Triều đại Tudor

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tudor
Tudor Rose (Heraldry).svg
Hoa Hồng Tudor
Quốc gia Vương quốc Anh, Lãnh thổ Wales, Vương quốc Ireland
Danh hiệu Vua Anh, Vua Ireland,
tự nhận Vua Pháp
Người sáng lập Henry VII của Anh
Người cuối cùng Elizabeth I của Anh
Sáng lập 1485
Giải thể 1603
Dân tộc Wales, Anh

Triều đại Tudor hoặc Nhà Tudor là một hoàng tộc châu Âu có nguồn gốc từ xứ Wales.[1] Từ năm 1485 đến 1603, Nhà Tudor cai trị Vương quốc Anh và các lãnh thổ, trong đó có Lãnh địa Ireland, về sau là Vương quốc Ireland. Quân vương khởi nghiệp của Triều đại Tudor là Henry VII, một hậu duệ (về phía mẹ) của hoàng tộc Anh, Nhà Lancaster. Sau Chiến tranh Hoa Hồng, Nhà Lancaster không còn người kế vị, quyền lực chuyển sang Nhà Tudor.

Henry xác lập uy tín của ông không chỉ là một ứng viên cho những người ủng hộ truyền thống Lancaster, mà còn cho những người bất đồng thuộc phe đối nghịch, Nhà York. Qua chiến trận, ông chiếm được ngai vàng, trở thành Vua Henry VII. Chiến thắng càng vững chắc hơn sau khi ông kết hôn với Elizabeth xứ York, cuộc hôn nhân được xem như là biểu tượng của sự thống nhất giữa các phe phái tranh chấp nay sống chung dưới triều đại mới. Nhà Tudor mở rộng lãnh thổ bằng cách sáp nhập xứ Wales và củng cố quyền cai trị trên Vương quốc Ireland. Họ cũng công bố danh hiệu truyền thống Vua nước Pháp dù không ai trong số họ thực thi quyền này, và dù Henry VIII từng gây chiến với Pháp để cố đòi lại danh hiệu ấy. Con gái ông, Mary I đánh mất danh hiệu này vĩnh viễn sau khi để mất Calais về tay người Pháp trong năm 1558.

Tổng cộng, triều Tudor kéo dài hơn một thế kỷ với năm quân vương (nếu không kể Jane Grey thoái vị sau chín ngày). Henry VIII nối ngôi Henry VII, là người kế vị nam giới duy nhất còn sống đến tuổi trưởng thành. Năm 1603, Nhà Stuart nắm quyền khi quân vương sau cùng của Nhà Tudor, Elizabeth I, băng hà mà không có con. Chính những người thuộc Nhà Tudor lại không thích tên Tudor (bởi vì người Tudor đầu tiên có xuất thân thấp hèn), do đó tên Tudor không được sử dụng nhiều mãi cho đến cuối thế kỷ 18.[2]

Xuất thân[sửa | sửa mã nguồn]

Henry VII của Nhà Tudor, về họ mẹ, là hậu duệ của John Beaufort, một trong những con ngoại hôn của Hoàng tử John xứ Gaunt, Công tước Lancaster (con của Edward III của Anh) với người tình lâu năm của ông, Katherine Swynford. Chính thức thì hậu duệ con ngoại hôn của hoàng tộc Anh không có quyền kế vị, nhưng tình hình trở nên phức tạp khi Gaunt và Swynford sau cùng cũng kết hôn với nhau vào năm 1396, lúc ấy John Beaufort đã 25 tuổi. Bởi một chỉ dụ của Giáo hoàng, giáo hội công bố Beaufort là con chính thức nhưng vẫn không được quyền kế vị.

Tuy nhiên, nhà Beaufort là đồng minh thân cận với các hậu duệ chính thức của Gaunt trong cuộc hôn nhân đầu tiên, Hoàng tộc Lancaster. Cháu gái John Beaufort, Lady Margaret Beaufort, người có quyền kế vị, kết hôn với Edmund Tudor, Bá tước Richmond. Tudor là con trai quan cận thần Owen Tudor với Katherine Valois, Hoàng hậu của Vua Henry V thuộc nhà Lancaster (sau khi nhà vua băng hà). Edumund Tudor là con ngoại hôn, dù vậy nhờ thiện ý của Vua Henry VI mà họ được hưởng tài sản.

Cây gia phả các thành viên chính của Nhà Tudor.


Các Quân vương Triều đại Tudor[sửa | sửa mã nguồn]

Có sáu quân vương thuộc Nhà Tudor:

Chân dung Tên Ngày sinh Đăng quang Hôn nhân Ngày mất Xuất thân
Henry VII Henry VII 28 tháng 1, 1457
Lâu đài Pembroke
22 tháng 8, 1485
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 30 tháng 10, 1485)
Elizabeth xứ York 21 tháng 4, 1509
Cung Richmond
52 tuổi
Hậu duệ của Edward III của Anh qua họ mẹ Lady Margaret Beaufort.
Henry VIII Henry VIII 28 tháng 6, 1491
Cung Greenwich
21 tháng 4, 1509
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 24 tháng 6, 1509)
(1) Catherine xứ Aragon
(2) Anne Boleyn
(3) Jane Seymour
(4) Anne of Cleves
(5) Catherine Howard
(6) Catherine Parr
28 tháng 1, 1547
Cung Whitehall
55 tuổi
Con trai của Henry VII với Elizabeth xứ York
Edward VI Edward VI 12 tháng 10, 1537
Cung Hampton Court
28 tháng 1, 1547
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 20 tháng 2, 1547)
6 tháng 7, 1553
Cung Greenwich
15 tuổi
Con trai của Henry VIII với Jane Seymour
Lady Jane Grey Jane 1537
Bradgate Park
10 tháng 7, 1553
(không có lễ đăng quang)
Lord Guildford Dudley 12 tháng 2, 1554
hành hình tại Tháp Luân Đôn
16–17 tuổi
Cháu cố của Henry VII; cháu của em gái của Henry VIII, Mary Brandon (nhũ danh Tudor), Nữ Công tước Suffolk; cháu họ của Edward VI
Mary I Mary I 18 tháng 2, 1516
Cung Placentia
19 tháng 7, 1553
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 1 tháng 10, 1553)
Philip II của Tây Ban Nha 17 tháng 11, 1558
Cung St James
42 tuổi
Con gái của Henry VIII với Catherine xứ Aragon; biệt danh "Mary khát máu" vì hỏa thiêu những người Kháng Cách trong lúc trị vì.
Elizabeth I Elizabeth I 7 tháng 9, 1533
Cung Greenwich
17 tháng 11, 1558
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 15 tháng 1, 1559)
24 tháng 3, 1603
Cung Richmond
69 tuổi
Con gái của Henry VIII với Anne Boleyn; còn gọi là "Nữ hoàng Đồng trinh" hay "Gloriana".

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/608456/House-of-Tudor House of Tudor. (2010). In Encyclopædia Britannica. Retrieved 6 March 2010, from Encyclopædia Britannica Online
  2. ^ C.S.L. Davis, "Tudor: What's in a Name?" History (Jan. 2012) Volume 97, Issue 325, pp 24–42, online

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Black, J. B. The Reign of Elizabeth: 1558-1603 (2nd ed. 1958) survey by leading scholar online edition
  • Bridgen, Susan (2001). New Worlds, Lost Worlds: The Rule of the Tudors, 1485–1603.
  • Cunningham, Sean. Henry VII (2007)
  • Garvin, Katharine (ed). The Great Tudors. E.P. Dutton and Co. Inc., 1935. ISBN 0-8414-4503-6
  • Edwards, Philip. The Making of the Modern English State: 1460–1660 (2004)
  • Guy, John. The Tudors: A Very Short Introduction (2010)
  • Guy, John. Tudor England (1990)
  • Kinney, Arthur F. and David W. Swain. Tudor England: An Encyclopedia. Garland, 2001. ISBN 0-8153-0793-4.
  • Loades, David. Intrigue and Treason: The Tudor Court 1547–1558. Pearson Education Limited, 2004. ISBN 0-631-17163-0.
  • Loades, David M. The Reign of Mary Tudor: Politics, Government & Religion in England, 1553–58 (1991)
  • MacCaffrey Wallace T. Elizabeth I (1993)
  • Mackie, J. D. The Earlier Tudors, 1485–1558 (1952)
  • Neale, J. E. Queen Elizabeth I: A Biography (1934)
  • Scarisbrick, J. J. Henry VIII (1968)
  • Tittler, Robert and Norman Jones. A Companion to Tudor Britain. Blackwell Publishing, 2004. ISBN 0-631-23618-X.
  • Wagner, John A. Historical Dictionary of the Elizabethan World: Britain, Ireland, Europe, and America (1999) online edition

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

House of Tudor
Tiền vị:
House of York
Ruling house of the Kingdom of England
1485–1603
Kế vị
House of Stuart