A Kiều đến nay vẫn không ai biết được bà nhỏ tuổi hay lớn tuổi hơn Lưu Triệt. Các nhà sử học sau này đều dựa theo tích Quán Đào muốn gả A Kiều cho Lưu Vinh -lúc này đã 18 mà phán đoán có thể A Kiều lớn tuổi hơn Lưu Triệt. Theo pháp lệnh được quy định từ thời Hán Huệ Đế, con gái trên 15 tuổi mới được lấy chồng [6], nhưng có thể lúc đó bà vẫn chưa tới 15 tuổi vì Hiếu Chiêu hoàng hậu, cháu ngoại đại thần Hoắc Quang, cũng lấy Hán Chiêu Đế khi mới 6 tuổi[7].

Hoàng thái tử phi[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Kiều có thể nói là người phụ nữ có ảnh hưởng lớn nhất tới sự nghiệp của Hán Vũ đế. Nhà sử gia Ban Cố trong "Hán thư" chỉ rõ, Hán Vũ đế Lưu Triệt năm lên ba tuổi đã được phong là Giao Đông vương (膠東王). Một lần, ông được mẹ nuôi, tức Quán Đào công chúa, ôm vào lòng rồi hỏi: Con có muốn lấy vợ không?. , Lưu Triệt đáp lại.

Công chúa chỉ vào đám đông hơn trăm người đứng cạnh gợi ý tiếp: Muốn người nào?. Lưu Triệt đều nguầy nguậy lắc đầu, tỏ ý không ưng. Quản Đào công chúa lại chỉ tay về phía con gái mình, tức Trần A Kiều, rồi hỏi: Ta gả A Kiều làm vợ cho con được chăng?. Lưu Triệt nhoẻn cười đáp: Được ạ! Nếu lấy được A Kiều làm vợ, con sẽ cho đúc nhà vàng để cho nàng ở. Chính câu nói này về sau đã trở thành điển cố nổi tiếng của Trung Quốc Kim ốc tàng Kiều (金屋藏嬌; nhà vàng cất người đẹp).

Sau khi gả bà cho Lưu Triệt, Quán Đào công chúa ra sức giúp Lưu Triệt đoạt ngôi thái tử, cuối cùng đã thành công. Năm 151 TCN, Hán Cảnh Đế phế Lưu Vinh, phong Vương Chí và Lưu Triệt làm Hoàng hậuthái tử[8], do đó Trần Kiều trở thành Thái tử phi.

Hoàng hậu nhà Hán[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 140 TCN, Hán Cảnh Đế qua đời, Lưu Triệt lên làm vua, tức Hán Vũ Đế. Vũ Đế phong cho bà làm Hoàng hậu và xây cho bà tòa nhà bằng vàng.

Tình cảm giữa hai người mặn nồng trong buổi sơ khai. Hán Vũ đế thường lui tới cung của A Kiều mỗi buổi tan triều, cùng nàng hưởng những ngày quấn quýt yêu thương. Nhưng về sau, Hán Vũ đế dần nhạt phai tình cảm dành cho hoàng hậu. Tuy nhiên trải qua nhiều năm mà Trần hoàng hậu vẫn không hạ sinh được hoàng tử. Bấy giờ có Thái úy Vũ An hầu đoán rằng Hán Vũ Đế sẽ phong có con mà ngôi vua về sau sẽ thuộc về Hoài Nam vương[9].

Thấy Trần Hoàng hậu không sinh được con, Hán Vũ Đế chuyển sang sủng ái nhiều phụ nữ khác, trong đó có Vệ Tử Phu. Năm 139 TCN, Vệ Tử Phu được vào cung làm Phu nhân[10] và lần lượt hạ sinh ba người con. Từ đó Hán Vũ Đế hết mực sủng ái Vệ Tử Phu, bỏ rơi Trần hoàng hậu. Trần hoàng hậu muốn sinh hạ cho vua 1 đứa con trai, nhằm hàn gắn lại tình cảm đã sứt mẻ bấy lâu nay, để tìm được phương thuốc đó, bà bỏ bao công sức tìm kiếm đến tốn cả 900 vạn lượng bạc mà không tìm ra được.

Thấy Vệ Tử Phu được sủng ái, mẹ Trần hoàng hậu là Quán Đào công chúa tìm cách trả thù. Quán Đào công chúa cho bắt nhốt em Tử Phu là Vệ Thanh vào ngục tống giam, chuẩn bị giết ông. May thay người bạn thân của Vệ Thanh là Công Tôn Ngao cứu thoát[11][12]. Hán Vũ Đế biết được tin này, rất tức giận, bèn theo ý của Vệ Tử Phu, phong chức tước cho các thân tộc họ Vệ.

Phế hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Càng lúc Hán Vũ Đế càng thân với Vệ Tử Phu và xa lánh Trần Hoàng hậu. Để lấy lại sự sủng ái trước đây của hoàng đế, Trần A Kiều hoàng hậu bèn nhờ Tư Mã Tương Như – nhà thơ nổi tiếng bấy giờ - sáng tác bài "Trường môn phú" với lời lẽ, ý tứ tha thiết rồi tìm cách dâng lên vua.Đọc xong bài thơ, thấu tỏ tấm chân tình của A Kiều, Hán Vũ đế xúc động bồi hồi, lại hết mực thương yêu bà. Nhưng sau đó Trần Hoàng hậu lại nhờ người đồng cốt Sở Phục giúp bà có thể mang thai.

Việc này bị phát giác khi có người tố cáo Hoàng hậu dùng thuật vu cổ. Hán Vũ Đế vô cùng tức giận. Năm 130 TCN, Vũ Đế lập tức định tội bà, giao cho Trương Thang điều tra[13]. Quán Đào công chúa cho rằng không thể phế bà, còn Bình Dương công chúa đồng ý việc này vì bà không có con cũng đủ để lấy lý do phế do. Hán Vũ Đế bèn giam bà vào Trường Môn cung và giết chết Sở Phục và bắt giết hơn 300 người.

Theo các nhà sử gia, việc Hán Vũ Đế lấy cớ vu cổ để phế A Kiều thật ra chỉ là một chiêu bài chính trị, nhằm mục đích chính là hạ bệ thế lực của Trần gia lúc này đang thao túng quyền thế. Và sự thật chứng minh Hán Vũ đế đã thành công. Sau khi A Kiều thất thế, Trần gia cũng vì thế mà dần dần sụp đổ.

Cuộc sống trong lãnh cung[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi phế Trần Hoàng hậu, Vũ Đế lập Vệ Tử Phu lên thay làm Hoàng hậu và ít khi gặp lại bà.

Theo sự tích, Trần hậu vừa bị thất sủng, vừa bị giam giữ, lòng buồn tê tái, khóc than suốt ngày và nhớ lại những ngày hạnh phúc cùng Vũ Đế.

Năm 116 TCN, Quán Đào công chúa, người mẹ có ảnh hưởng lớn đối với Trần hoàng hậu qua đời. Sau cái chết của mẹ bà, nhà họ Trần cũng suy sụp theo. Ngay khi đang để tang Quán Đào, hai người con trai của bà là Đường Ấp hầu Trần Tu và Long Lư hầu Trần Kiểu do tranh giành tài sản dẫn đến phạm pháp nên đều bị tước bỏ chức vị. Trần Tu sợ hãi bèn tự sát, tước vị bị phế[14].

Sau không rõ Trần Hoàng hậu mất năm nào và thọ bao nhiêu tuổi. Từ khi vào cung làm vợ Lưu Triệt năm 151 TCN đến khi bị phế (130 TCN), bà hoạt động chừng hơn 20 năm. Thi hài bà được an táng ở huyện Bá Lăng, ở phía đông nam 30 dặm của thành Trường An[15].

Trong văn học và điện ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Hình tượng Trần Hoàng hậu xuất hiện rất nhiều trong các tác phẩm văn học thời xưa. Bà được xem như vị phế hậu nổi tiếng nhất trong lịch sử Trung Quốc, theo đó, những điển tích nổi tiếng về bà như "Kim ốc tàng kiều", "Thiên kim mua phú" đều được dân gian lưu truyền đến giờ

  • Hán Vũ cố sự, bộ tiểu thuyết lịch sử về Hán Vũ Đế. Theo tiểu thuyết này, tên thật của bà là Trần A Kiều và Lưu Triệt và Trần hậu thành hôn trước khi Bạc hoàng hậu, hoàng hậu đầu tiên của Hán Cảnh Đế bị phế. Điều này khác với ghi chép trong sử kí.
  • Thiên Kim mãi phú, do Tiêu Thống đời nhà Lương chủ biên

Thời nay, hình tượng A Kiều trở thành nữ chính trong rất nhiều câu chuyện về thâm cung bí sử, trong đó vạch ra nhiều khả năng liên quan đến cuộc đời bí ẩn của bà:

  • Kim Ốc Hận
  • Trường Môn Phú
  • A Kiều
  • Nơi nào kim ốc có thể tàng kiều

Còn trong điện ảnh, nhân vật Trần Hoàng hậu xuất hiện trong một số bộ phim của điện ảnh Trung Quốc như

  • Thiên tử Đại Hán, nhân vật Trần Hoàng hậu do diễn viên Hà Giai Di thủ diễn
  • Hán Vũ Đại đế, do Từ Hồng Na thể hiện nhân vật Trần Hoàng hậu
  • Mỹ nhân tâm kế, nhân vật Trần Kiều được nhân vật Cống Mễ thể hiện

...

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Sử kí Tư Mã Thiên, các thiên
    • Ngũ Tông thế gia
    • Vệ tướng quân Phiêu kị tướng quân truyện
    • Ngoại thích thế gia
    • Hán Hưng dĩ lai chư hầu vương niên biểu
    • Huệ Cảnh nhàn hầu giả niên biểu
  • Hán thư, các thiên
    • Huệ Đế kỉ
    • Cao Huệ Cao Hậu Văn công thần biểu
    • Vệ Thanh Hoắc Khứ Bệnh truyện
    • Cảnh thập tam vương truyện
    • Hoắc Quang Kim Nhật Đê truyện
    • Ngoại thích truyện
    • Bách quan công khanh biểu

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]