Âm hoàng hậu (Hán Hòa Đế)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Hiếu Hòa Âm hoàng hậu
孝和陰皇后
Hán Hòa Đế Hoàng hậu
Hoàng hậu nhà Hán
Tại vị96 - 102
Tiền nhiệmChương Đức Đậu Hoàng hậu
Kế nhiệmHòa Hi Đặng Hoàng hậu
Thông tin chung
Phối ngẫuHán Hòa Đế
Lưu Triệu
Thân phụÂm Cương
Sinh?
Nam Dương, Hà Nam
Mất103
Lạc Dương
An tángLâm Bình Đình bộ (臨平亭部)

Hiếu Hòa Âm hoàng hậu (chữ Hán: 孝和陰皇后, ? - 103), hay còn gọi Phế hậu Âm thị (廢后陰氏), là một Hoàng hậu nhà Hán, Hoàng hậu đầu tiên của Hán Hòa Đế Lưu Triệu.

Sau Quang Vũ Quách hoàng hậu của Hán Quang Vũ Đế, bà là vị Hoàng hậu thứ hai của Đông Hán bị phế truất. Trong khi đó, bà lại có quan hệ họ hàng với Kế hậu của Quang Vũ Đế là Âm Lệ Hoa.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Âm hoàng hậu xuất thân danh giá, dòng dõi gia tộc Tân Dã Âm thị (新野陰氏) ở huyện Tân Dã, quận Nam Dương, Hà Nam, có nguồn gốc từ Quản Trọng nước Tề. Bà là con gái của Âm Cương (陰綱), cháu nội của Âm Thức (陰識) - chính là anh trai cả của Quang Liệt Âm hoàng hậu, Kế hoàng hậu của Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú[1]. Theo Hậu Hán thư ghi lại, Hoàng hậu Âm thị từ nhỏ thông tuệ, giỏi đọc sách và các món nữ công gia chánh, cầm kì thi họa.

Năm Vĩnh Nguyên thứ 4 (92), Âm thị nhập cung, do là họ hàng với Quang Liệt hoàng hậu nên rất được chiếu cố, được phong làm Quý nhân, rất được Hán Hòa Đế sủng ái[2].

Năm thứ Vĩnh Nguyên 8 (96), sau nhiều lần bàn định, Âm thị được lập làm Hoàng hậu[3]. Ngoại thích họ Âm do đó cũng được gia ân, cha bà Âm Cương được phong Ngô Phòng hầu (吳房侯), quan tước đặc biệt chiếu cố, 3 người anh em của Âm hoàng hậu là Âm Dật (陰軼), Âm Phụ (陰輔) và Âm Xưởng (陰敞) đều vào cung phong làm Hoàng môn Thị lang (黃門侍郎).

Bị phế[sửa | sửa mã nguồn]

Cũng trong năm Vĩnh Nguyên thứ 8, cháu nội của Khai quốc công thần Đặng VũĐặng Tuy tiến cung, phong Quý nhân. Từ khi Đặng Quý nhân xuất hiện, Âm hậu càng bị Hán Hòa Đế chán ghét do thói ghen tuông mù quáng. Trong khi Hán Hòa Đế đang hiếm muộn, Đặng Quý nhân luôn tạo điều kiện cho Hòa Đế ân ái với các phi tần khác thì Âm hoàng hậu lại ngăn cản, bắt Hòa Đế xa lánh cung phi. Đặng Quý nhân từ đó ngày càng nổi tiếng hiền đức ở trong cung.

Năm Vĩnh Nguyên thứ 13 (101), Hán Hòa Đế lâm bệnh, ở trong Chương Đức cung, có ban lệnh: "Không ai được vào nếu không được gọi". Âm hậu thấy Hòa Đế bệnh nặng, bèn nói với mọi người rằng sau này Hòa Đế chết, mình được đắc chí trả thù Đặng Quý nhân. Có cung nữ thương Đặng Quý nhân bèn đi báo, Đặng Quý nhân ca thán: "Ta dụng tâm đối đãi Hoàng hậu, không những không được lòng cảm thương của người, lại bị xem là tội đồ. Ta tuy thân phận đàn bà, nhưng cũng xin như Chu Công thỉnh mệnh giúp bệnh Chu Vũ vương; Việt Cơ tự sát vì Sở Chiêu vương. Như thế, trên có thể báo đáp thiên ân của Hoàng đế, dưới có thể bảo toàn gia tộc họ Đặng tránh họa diệt môn, tránh cho bản thân ta bị biến thành Nhân trư nhục nhã"[4].

Năm Vĩnh Nguyên thứ 14 (102), có người tố cáo Âm hậu bí mật nhờ bà ngoại là Đặng Chu (鄧朱) nuôi độc trùng để hại Đặng Quý nhân. Hán Hòa Đế tức giận, lệnh cho Trung thường thị Trương Thận (張慎) và Thượng thư Trần Bao (陳褒) thẩm vấn Đặng Chu cùng những người có liên can. Hai người con của Đặng Chu tên là Phụng (奉), Nghi (毅) cùng em trai của Âm hậu là Âm Dật và Âm Phụ bị tra khảo. Phụng, Nghi và Âm Phụ bị chết trong ngục[5]. Hán Hòa Đế cho rằng Âm hậu thất đức, bèn sai Tư đồ Lỗ Cung (魯恭) đến Trường Thu cung bảo sách và thu ấn Hoàng hậu, rồi ra chỉ đày bà vào Đồng cung (桐宮) - nơi giam giữ tội nhân.

Năm đó, tháng 6, ngày Tân Mão, ra chỉ phế truất Hoàng hậu Âm thị, Ngô Phòng hầu Âm Cương tự sát[6]; Âm Dật, Âm Xưởng cùng nhà ngoại của Âm hậu đều bị bãi chức, phải di dời đến nơi khác[7]. Năm Vĩnh Nguyên thứ 15 (103), uất ức về việc bị phế, Âm thị qua đời, độ chừng 23 tuổi, được an táng ở Lâm Bình Đình bộ (臨平亭部)[8].

Vào năm Vĩnh Sơ thứ 4 (110), Đặng Thái hậu nắm quyền thiên hạ, ra chỉ những người trong nhà Âm hậu có thể quay về cố hương, trao trả lại tài sản cho họ hơn 500 vạn thạch[9].

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ 《后汉书·卷十上·皇后纪第十上》:和帝阴皇后讳某,光烈皇后兄执金吾识之曾孙也。
  2. ^ 《后汉书·卷十上·皇后纪第十上》:后少聪慧,善书艺。永元四年,选入掖庭,以先后近属,故得为贵人。有殊宠。
  3. ^ 《后汉书·卷十上·皇后纪第十上》:八年,遂立为皇后。
  4. ^ Hậu Hán thư - Hoàng hậu kỉ - "Hòa Hi Đặng hoàng hậu"
  5. ^ 《后汉书·卷十上·皇后纪第十上》:后外祖母邓朱出入宫掖。十四年夏,有言后与朱共挟巫蛊道,事发觉,帝遂使中常侍张慎与尚书陈褒于掖庭狱杂考案之。朱及二子奉、毅与后弟轶、辅、敞辞语相连及,以为祠祭祝诅,大逆无道。奉、毅、辅考死狱中。帝使司徒鲁恭持节赐后策,上玺绶,迁于桐宫………
  6. ^ 《后汉书·卷四·孝和孝殇帝纪第四》:六月辛卯,废皇后阴氏,后父特进纲自杀。
  7. ^ 《后汉书·卷十上·皇后纪第十上》:父特进纲自杀。轶、敞及朱家属徙日南比景县,宗亲外内昆弟皆免官还田里。
  8. ^ 《后汉书·卷十上·皇后纪第十上》:以忧死。立七年,葬临平亭部。
  9. ^ 《后汉书·卷十上·皇后纪第十上》:永初四年,邓太后诏赦阴氏诸徙者悉归故郡,还其资财五百余万。
  • Nguyễn Tôn Nhan (1997), Hậu phi truyện, Nhà xuất bản Phụ nữ
  • Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
  • Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, Nhà xuất bản Hà Nội