Đại dịch COVID-19 tại Trung Quốc đại lục

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Dịch COVID-19 tại Trung Quốc đại lục
COVID-19 Outbreak Cases in Mainland China.svg
Số ca nhiễm bệnh 2019-nCoV tại từng tỉnh của Trung Quốc đại lục [1]
COVID-19 cases in mainland China by Prefectures.png
Dịch bệnhBệnh virus corona 2019 (COVID-19) (COVID-19)
Chủng virusCoronavirus mới (2019-nCoV) (SARS-CoV-2)
Trường hợp đầu tiênngày 1 tháng 12 năm 2019
Nguồn gốcVũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc[2]
Trường hợp xác nhận82.974
Phục hồi78.261
Tử vong
4.634
2020 coronavirus outbreak in China.svg

Đại dịch COVID-19 đã được phát hiện đầu tiên do một nhóm bệnh nhân nhiễm bệnh bệnh viêm phổi bí ẩn ở thành phố Vũ Hán, thủ phủ của tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc đại lục. Một bệnh viện Vũ Hán đã thông báo cho một trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh địa phương (CDC) vào ngày 27 tháng 12 năm 2019. Vào ngày 31 tháng 12, CDC Vũ Hán thừa nhận có một nhóm bệnh viêm phổi không rõ liên quan đến Chợ hải sản Hoa Nam, sau khi các tài liệu chưa được xác minh xuất hiện trên Internet. Sự bùng phát dịch bệnh tiềm tàng đã sớm thu hút sự chú ý trên toàn quốc, bao gồm cả Ủy ban Y tế Quốc gia (NHC) tại Bắc Kinh, người đã gửi các chuyên gia đến Vũ Hán vào ngày hôm sau. Vào ngày 8 tháng 1, một loại coronavirus mới được xác định là nguyên nhân gây viêm phổi.[3] Trình tự của virus đã sớm được công bố trên cơ sở dữ liệu truy cập mở.[4] Các biện pháp được thực hiện bởi Trung Quốc đã được nhiều người trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ca ngợi.[5][6][7] Phản ứng của Trung Quốc dường như minh bạch hơn nhiều, đặc biệt là khi so sánh với cách nước này phản ứng với SARS năm 2003.[8]

Tuy nhiên, phản ứng chậm trễ và gây tranh cãi của chính quyền Vũ Hán và Hồ Bắc đã không thể ngăn chặn được sự bùng phát trong giai đoạn đầu, dẫn đến sự chỉ trích từ công chúng và giới truyền thông.[9] Đến ngày 29 tháng 1, virus đã lan sang tất cả các tỉnh của Trung Quốc đại lục.[10][11][12] Đến ngày 8 tháng 2, hơn 724 người đã chết vì viêm phổi liên quan đến nhiễm trùng coronavirus và 34.878 được xác nhận là bị nhiễm bệnh. Chỉ riêng ở Hồ Bắc, đã có 24.953 trường hợp nhiễm trùng và 699 trường hợp tử vong liên quan.[13] Tất cả các tỉnh của Trung Quốc đại lục đã bắt đầu mức phản ứng cao nhất đối với tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng.[14] WHO tuyên bố ổ dịch là " tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng " vào ngày 31 tháng 1, vì sợ rằng vi-rút lây lan ra khỏi Trung Quốc đến nơi không có hệ thống chăm sóc sức khỏe mạnh mẽ, bất chấp sự tin tưởng vào nỗ lực của Trung Quốc.[15]

Số ca nhiễm COVID-19 tại Trung Quốc đại lục ()
     tử vong        hồi phục        xác nhận        chẩn đoán lâm sàng (CĐLS)        xác nhận/CĐLS
Ngày
Số ca nhiễm
(không tính CĐLS)
Số ca nhiễm
(bao gồm CĐLS)
2020-01-16
45(-------)
2020-01-17
62(+38%)
2020-01-18
121(+95%)
2020-01-19
198(+64%)
2020-01-20
291(+47%)
2020-01-21
440(+51%)
2020-01-22
571(+30%)
2020-01-23
830(+45%)
2020-01-24
1.287(+55%)
2020-01-25
1.975(+53%)
2020-01-26
2.744(+39%)
2020-01-27
4.515(+64%)
2020-01-28
5.974(+32%)
2020-01-29
7.711(+29%)
2020-01-30
9.692(+26%)
2020-01-31
11.791(+22%)
2020-02-01
14.380(+22%)
2020-02-02
17.205(+20%)
2020-02-03
20.438(+19%)
2020-02-04
24.324(+19%)
2020-02-05
28.018(+15%)
2020-02-06
31.161(+11%)
2020-02-07
34.546(+11%)
2020-02-08
37.198(+7,7%)
2020-02-09
40.171(+8,0%)
2020-02-10
42.638(+6,1%)
48.315(-------)
2020-02-11
44.653(+4,7%)
55.220(+14%)
2020-02-12
46.472(+4,1%)
58.761(+6,4%)
2020-02-13
48.467(+4,3%)
63.851(+8,7%)
2020-02-14
49.970(+3,1%)
66.492(+4,1%)
2020-02-15
51.091(+2,2%)
68.500(+3,0%)
2020-02-16
70.548(+3,0%)
2020-02-17
72.436(+2,7%)
2020-02-18
74.185(+2,4%)
2020-02-19
75.003(+1,1%)
2020-02-20
75.891(+1,2%)
2020-02-21
76.288(+0,5%)
2020-02-22
76.936(+0,8%)
2020-02-23
77.150(+0,3%)
2020-02-24
77.658(+0,7%)
2020-02-25
78.064(+0,5%)
2020-02-26
78.497(+0,6%)
2020-02-27
78.824(+0,4%)
2020-02-28
79.251(+0,5%)
2020-02-29
79.824(+0,7%)
2020-03-01
80.026(+0,3%)
2020-03-02
80.151(+0,2%)
2020-03-03
80.270(+0,1%)
2020-03-04
80.409(+0,2%)
2020-03-05
80.552(+0,2%)
2020-03-06
80.651(+0,1%)
2020-03-07
80.695(+0,1%)
2020-03-08
80.735(+0,05%)
2020-03-09
80.775(+0,05%)
2020-03-10
80.778(+0,03%)
2020-03-11
80.793(+0,02%)
2020-03-12
80.813(+0,02%)
2020-03-13
80.824(+0,01%)
2020-03-14
80.844(+0,02%)
2020-03-15
80.860(+0,02%)
2020-03-16
80.881(+0,02%)
2020-03-17
80.894(+0,02%)
2020-03-18
80.928(+0,04%)
2020-03-19
80.967(+0,05%)
2020-03-20
81.008(+0,05%)
2020-03-21
81.054(+0,06%)
2020-03-22
81.093(+0,05%)
2020-03-23
81.171(+0,10%)
2020-03-24
81.218(+0,06%)
Từ ngày 10 tháng 2 năm 2020, số ca nhiễm bao gồm các ca ở tỉnh Hồ Bắc không được xét nghiệm virus nhưng được chẩn đoán lâm sàng dựa trên các triệu chứng và hình ảnh y khoa có dấu hiệu viêm phổi, và được tô màu da cam nhạt trong các ngày 10–15 tháng 2 năm 2020.[16]

Từ ngày 16 tháng 2 năm 2020 dữ liệu không có số ca được chẩn đoán lâm sàng riêng biệt.
Từ ngày 19 tháng 2 năm 2020, chỉ những ca được xét nghiệm virus mới được tính trong tổng số ca nhiễm (nhưng những ca chẩn đoán lâm sàng đã tính trước đó vẫn không bị loại bỏ).[17]

Dữ liệu được lấy từ báo cáo hàng ngày của Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốcbáo cáo hàng ngày của Ủy ban Y tế tỉnh Hồ Bắc (từ ngày 12 tháng 2 năm 2020).

Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình cảnh báo về một 'tình huống nghiêm trọng' mà Trung Quốc phải đối mặt.[18][19] Bộ Chính trị thành lập một nhóm hàng đầu đặc biệt để kiểm soát dịch bệnh do Thủ tướng Lý Khắc Cường lãnh đạo. Lễ mừng năm mới của Trung Quốc đã bị hủy bỏ. Hành khách đã được kiểm tra nhiệt độ của họ.[20] Các lệnh kiểm soát dịch bệnh (CEC) đã được hình thành ở các khu vực khác nhau bao gồm Vũ Hán và Hồ Bắc. Nhiều dịch vụ xe buýt liên tỉnh [21] và dịch vụ đường sắt đã bị đình chỉ hoạt động.[22] Đến ngày 29, tất cả các thành phố Hồ Bắc đã bị cách ly.[23] Luật giới nghiêm đang được áp dụng tại Huanggang, Ôn Châu [24] và các thành phố khác ở Đại lục.[25] Khu vực này cũng chứng kiến sự thiếu hụt lớn khẩu trang và các thiết bị y tế bảo vệ khác, mặc dù chính nó là trung tâm sản xuất các sản phẩm này của cả thế giới.[26]

Với các trường hợp nhiễm bệnh được báo cáo ngày càng tăng, nỗi sợ hãi được nâng cấp cùng với sự phân biệt đối xử trong khu vực ở Trung Quốc và sự phân biệt chủng tộc bên ngoài Trung Quốc, bất chấp những lời kêu gọi ngăn chặn sự phân biệt đối xử của nhiều chính phủ.[27][28] Một số tin đồn đã xuất hiện trên các phương tiện truyền thông xã hội Trung Quốc, cùng với những nỗ lực chống tin đồn của truyền thông và chính phủ.[29][30]

Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Lo sợ một đợt dịch SARS khác[sửa | sửa mã nguồn]

Các bệnh truyền nhiễm mới áp đặt một mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe của công chúng. Nguồn gốc của chúng thường bí ẩn mặc dù đã có nhiều nỗ lực nghiên cứu.[31] Mặc dù coronavirus ở người (CoV) đã được biết đến như là mầm bệnh chính gây ra cảm lạnh thông thường,[32][33] một loại coronavirus mới, cụ thể là SARS-CoV, đã gây ra dịch bệnh liên quan đến 29 quốc gia trong năm 2002-03, lây nhiễm 8098 người và giết chết 774 người. Bằng chứng cho thấy virus có thể có nguồn gốc từ một coronavirus động vật nhưng bằng cách nào đó đã xâm nhập vào quần thể người.[34][35] Sự bùng phát của nó cũng ngụ ý rằng coronavirus động vật có thể là mối nguy hiểm tiềm tàng cho con người.

Kể từ khi dịch SARS năm 2003 bùng phát, công chúng và cộng đồng khoa học ở Trung Quốc đã lo lắng về sự trở lại tiềm tàng của virus chết người, điều này thúc đẩy chính phủ Trung Quốc cải tổ hệ thống y tế công cộng để xử lý khủng hoảng y tế công cộng tiếp theo.[36][37][38] Là một phần của cải cách, Trung Quốc đã mở rộng mạng lưới phòng thí nghiệm để xử lý mầm bệnh của các bệnh truyền nhiễm, bao gồm phòng thí nghiệm BSL-4 mới được xây dựng ở Vũ Hán và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia để điều tra bệnh viêm phổi với những nguyên nhân không rõ ràng.[39] Zeng Guang, Nhà khoa học trưởng tại CDC Trung Quốc, tin rằng một thông tin nhanh hơn về thông tin dịch bệnh là bài học mà Trung Quốc học được từ vụ dịch SARS, vì việc thiếu thông tin phát hành làm xấu đi sự bùng phát.

Với hệ thống y tế công cộng được cải thiện, Trung Quốc đã xử lý một số trường hợp khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng. Để đối phó với dịch cúm H1N1 2009 bắt đầu từ Mexico, Trung Quốc đã phát triển và phân phối vắc-xin cho 100 triệu người trong vòng vài tháng như một biện pháp phòng ngừa tích cực.[38] Trong đợt bùng phát H7N9 năm 2013 ở Đông Trung Quốc, hệ thống y tế của nước này đã xác định mầm bệnh 5 ngày sau khi dịch bùng phát. Các bộ xét nghiệm chẩn đoán được thiết kế và phân phối cho tất cả các tỉnh của Đại lục 3 ngày sau khi xác định. Trong vòng vài tháng, vắc-xin hiệu quả đã được phát triển. Bên cạnh đó, nhóm học giả Trung Quốc Li Lanjuan là người đầu tiên tiết lộ các phương thức lây truyền của virus, cơ chế phân tử và điều trị hiệu quả.[40]

Tuy nhiên, như tờ Southern Metropolis Daily chỉ ra, mặc dù mọi người chú ý nhiều hơn đến sức khỏe cộng đồng, nhưng nguồn tài trợ của chính phủ cho hệ thống y tế là không đủ, vì CDC ở các thành phố nhỏ hơn phải giảm nhân viên. 10 năm sau khi dịch SARS bùng phát, rất ít người đeo mặt nạ khi họ có triệu chứng hô hấp và các bệnh viện đã cắt các phòng khám sốt.[41] Mặc dù tự tin chiến thắng trong trận chiến tiếp theo chống lại SARS, Zhong Nanshan, người nổi tiếng trong việc chống lại dịch SARS năm 2003, vẫn giữ thái độ bảo thủ về việc liệu các quan chức Trung Quốc có nói dối với mọi người về dịch bệnh hay không.[38]

Animated Map of 2019-nCoV Confirmed Cases in Greater China

Mainland China refers to the part of Greater China excluding Hong Kong, MacaoĐài Loan.

Dịch coronavirus mới[sửa | sửa mã nguồn]

Vào ngày 1 tháng 12 năm 2019, một bệnh nhân viêm phổi do virus không rõ nguyên nhân đã được nhập viện tại Bệnh viện Jinyintan, một bệnh viện chuyên về các bệnh truyền nhiễm ở Vũ Hán, Trung Quốc. Bệnh nhân này là trường hợp nhiễm trùng 2019-nCoV sớm nhất được biết đến. Mặc dù bệnh nhân không có bất kỳ tiếp xúc nào với Chợ hải sản Hoa Nam, một chợ bán buôn bán hải sản và động vật sống, một đợt bùng phát virus bắt đầu xảy ra ở những người tiếp xúc với thị trường kể từ ngày 10 tháng 12.[42][43] Sự bùng phát dịch không được chú ý cho đến khi một nữ bác sĩ Vũ Hán tìm thấy một nhóm bệnh nhân nhiễm chứng viêm phổi không rõ ràng và thông báo cho bệnh viện của cô vào ngày 27 tháng 12.[44] Một bệnh viện Vũ Hán khác đã gửi một mẫu có virus đến Trung tâm lâm sàng y tế công cộng Thượng Hải (Thượng Hải PHC) vào ngày 26 tháng 12. Mẫu này sau đó được xác nhận có chứa virus mới.

Tin tức về dịch này đã được công khai vào ngày 31 tháng 12, sau khi có tin đồn về nó lưu hành trên Internet.[42] Kể từ đó, virus đã lan sang tất cả các tỉnh của Trung Quốc đại lục và nước ngoài. Đến ngày 2 tháng 2, tại Trung Quốc đại lục, hơn 490 người đã chết vì viêm phổi do nhiễm coronavirus và 24.313 người được xác nhận là bị nhiễm bệnh. Chỉ riêng ở Hồ Bắc, đã có 16.678 trường hợp nhiễm bệnh và 479 trường hợp tử vong liên quan.[45] WHO đã tuyên bố bùng phát một trường hợp khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng của mối quan tâm quốc tế, vào ngày 31 tháng 1,[12] vì sợ rằng vi-rút lây lan ra khỏi Trung Quốc đến nơi không có hệ thống chăm sóc sức khỏe mạnh mẽ, mặc dù WHO vẫn tin tưởng vào nỗ lực của Trung Quốc.[15]

Các ca bệnh ban đầu đều xung quanh chợ bán thịt động vật cho thấy khả năng lây truyền từ người sang người, và sau này virus này được phát hiện có khả năng truyền từ người bệnh sang người khác.[46] Đã có trường hợp bệnh nhân không có triệu chứng nào đã truyền virus cho người khác.[47][48] Theo NHC Trung Quốc, virus lây truyền qua các giọt hoặc tiếp xúc gần,[49] trong khi một số đề xuất rằng phân cũng có thể là nơi virus ẩn náu và truyền từ đó.[50][51] Các triệu chứng điển hình của nhiễm virus bao gồm sốt, ho khan, khó thở, đau đầu và viêm phổi,[52] thường được phát triển sau thời gian ủ bệnh kéo dài tới 2 tuần.[53] Nhưng có những trường hợp nhẹ nhưng nhiễm trùng, làm phức tạp các nỗ lực kiểm soát dịch.[54] Người ta cũng nhận thấy rằng bệnh nhân có thể truyền virus ngay cả trong thời gian ủ bệnh.[55]

Phản ứng ban đầu của Vũ Hán[sửa | sửa mã nguồn]

Một trong những thông báo sớm nhất của Vũ Hán MHC về dịch bệnh viêm phổi. Nó được đăng lần đầu tiên trên Weibo vào ngày 30 tháng 12 năm 2019 và được Trung tâm Phòng chống dịch bệnh Vũ Hán xác nhận vào ngày hôm sau (31 tháng 12).

Viêm phổi bí ẩn bùng phát[sửa | sửa mã nguồn]

Phát hiện[sửa | sửa mã nguồn]

Vào ngày 1 tháng 12 năm 2019, một bệnh nhân viêm phổi do virus không rõ nguyên nhân đã được nhập viện tại Bệnh viện Kim Ngân Đàm (Jinyintan), một bệnh viện chuyên về các bệnh truyền nhiễm ở Vũ Hán, Trung Quốc. Bệnh nhân này là trường hợp nhiễm trùng 2019-nCoV sớm nhất được biết đến. Mặc dù bệnh nhân không có bất kỳ tiếp xúc nào với Chợ hải sản Hoa Nam, một chợ bán buôn bán hải sản và động vật sống, một đợt bùng phát virus bắt đầu xảy ra ở những người tiếp xúc với thị trường kể từ ngày 10 tháng 12.[42][43] Vào ngày 26 tháng 12, Shanghai PHC đã nhận được một mẫu bệnh nhân bị viêm phổi không rõ từ Trung tâm Phòng chống dịch bệnh Vũ Hán và Bệnh viện Trung ương Vũ Hán và bắt đầu một cuộc điều tra về mẫu này, sau đó được xác nhận có chứa một loại coronavirus mới.

Tuy nhiên, ổ dịch không được chú ý cho đến khi một nhóm bệnh viêm phổi không rõ được quan sát bởi một bác sĩ Vũ Hán tên là Zhang Jixian.[44] Zhang là một bác sĩ ICU tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung Quốc và Tây y. Kinh nghiệm chiến đấu với SARS năm 2003 của cô khiến cô luôn cảnh giác về tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng. Vào ngày 26 tháng 12 năm 2019, một cặp vợ chồng cao tuổi, sống gần bệnh viện của Zhang, đã đến gặp cô vì sốt và ho. Kết quả chụp CT của ngực của cặp vợ chồng cho thấy những thay đổi bất thường ở phổi, khác với những người bị viêm phổi do virus đã biết. Bác sĩ Zhang sau đó khuyên con trai của cặp vợ chồng đến gặp cô và tìm thấy tình trạng tương tự. Cùng ngày, một bệnh nhân từ chợ hải sản Hoa Nam và bác sĩ Zhang cũng thấy có tình trạng bất thường.[56]

Vào ngày 27 tháng 12, bác sĩ đã báo cáo khám phá của cô cho bệnh viện và bệnh viện đã sớm thông báo cho Trung tâm Phòng chống dịch bệnh Giang Hán, nghĩ rằng đây có thể là một bệnh truyền nhiễm theo chỉ định của cụm gia đình. Để phòng ngừa, cô nói với các đồng nghiệp của mình đeo thiết bị bảo hộ và chuẩn bị một khu vực chuyên biệt trong bệnh viện để tiếp nhận những bệnh nhân mắc bệnh tương tự.[56]

Vào ngày 28 và 29 tháng 12, có thêm ba bệnh nhân đến phòng khám của bệnh viện, tất cả đều liên quan đến Chợ hải sản Hoa Nam. Bệnh viện sau đó đã thông báo cho ủy ban y tế tỉnh và thành phố. Ủy ban y tế đã chỉ định các TTPCDB của Vũ Hán và Giang Hán và Bệnh viện Kim Ngân Đàm thực hiện nghiên cứu dịch tễ học cho bảy bệnh nhân vào ngày 29 tháng 12. Sáu người trong số họ sau đó đã được chuyển đến bệnh viện Kim Ngân Đàm, một cơ sở chuyên về các bệnh truyền nhiễm. Chỉ có một bệnh nhân từ chối chuyển.[44][56] Phát hiện của Tiến sĩ Zhang Jixian sau đó đã được ca ngợi rộng rãi.[57] Chính phủ Hồ Bắc sau đó đã vinh danh bà và Zhang Dingyu, giám đốc Bệnh viện Kim Ngân Đàm, vì những đóng góp của họ trong việc kiểm soát sự bùng phát của virus.[58]

Công khai[sửa | sửa mã nguồn]

Vào tối ngày 30 tháng 12, hai lá thư thông báo khẩn cấp từ Ủy ban Y tế thành phố Vũ Hán bắt đầu lưu hành trên Internet, đã được xác nhận bởi TTPCDB Vũ Hán, người đã thừa nhận có 27 trường hợp viêm phổi không rõ nguyên nhân vào ngày 31 tháng 12. Các thư yêu cầu tất cả các bệnh viện ở Vũ Hán báo cáo bất kỳ bệnh nhân viêm phổi nào không rõ nguyên nhân và liên quan đến Chợ hải sản Huanan. Họ cũng yêu cầu các bệnh viện đưa ra phương pháp điều trị thích hợp cho những bệnh nhân này. TTPCDB Vũ Hán nói với tờ Tin tức Bắc Kinh, cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành và các chuyên gia từ NHC đang trên đường giúp đỡ cuộc điều tra,[59] sau khi có tin đồn phát tán trên Internet.[42]

Vào ngày 1 tháng 1 năm 2020, chợ thủy sản đã bị Cơ quan Y tế và Cơ quan Quản lý Thị trường của Giang Hán đóng cửa để "cải thiện môi trường". Theo China Business, công nhân trong bộ đồ hazmat đang kiểm tra xung quanh chợ và thu thập các mẫu vật. Các chủ gian hàng tại chợ nàycho biết họ không được biết gì về các mẫu vật được thu thập và phát hiện. Các nhân viên quản lý đô thị và cảnh sát đã có mặt để yêu cầu các chủ gian hàng kết thúc bán hàng và rời khỏi chợ.[60]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “新型肺炎疫情地圖”. 實時更新. Ngày 29 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020.  Đã bỏ qua tham số không rõ |url-status= (trợ giúp)
  2. ^ Sheikh, Knvul; Rabin, Roni Caryn (ngày 10 tháng 3 năm 2020). “The Coronavirus: What Scientists Have Learned So Far”. The New York Times. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2020. 
  3. ^ Khan, Natasha (ngày 9 tháng 1 năm 2020). “New Virus Discovered by Chinese Scientists Investigating Pneumonia Outbreak”. Wall Street Journal (bằng tiếng en-US). ISSN 0099-9660. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  4. ^ Cohen, Jon (11 tháng 1 năm 2020). “Chinese researchers reveal draft genome of virus implicated in Wuhan pneumonia outbreak”. Science (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2020. 
  5. ^ “WHO praises China's response to coronavirus, will reconvene expert panel”. STAT (bằng tiếng en-US). 29 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  6. ^ Karlin-Smith, Sarah. “U.S. officials praise Chinese transparency on virus — up to a point”. POLITICO (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  7. ^ Delfs, Arne; Lacqua, Francine. “China Praised By Germany For Transparency in Combating Virus”. bloomberg.com. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  8. ^ Belluz, Julia (21 tháng 1 năm 2020). “A coronavirus outbreak is spreading quickly. Here's what you need to know.”. Vox (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  9. ^ Yuan, Li (ngày 28 tháng 1 năm 2020). “Coronavirus Crisis Exposes Cracks in China's Facade of Unity”. The New York Times (bằng tiếng en-US). ISSN 0362-4331. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2020. 
  10. ^ “眾新聞 | 【武漢肺炎大爆發】西藏首宗確診 全國淪陷 內地確診累計7711宗 湖北黃岡疫情僅次武漢”. 眾新聞 (bằng tiếng Trung). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  11. ^ “Coronavirus Has Now Spread To All Regions Of Mainland China”. NPR.org (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  12. ^ a ă “Coronavirus declared global health emergency”. BBC News (bằng tiếng en-GB). Ngày 31 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  13. ^ “Tracking coronavirus: Map, data and timeline”. Bnonews. 
  14. ^ “中国内地31省份全部启动突发公共卫生事件一级响应”. Caixin. 29 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  15. ^ a ă “Coronavirus: WHO declare public health emergency”. medicalnewstoday.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  16. ^ 国家卫生健康委员会办公厅 (5 tháng 2 năm 2020). “新型冠状病毒感染肺炎的诊疗方案(试行第五版)” (PDF). 国家卫生健康委员会办公厅. Bản gốc lưu trữ (PDF) ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  17. ^ Woodyatt, Amy; Kottasová, Ivana; Griffiths, James; Regan, Helen. “China changed how it counts coronavirus cases again. Here's why”. CNN. 
  18. ^ “CPC leadership meets to discuss novel coronavirus prevention, control”. People's Daily. Ngày 25 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 1 năm 2020. Xi Jinping, general secretary of the CPC Central Committee, chaired the meeting. 
  19. ^ “Xi says China faces 'grave situation' as virus death toll hits 42”. Reuters (bằng tiếng Anh). Ngày 26 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  20. ^ “China virus spread is accelerating, Xi warns”. BBC News (bằng tiếng en-GB). Ngày 26 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  21. ^ Yu, Xinyi (28 tháng 1 năm 2020). “【各地在行动②】全国19省份暂停省际长途客运”. 人民网. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  22. ^ “武汉肺炎:香港宣布大幅削减来往中国大陆交通服务”. BBC News 中文 (bằng tiếng zh-Hans). Ngày 28 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  23. ^ “襄阳火车站关闭,湖北省最后一个地级市"封城". 国际金融报. 29 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020 – qua The Paper. 
  24. ^ 杨丹旭, 文 / (2 tháng 2 năm 2020). “中国确诊及死亡病例创单日新高 黄冈恐成"第二个武汉". 早报 (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  25. ^ “温州之后,杭州台州宁波多地实施最严禁令”. 川报观察 (bằng tiếng zh-Hans). 3 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2020. 
  26. ^ Safi (now), Michael; Rourke (earlier), Alison; Greenfield, Patrick; Giuffrida, Angela; Kollewe, Julia; Oltermann, Philip (ngày 3 tháng 2 năm 2020). “China issues 'urgent' appeal for protective medical equipment - as it happened”. The Guardian (bằng tiếng en-GB). ISSN 0261-3077. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2020. 
  27. ^ Wuhan coronavirus reaches India as countries evacuate citizens from China (bằng tiếng Anh) 
  28. ^ Dazed (6 tháng 2 năm 2020). “Life under lockdown: Young people in Wuhan tell their coronavirus stories”. Dazed (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 8 tháng 2 năm 2020. 
  29. ^ “关于新型冠状病毒肺炎 这九大谣言别"中招". Beijing News. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  30. ^ “聚焦 | 关于新型冠状病毒感染的肺炎疫情的最新辟谣!”. Xinhua. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  31. ^ Wu, Fan; Zhao, Su; Yu, Bin; Chen, Yan-Mei; Wang, Wen; Song, Zhi-Gang; Hu, Yi; Tao, Zhao-Wu; Tian, Jun-Hua (ngày 3 tháng 2 năm 2020). “A new coronavirus associated with human respiratory disease in China”. Nature (bằng tiếng Anh): 1–8. ISSN 1476-4687. PMID 32015508. doi:10.1038/s41586-020-2008-3. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  32. ^ Coronaviruses, ISBN 978-0-9631172-1-2 
  33. ^ Kahn, Jeffrey S.; McIntosh, Kenneth (2005). “History and Recent Advances in Coronavirus Discovery”. The Pediatric Infectious Disease Journal (bằng tiếng en-US) 24 (11): S223–7, discussion S226. ISSN 0891-3668. PMID 16378050. doi:10.1097/01.inf.0000188166.17324.60. 
  34. ^ Al-Omari, Awad; Rabaan, Ali A.; Salih, Samer; Al-Tawfiq, Jaffar A.; Memish, Ziad A. (2019). “MERS coronavirus outbreak: Implications for emerging viral infections”. Diagnostic Microbiology and Infectious Disease 93 (3): 265–285. ISSN 1879-0070. PMID 30413355. doi:10.1016/j.diagmicrobio.2018.10.011. 
  35. ^ To, Kelvin K. W.; Hung, Ivan F. N.; Chan, Jasper F. W.; Yuen, Kwok-Yung (2013). “From SARS coronavirus to novel animal and human coronaviruses”. Journal of Thoracic Disease 5 (Suppl 2): S103–S108. ISSN 2072-1439. PMC 3747523. PMID 23977429. doi:10.3978/j.issn.2072-1439.2013.06.02. 
  36. ^ Tang, Song (14 tháng 1 năm 2005). 警惕非典再来(今日谈). People's Daily (bằng tiếng zh-cn). Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  37. ^ Bai, Jianfeng (16 tháng 12 năm 2003). 非典之后再回首. People's Daily (bằng tiếng zh-cn). Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  38. ^ a ă â Liu, Weining (25 tháng 2 năm 2013). 钟南山:如果"非典"再来一次 不会成为挑战. Yangcheng Evening News (bằng tiếng zh-cn). Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020 – qua Sohu. 
  39. ^ Zhang, Lin (12 tháng 4 năm 2013). 致命病毒:再相逢能否从容. China Science Daily (bằng tiếng zh-cn). Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  40. ^ Li, Jianping (10 tháng 1 năm 2018). 十年建起一道防治新发传染病屏障. China Youth Daily (bằng tiếng zh-cn). Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  41. ^ 如果再来一次非典……. Southern Metropolis Daily (bằng tiếng zh-cn). 6 tháng 3 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 1 năm 2016. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  42. ^ a ă â b 时间线:武汉疫情如何一步步扩散至全球. BBC News 中文 (bằng tiếng zh-Hans). Ngày 5 tháng 2 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  43. ^ a ă Huang, Chaolin; Wang, Yeming; Li, Xingwang; Ren, Lili; Zhao, Jianping; Hu, Yi; Zhang, Li; Fan, Guohui; Xu, Jiuyang (ngày 24 tháng 1 năm 2020). “Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China”. The Lancet (bằng tiếng Anh) 0. ISSN 0140-6736. PMID 31986264. doi:10.1016/S0140-6736(20)30183-5. 
  44. ^ a ă â 最早上报疫情的她,怎样发现这种不一样的肺炎. 武汉晚报. Ngày 2 tháng 2 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  45. ^ 大陸疫情整理包/武漢肺炎確診破萬例 看每日疫情變化圖表. United Daily News (bằng tiếng zh-tw). Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2020. 
  46. ^ “About Novel Coronavirus (2019-nCoV)”. CDC (bằng tiếng en-us). 3 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  47. ^ Rothe, Camilla; Schunk, Mirjam; Sothmann, Peter; Bretzel, Gisela; Froeschl, Guenter; Wallrauch, Claudia; Zimmer, Thorbjörn; Thiel, Verena; Janke, Christian (ngày 30 tháng 1 năm 2020). “Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany”. New England Journal of Medicine 0. ISSN 0028-4793. PMID 32003551. doi:10.1056/NEJMc2001468. 
  48. ^ “Transmission of Novel Coronavirus (2019-nCoV) | CDC”. cdc.gov (bằng tiếng en-us). 31 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  49. ^ 新型冠状病毒感染的肺炎诊疗方案(试行第四版) (PDF). National Health Commission (bằng tiếng zh-cn). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 28 tháng 1 năm 2020. 
  50. ^ “Coronavirus lurking in feces may be a hidden source of spread”. The Japan Times Online (bằng tiếng en-US). Ngày 2 tháng 2 năm 2020. ISSN 0447-5763. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  51. ^ Gale, Jason (1 tháng 2 năm 2020). “Coronavirus Lurking in Feces May Reveal Hidden Risk of Spread”. Bloomberg. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  52. ^ Zhou, Peng; Yang, Xing-Lou; Wang, Xian-Guang; Hu, Ben; Zhang, Lei; Zhang, Wei; Si, Hao-Rui; Zhu, Yan; Li, Bei (ngày 3 tháng 2 năm 2020). “A pneumonia outbreak associated with a new coronavirus of probable bat origin”. Nature (bằng tiếng Anh): 1–4. ISSN 1476-4687. PMID 32015507. doi:10.1038/s41586-020-2012-7. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  53. ^ “Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV) | CDC”. cdc.gov (bằng tiếng en-us). 31 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  54. ^ Mahase, Elisabeth (ngày 28 tháng 1 năm 2020). “China coronavirus: mild but infectious cases may make it hard to control outbreak, report warns”. BMJ (bằng tiếng Anh) 368: m325. ISSN 1756-1833. PMID 31992570. doi:10.1136/bmj.m325. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  55. ^ Rabin, Roni Caryn (ngày 4 tháng 2 năm 2020). “Even Without Symptoms, Wuhan Coronavirus May Spread, Experts Fear”. The New York Times (bằng tiếng en-US). ISSN 0362-4331. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2020. 
  56. ^ a ă â “Ringing the alarm”. Global Times. 6 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2020. 
  57. ^ “Doctor who treated first 7 Coronavirus patients in Wuhan now a hero in China”. Hindustan Times (bằng tiếng Anh). 2 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2020. 
  58. ^ 湖北给予张定宇和张继先记大功奖励. Sina Corp. 7 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2020. 
  59. ^ 武汉疾控证实:当地现不明原因肺炎病人,发病数在统计. 31 tháng 12 năm 2019. Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 12 năm 2019. 
  60. ^ 武汉华南海鲜市场休市整治:多数商户已关门停业(图). Tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 1 năm 2020. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]