Truyện tranh Việt Nam

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Thần đồng đất Việt, một bộ truyện tranh ấn tượng của Việt Nam.

Truyện tranh Việt Nam đề cập đến các loại hình truyện tranh sáng tác tại Việt Nam, cũng như phong cách, thể loại truyện tranh ở quốc gia này.

Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]

Nhìn chung hiện nay, truyện tranh Việt Nam chưa thực sự phát triển mạnh do sự ảnh hưởng của truyện tranh nước ngoài, yếu khâu kịch bản, sự khắt khe của độc giả trong nước khi vẫn coi truyện tranh như một thể loại văn hóa bình dân, sự định hướng văn hóa chưa đúng của người lớn với trẻ em. Truyện tranh Việt Nam đang trong giai đoạn định hình phong cách hiện đại[1] nhưng vẫn phát triển khá bế tắc, khó đoán định[2].

Theo cách hiểu truyền thống ở Việt Nam thì truyện tranh chủ yếu dành cho đối tượng là thiếu nhi[3] như trẻ em, học sinh, sinh viên, các đối tượng lớn tuổi hơn ít tiếp cận với loại hình này và đây dường như là thị trường chưa được khai thác. Một đánh giá cho biết truyện tranh cho lứa tuổi thiếu nhi ở Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận và đang dần định hình phong cách, tuy nhiên, thị trường truyện tranh cho người lớn vẫn còn bỏ ngỏ và được ví như mảnh đất màu mỡ đang bị bỏ hoang[4]. Thậm chí có những quan điểm còn nặng nề về truyện tranh là gây ảnh hưởng đến tâm hồn của trẻ em[5].

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Nhìn chung, truyện tranh Việt Nam có hàng chục năm lịch sử hình thành và phát triển và hiện nay đang ở giai đoạn chuyển đổi đến hình thức chuyên nghiệp[2]. Những bức phát triển của truyện tranh Việt Nam hiện đại có thể chia (tương đối) thành một số giai đoạn

1986 - 1990[sửa | sửa mã nguồn]

Giai đoạn 1986 - 1990 là giai đoạn được coi là thời kỳ đỉnh cao rực rỡ của truyện tranh nội Việt Nam với sự đa dạng về mọi thể loại, từ truyện tranh lịch sử, truyện cổ tích, truyện dân gian, truyện trinh thám, truyện ngụ ngôn nước ngoài như Thánh Gióng, Thạch Sanh, Mai An Tiêm, Sọ Dừa, Truyện cổ các dân tộc thiểu số...[6], số lượng phát hành truyện tranh cũng đạt những cột mốc rất lớn ít nhất từ 1.100 - 1.500 bản, cao nhất có khi lên đến 80.000 - 150.000 bản đối với bản truyện Tướng quân họ Đoàn của Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc, tranh Nguyễn Hữu Thụ, lời Đoàn Bích Ngọc[6].

Trong giai đoạn này, tỉnh thành nào ở Việt Nam cũng có nhà xuất bản phát hành truyện tranh. Trong đó trọng tâm là các nhà xuất bản lớn như Nhà xuất bản Kim Đồng, Nhà xuất bản Trẻ, Nhà xuất bản Măng non Thành phố Hồ Chí minh, Nhà xuất bản Văn hóa. Thời kỳ này Việt Nam cũng có đội ngũ họa sĩ truyện tranh tâm huyết như họa sĩ Mai Long, Ngô Mạnh Lân, Tạ Thúc Bình, Tạ Lựu... được coi là những họa sĩ gạo cội vẽ truyện tranh với số lượng tác phẩm đồ sộ, ghi dấu nhất ấn với loạt truyện cổ tích, thần thoại. Những truyện tranh thời kỳ đầu phần lớn in trên chất liệu giấy xấu, chỉ hai màu đen trắng... nhưng vẫn có thu hút rất đông các thế hệ độc giả. Vẽ truyện tranh cũng được coi là một nghề nóng của họa sĩ lúc bấy giờ[6].

1990 đến nay[sửa | sửa mã nguồn]

Giai đoạn sau năm 1990, giai đoạn này truyện tranh Việt Nam tiếp tục phát triển tuy không rầm rộ như giai đoạn trước, truyện tranh Việt Nam chưa có nhiều thành tích đáng kể như thời kỳ 1986-1990[6] nhưng vẫn có những bộ truyện đi vào lòng độc giả như Dũng sĩ Hesman[7] của họa sĩ Hùng Lân phóng tác theo truyện tranh nước ngoài. Bên cạnh đó còn có bộ Siêu nhân Việt Nam do nhóm tác giả Dương Thiên VươngTrương Hùng Lân thực hiện theo phong cách của Dũng sĩ Hesman. Ngoài ra còn có các truyện Dế mèn phiêu lưu ký do Nhà xuất bản Kim Đồng, họa sĩ Tạ Huy Long, truyện Tô Hoài. Trong thời kỳ này, Hùng Lân là họa sĩ được chú ý với sự tâm huyết cho truyện tranh Việt Nam và liên tục cho ra đời nhiều tác phẩm có ý nghĩa như Cô Tiên Xanh, Vó Ngựa Sài Gòn, Thằng Bờm, Người đầu tiên lên mặt trăng[7].

Đáng chú ý trong thời gian này là sự xâm nhập và tấn công dữ dội vào thị trường truyện tranh Việt Nam của các dòng truyện tranh nước ngoài, ban đầu là dòng truyện comic của phương Tây, sau đó là sự xâm nhập mạnh mẽ và thống trị của dòng truyện manga Nhật Bản điển hình là các truyện như Doraemon, Bảy viên ngọc rồng... tiếp sau đó là sự xâm nhập, ảnh hưởng của các dòng truyện theo thể loại manhwa Hàn Quốc với các thể loại truyện tình cảm lãng mạn, manhua Trung Quốc với các thể loại chuyển thể từ các tiểu thuyết kiếp hiệp, truyện lịch sử, truyện về hoang tưởng.... với những nét vẽ tinh xảo, sống động và đầy trí tưởng tượng cùng nội dung hiện đại, gần gũi[2], có những giai đoạn mà Truyện tranh nước ngoài tràn ngập thị trường sách cho thanh thiếu nhi[8] Một ước tính cho thấy, trước năm 2003, trung bình Việt Nam xuất bản 4.000 đầu truyện tranh/năm với số bản in khoảng 3.000 bản/đầu truyện, nhưng vào một thời điểm chỉ trong tám tháng đầu năm 2003, con số này đã lên tới 13.000 đầu truyện qua đó chứng tỏ sức hút ngày càng mạnh mẽ của truyện tranh, trong đó có tới 7/10 thiếu nhi ở thành phố được hỏi đều có mua và đọc truyện tranh, và 10/10 trong số đó đều thích truyện tranh[8].

Một bộ truyện mang phong cách vẽ của Việt Nam.

Trong thời gian từ năm 2000 trở lại đây, truyện tranh Việt Nam cũng có những nổ lực lớn, một số đơn vị đã tung ra thị trường truyện tranh Việt cho người Việt, khởi đầu là TV comics với một loạt truyện cho thiếu nhi và cả người lớn trong đó có truyện tranh của nhóm B.R.O (thành phố Hồ Chí Minh) đã được Nhật Bản đề nghị hợp tác xuất bản, sau đó nhiều đơn vị cũng mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực này và thu hút số lượng lớn đội ngũ họa sĩ, sáng tác có chất lượng[1]. Trong những năm gần đây đáng chú ý có bộ Thần đồng đất Việt do công ty Phan Thị phát hành đã gây được tiếng vang lớn và chiếm thị phần đáng kể trong thị trường truyện tranh. Đây được cho là bộ truyện tranh dài kỳ đầu tiên thành công cả về mặt doanh thu và uy tín và đã thắng lợi ngay trong thời điểm truyện tranh ngoại còn đang phát triển mạnh[9]. Tuy nhiên sau khi hoạ sĩ Lê Linh từ bỏ dự án, Thần đồng đất Việt không còn trong thời kỳ hoàng kim, phải chuyển qua nhiều nhà xuất bản nhỏ hơn để xin giấy phép với số lượng bản in cầm chừng (1.000 bản).

Nhìn chung, truyện tranh Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn định hình hết sức chật vật, không những chưa thể cạnh tranh với truyện tranh nước ngoài mà còn vì đề tài có thể được cấp phép cũng vô cùng bị hạn chế (với lý do vi phạm thuần phong mỹ tục (?!) ăn theo xu hướng gia tăng kiểm duyệt chặt chẽ truyện tranh nói chung ở Việt Nam (truyện tranh ngắn Hàng xóm của hoạ sĩ Thành Phong là một ví dụ gần đây nhất).[10] Một số bộ truyện đáng chú ý khác như Danh nhân đất Việt, Mai Mơ và Chi Li, Tomi Happy, Tý Quậy, Sát thủ đầu mưng mủ, Tắt đèn, Chí Phèo, Giông tố, Học sinh chân kinh của B.R.O. Bộ Đất Rồng của các tác giả Đinh Việt Phương, Đỗ Như Trang, Lê Lâm Viên (công ty 3D Art xuất bản) đã được giải thưởng quốc tế Manga năm 2012[1] Bên cạnh đó, các triển lãm về truyện tranh cũng thường xuyên giới thiệu các ngòi bút trẻ tài năng (nhưng chưa thể phát hành sách) của làng truyện Việt Nam đương đại.

Thực trạng hiện nay[sửa | sửa mã nguồn]

Những thể loại truyện tranh của Việt Nam không được các nhà xuất bản trong nước chú ý do độc giả trẻ Việt chỉ chuộng manga, manhwa, manhua, comic (của phương Tây), và ở Việt Nam, chưa thành hình đội ngũ họa sĩ truyện tranh Việt Nam chuyên nghiệp có kỹ năng cao và đây vẫn còn là mảng trống lớn vì không được chú tâm đào tạo[2] và một thực tế thì so với truyện tranh ngoại, còn có quá ít truyện tranh theo phong cách của Việt Nam và truyện tranh Việt Nam còn quá nặng về tính giáo dục theo kiểu giáo điều sách vở, nhồi nhét, khô khan, hình vẽ chưa sinh động, hấp dẫn[8], các họa sĩ, nhóm sáng tác truyện tranh, các công ty xuất bản truyện tranh... dù tâm huyết nhưng cũng chỉ có thể cho ra những sản phẩm mang tính chất lẻ tẻ, khó xây dựng được con đường đúng hướng cho truyện tranh Việt Nam[2][11].

Về nội dung, những năm gần đây, truyện cổ tích xuất bản dưới dạng truyện tranh với hình thức đẹp, bắt mắt đã xuất hiện, nhưng nhiều truyện đã không đưa những chi tiết được coi như linh hồn của câu chuyện cổ. Ví dụ như truyện Tấm Cám của Nhà xuất bản Tổng hợp Đồng Nai được đặt lại tựa: cô Tấm và truyện cô Tấm bị cắt lược hết câu thần chú âu yếm gọi cá của Tấm: "Bống bống bang bang, lên ăn cơm vàng, cơm bạc nhà ta, chớ ăn cơm hẩm, cháo hoa nhà người", hay lời nói như thơ của bà cụ nhân hậu: "Thị ơi, thị rụng bị bà…". Thay vào đó là những câu thoại kiểu như: "Tấm, mày hâm à, mày câm à, sao mày đâm thủng cái mâm…". Cùng với đó là những ngôn từ rất "hiện đại" như "bái bai, thấy chết liền…", có những truyện viết sai lệch nội dung, hoặc đưa vào các tình tiết hư cấu, sai sự thật nhằm mục đích gây cười. Truyện cổ tích Nghìn lẻ một đêm của Nhà xuất bản Kim Đồng đã được phóng tác quá mức, mang những nội dung phản cảm với những cảnh hôn nhau và câu từ yêu đương thô tục được biên tập, vận dụng tối đa, dù đây là cuốn sách dành cho thiếu nhi[12].

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]