Khác biệt giữa các bản “Flavius Aetius”

Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Không thay đổi kích thước ,  2 năm trước
n
n
Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động
Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động
Ngày [[20 tháng 9]] năm 451 (một số nguồn tài liệu khác thì ghi là ngày 20 tháng 6 năm 451),<ref>Bury, J.B., 1923, Chapter 9, § 4.</ref> Aetius và Theodoric đích thân đánh Attila và đồng minh trong [[Trận Châlons]]<ref>Prosperus, s.a. 451; ''Chronica Gallica a. 452'', 139 (s.a. 451), 141 (s.a. 452); Cassiodorus, ''Chronica'', 451; ''Additamenta ad chron. Prosperi Hauniensis'', s.a. 451; Hydatius, 150 (a. 451); ''Chronicon Paschale'', s.a. 450; Jordanes, ''Getica'', 197ff; Gregory of Tours, ii.7; Procopius, i.4.24; John Malalas, 359; Theophanes, AM 5943. Cited in Jones, p. 27.</ref>. Trong đêm trước trận đánh, Flavius Aetius đã tiêu diệt một số quân đi sau của Attila.<ref name="Spencer8587"/> Đến sáng, Aetius đóng quân dọc theo một đồi dài, hình chữ U. Aetius noi theo cách của [[Hannibal]], đặt quân tinh nhuệ nhất là quân Tây Goth, quân La Mã ở hai cánh. Quân các chư hầu yếu hơn là [[Frank]], [[Alan]] đứng chính giữa. Quân Hung tràn lên đồi; Aetius và Thorismund (con Theodoric) thúc quân chống đánh, quân Hung phải lui xuống.<ref>Jordanes, ''De Origine Actibusque Getarum'', 38.196–201</ref> Kế đến, Theodoric và Thorismund dẫn quân Goth xông lên, cả phá quân Hung. Theodoric chết tại trận, nhưng Attila phải rút vào trại cố thủ.<ref>Jordanes, ''De Origine Actibusque Getarum,'' 40.209–12.</ref><ref name="Spencer8587">Spencer Tucker, ''Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict'', các trang 85-87.</ref> Hôm sau, các tướng định công phá trại Attila, nhưng Aetius ngăn lại, vì ông sợ khi Attila bị diệt, đến lượt Tây Goth sẽ đánh Gaul, gây nguy hại cho La Mã. Ông còn bảo Thorismund về gấp [[Toulouse]] (quốc đô [[Vương quốc Visigoth|Tây Goth]]) để nhận ngôi vua. Có lẽ cũng nhờ vậy mà quân La Mã lấy được hết chiến lợi phẩm.<ref>''Additamenta ad chron. Prosperi Hauniensis'', s.a. 451; Gregory of Tours, ii.7; Jordanes, ''Getica'', 215ff. Cited in Jones, pp. 27-28.</ref><ref name="Wierr26">William Weir, ''Fatal Victories: From the Crusades to Bunker Hill to the Vietnam War: History's Most Tragic Military Triumphs and the High Cost of Victory'', các trang 22-26.</ref>
 
Năm [[452]] Attila ép Valentinianus III gả em là [[Honoria]], rồi dẫn quân đánh Ý. Aetius không chặn quân Hung từ đèo [[Anpơ]] vào Ý, chỉ đóng đồn ở Aquileia.<ref>Prosper, s.a. 452; Jordanes, ''De Origine Actibusque Getarum'' 42.219.</ref> Attila mặc sức cướp bóc, tàn phá các thành phố Ý và đốt trụi [[Aquileia]]. Valentinianus III bỏ [[Ravenna]] chạy về Roma. Aetius vẫn ở chiến trường nhưng không đủ quân để đánh trận. Ông bèn đặt quân tại [[Bologna|Bononia]] hòng chặn đường từ dãy [[Appennini]] tới Ravenna và Roma. Edward Gibbon viết sử La Mã cho rằng tài nghệ của Aetius chưa bao giờ bộc lộ rõ hơn lúc này: tuy không còn đồng minh, ông phải quấy rối, kìm hãm Attila bằng một đội quân nhỏ.<ref name="Prosperus, s.a. 452">Prosperus, s.a. 452.</ref><ref>Edward Gibbon, ''The history of the decline and fall of the Roman empire'', Tập 4 trang 244</ref> Cuối cùng Attila dừng quân tại [[Po]], gặp một phái bộ gồm [[Thái thú La Mã]] [[Trigetius]], cựu chấp chính quan [[Gennadius Avienus]] và [[Giáo hoàng Lêô I]] thuyết phục ông ta về nước. Attila nghe theo, rút quân băng qua núi [[Anpơ|Alps]] quay về, không lấy được cả Honoria lẫn Ý. Các nhà chép sử cổ, trung đại gán công đuổi Attila cho giáo hoàng Lêô I và các thế lực siêu nhiên,<ref>[http://www.fordham.edu/halsall/source/attila2.html Medieval Sourcebook: Leo I and Attila]</ref><ref>[http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE11 Given, J. (2014) ''The Fragmentary History of Priscus: Attila, the Huns and the Roman Empire, AD 430-476''] Evolution Publishing, Merchantville, NJ {{ISBN|978-1-935228-14-1}}, p. 107</ref><ref>Paul the Deacon, Historia Romana 14.12</ref> nhưng có lẽ Attila có nhiều lý do khác để rút lui: quân Hung thiếu ăn và bị bệnh dịch; quân Aetius ra sức giam chân, gây lúng túng cho địch, và cuối cùng - Đông La Mã đã sai một tướng (cũng tên là Aetius) đem quân lên mạn bắc sông Donau, đánh vào bản thổ người Hung và chư hầu.<ref>Heather, P. (2010) ''The Fall of the Roman Empire'', Pan Macmillan. {{ISBN|9780330529839}}, p. 341</ref> Hai năm sau, Attila chết, đế quốc Hung dần tan rã.<ref name="Prosperus, s.a. 452"/>
 
===Bị giết===

Trình đơn chuyển hướng