Khác biệt giữa các bản “Chu Hi”

Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Không thay đổi kích thước ,  4 năm trước
Đã lùi về phiên bản 24030024 bởi ThitxongkhoiAWB (thảo luận). (TW)
n (→‎Tư tưởng: replaced: lí" → lý" (3) using AWB)
(Đã lùi về phiên bản 24030024 bởi ThitxongkhoiAWB (thảo luận). (TW))
| birth = {{ngày sinh|1130|10|18}}
| death = {{ngày mất và tuổi|1200|4|23|1130|10|18}}
| school_tradition= [[Nho giáo]], [[ học]]
| influences = [[Khổng Tử]], [[Mạnh Tử]], [[Trình Hạo]], [[Chu Đôn Di]], [[Trình Di]], [[Trương Tải]]
| influenced = [[Joseph Needham|Lý Ước Sắt]], [[Vương Dương Minh]], [[Lý Hoảng (Triều Tiên)|Thoái Khê]], [[Vương Phu Chi]], [[Tiền Mục]], [[Đỗ Duy Minh]]
}}
'''Chu Hi''' (朱熹, [[Bính âm Hán ngữ|bính âm]]: Zhū Xī; [[Wade-Giles]]: Chu Hsi), tự là '''Nguyên Hối''', hiệu là '''Hối Am''', sinh ngày [[18 tháng 10]], [[1130]] tại [[Vưu Khê]], [[Phúc Kiến]], [[Trung Quốc]] – mất ngày [[23 tháng 4]], [[1200]]. Ông là người đã phát triển học thuyết - khí của [[Trình Hạo]] và [[Trình Di]], đã đưa [[ học]] lên thành một hệ thống duy tâm khách quan hoàn chỉnh, được gọi là [[học phái Trình Chu|Trình Chu học]].
 
== Cuộc đời ==
== Tư tưởng ==
[[Tập tin:Zhu Xi.png|nhỏ|phải|Tượng Chu Hi triều Thanh]]
Theo Chu Hi, và khí không tách rời nhau: "trong thiên hạ, không hề có khí mà không có , cũng không hề có mà không có khí". Nhưng lại khẳng định "trước khi có trời đất đã có "<ref>''Chu Tử ngữ loại'', quyển 1</ref>, " có trước, khí có sau", "có này thì có khí này, nhưng là gốc". Ông đã kế thừa quan điểm "nhất vật lưỡng thể" của [[Trương Tải]], cho rằng "Phàm là vật thì không đâu là không tương phản để tương thành", vật chỉ là "một chia thành hai, mỗi bước đều như thế, cho đến cùng, tất cả đều là một sinh hai"<ref>''Chu Tử ngữ loại'', quyển 17</ref>. Ông cho rằng sự vật vận động qua hai hình thức: "hoá" và "biến", "hoá" là biến đổi từ từ, chậm chạp; "biến" là biến đổi đột xuất, nhanh chóng.<br />
Về quan hệ tri hành thì cho tri trước hành sau, nhưng xét về tầm quan trọng thì cho hành quan trọng hơn tri và nhấn mạnh vai trò của hành trong nhận thức.<br />
Về vấn đề tính người thì cho rằng thánh hiền bẩm thụ khí trong, kẻ ngu hèn bẩm thụ khí đục, cho rằng con người thì có tính thiên mệnh (đạo tâm) và tính khí chất (nhân tâm). Nhấn mạnh sự đối lập giữa "thiên " và "nhân dục", chủ trương vứt bỏ "tư dục" và phục tùng "thiên ".<br />
Về quan niệm lịch sử, Chu Hi cho rằng thời cổ đại lưu hành thiên , còn thời sau thì thiên mất đi và nhân dục xuất hiện ngày càng nhiều.
 
luận của Chu Hi về thiên và nhân dục yêu cầu mọi người phải tự an với phận mình, không được mưu cầu thay đổi số phận gọi là ''Tồn thiên , khắc nhân dục''.
 
== Giáo dục ==
 
== Ảnh hưởng ==
học Chu Hi có ảnh hưởng lớn về sau ở Trung Quốc và trở thành tông phái chính của Nho học thời Minh - Thanh. Học thuyết của Chu Hi cũng đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến các nước khác ở Á Đông. Ở [[Việt Nam]], thế kỉ XVI - XVIII, các nội dung học của Chu Hi thường được nhắc tới. Ở Nhật Bản, vào thời [[Thời kỳ Edo|Đức Xuyên]] (1603 - 1867) việc nghiên cứu Chu Tử (Chu Tử học) rất thịnh hành.
 
== Tôn giáo ==
* Wing-tsit Chan, ''Chu Hi: Nghiên cứu mới'' (1989)
* Wm. Theodore de Bary, ''Neo-Confucian Orthodoxy and the Learning of the Mind-and-Heart'' (1981), on the development of Zhu Xi's thought after his death
* Wing-tsit Chan (ed.), ''Chu Hi và học'' (1986), a set of conference papers
 
== Xem thêm ==

Trình đơn chuyển hướng