Khác biệt giữa các bản “Dòng Tên”

Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
không có tóm lược sửa đổi
[[Tập tin:Jesuitinas.jpg|nhỏ|phải|250px|Ấn tín của dòng Tên. "[[IHS (religion)|IHS]]" là 3 chữ đầu của "IHΣOYΣ", "Giêsu" trong [[tiếng Hy Lạp]]. Về sau được giải thích như "Iesus Hominum Salvator" ("Giêsu đấng Cứu chuộc nhân loại") hoặc "Iesum Habemus Socium" ("Chúng ta có Giêsu là Bạn hữu")]]
'''Dòng Tên''' (còn gọi là '''Dòng Chúa Giêsu'''; [[tiếng La Tinh]]: ''Societas Iesu''= Hội dòng Giêsu, viết tắt là '''s.j.''') là một dòng tu lớn của [[Công Giáo]]. Được thành lập bởi [[ÍñigoIgnatius López dexứ Loyola]], người [[Tây Ban Nha]] gốc [[Basque]], và các cộng sự viên vào năm [[1535]] tại [[Paris]]. Dòng được [[Giáo hoàng]] [[Phaolô III]] phê chuẩn năm [[1539]]. Dòng mau chóng phát triển mạnh trong các [[công việc truyền giáo]] và [[giáo dục]] đến [[châu Á]], [[châu Phi]] và [[châu Mỹ]]. Hiện nay dòng có mặt ở hơn 100 quốc gia trên thế giới, với 19.200 tu sĩ (năm [[2007]]). Bề trên tổng quyền của Dòng hiện nay là [[linh mục]] [[Adolfo Nicolás]].
 
Nguyên tên bằng tiếng La Tinh ''Societas Iesu'' nghĩa là ''Đoàn Giêsu'', [[người Việt]] [[Công giáo]] gọi là Dòng Tên, là do thói quen kiêng gọi tên Chúa Giêsu.
 
==Lịch sử==
ÍñigoSau Lópezthời degian Loyolatuổi (1491-1556)trẻ đầy tham vọng và với binh nghiệp sáng chói,một thanhIgnacio niênLópez, químột pháiquý ngườitộc xứ [[Loyola]], ([[Tây banBan nhaNha]]), đã khámđi phátìm racác kinhtrải nghiệm về Thiêntôn chúa,giáo sauThiên một thời tuổi trẻ đầy tham vọng và với binh nghiệp sáng chóichúa. Sau nhiều cuộc mò mẫm tìm tòi, ông tuyên bố đã tìm thấy tiếng gọi thiêng liêng ''cứu các linh hồn'' (chính lời của ông) và phụng sự chúa [[Kitô]]. Ông bắt đầu học [[thần học]] tại [[Đại học Paris]] rồi dần dần tập hợp quanh mình các ''bạn hữu trong Chúa'', sẵn sàng làm việc để ''vinh danh Chúa'' (khẩu hiệu tiếng latin ''Ad maiorem Dei gloriam'' trong [[Giáo hội Công giáo]]).
[[Tập tin:Ignatius Loyola.jpg|nhỏ|phải|Thánh [[ÍñigoIgnatius López dexứ Loyola]], người thành lập dòng Tên]]
(chính lời của ông) và phụng sự chúa [[Kitô]]. Ông bắt đầu học [[thần học]] tại [[Đại học Paris]] rồi dần dần tập hợp quanh mình các ''bạn hữu trong Chúa'', sẵn sàng làm việc để ''vinh danh Chúa'' (khẩu hiệu tiếng latin ''[[Ad maiorem Dei gloriam]]'' trong [[Giáo hội Công giáo]]).
Ngày [[15. tháng 8.]] năm 1534, LoyolaIgnacio cùng 6 bạn sinh viên khác trong đó có [[Phanxicô Xaviê|François Xavier]] và [[Pierre Favre]] (người được thụ phong linh mục đầu tiên của Dòng Tên) họp lại ở [[Montmartre]] và quyết định hiến thân cho Chúa, lập ra ''Đoàn Giêsu'', khấn hứa giữ khó nghèo, khiết tịnh và vâng phục (bề trên). LoyolaIgnacio đã gợi ý cho các bạn tên Đoàn Giêsu để nhắc nhở các tu sĩ dấn thân triệt để làm chiến sĩ phục vụ Chúa. Tên ''Societas Iesu'' được ghi trong [[sắcSắc chỉ giáoGiáo hoàng]] công nhận Dòng năm 1539.
[[Tập tin:Ignatius Loyola.jpg|nhỏ|phải|Thánh [[Íñigo López de Loyola]], người thành lập dòng Tên]]
Ngày 15.8.1534, Loyola cùng 6 bạn sinh viên khác trong đó có [[Phanxicô Xaviê|François Xavier]] và [[Pierre Favre]] (người được thụ phong linh mục đầu tiên của Dòng Tên) họp lại ở [[Montmartre]] và quyết định hiến thân cho Chúa, lập ra ''Đoàn Giêsu'', khấn hứa giữ khó nghèo, khiết tịnh và vâng phục (bề trên). Loyola đã gợi ý cho các bạn tên Đoàn Giêsu để nhắc nhở các tu sĩ dấn thân triệt để làm chiến sĩ phục vụ Chúa. Tên ''Societas Iesu'' được ghi trong [[sắc chỉ giáo hoàng]] công nhận Dòng năm 1539.
 
Từ ''tuTu sĩ dòng Tên'' (Jésuite) hay "Giêsu hữu" xuất hiện sau năm 1545, khi đó người theo [[Tin Lành]] gán cho với nghĩa xấu là "Người đạo đức giả"<ref>Lettre de [[Pierre Canisius]] à l'empereur Oswald II, 5 février 1545 (écrite de Cologne), dans ''Epistulae'', Fribourg, 1896, p. 134.</ref>.
 
Năm [[1537]], LoyolaIgnacio cùng các bạn sang [[Ý]] để xin [[giáoGiáo hoàng]] [[Phaolô III]] công nhận Dòng và đã được giáo hoàng công nhận trong sắc chỉ ''[[Regimini militantis ecclesiae]]'' năm [[1539]]. Ngày [[21. tháng 7.]] năm 1550, giáoGiáo hoàng [[Julius III]] tái công nhận Dòng trong sắc chỉ "Exposcit debitum".
 
Sau khi [[Cải cách Kháng Cách]] thành công, Giáo hội Công giáo cũng thấy cần phải có một cuộc Cảicải cách, do đó giáoGiáo hoàng [[Phaolô III]] đã triệu tập [[Công đồng Tridentinô]] (ở Trento, Ý từ 1545-1563), trong đó các tu sĩ dòng Tên đã góp phần quan trọng trong [[phong trào chống Cải cách]].
 
Ban đầu, dòng Tên hoạt động chủ yếu trong lãnh vực [[truyền giáo]], nhưng từ năm 1547, dòng đã quay sang tập trung vào lãnh vực [[giáo dục]] cho tới cuối thế kỷ 16. Năm 1551, Dòng đã mở 1 trường trung học ở [[Rôma]], trong khi các tu sĩ của Dòng đã có mặt ở [[Congo]], [[Brazil]], [[Angola]] và cả [[Đế quốc Ottoman]] với trường trung học thánh Benoît lập năm 1583.
 
Khi Thánh Ignatius LoyolaIgnacio từqua trầnđời (năm [[1556]]), Dòng đã có trên 1.000 tu sĩ và 60 năm sau, Dòng có trên 13.000 tu sĩ trên toàn [[châu Âu]]. Ignacio được Giáo hoàng [[Paul V]] tôn phong [[Chân phước]] năm 1609 và được Giáo hoàng [[Gregory XV]] phong Thánh năm 1622.
 
==Phát triển==
[[Tập tin:Jesuites en chine.jpg|nhỏ|250px|phải|Các tu sĩ dòng Tên ở [[Trung quốc]].]]
[[Phanxicô Xaviê|François Xavier]] tới [[Goa]] ([[Ấn Độ]]) năm [[1542]] và [[Nhật Bản]] ngày [[27 tháng 7]] năm [[1549]]. Một lãnh chúa [[samurai]] là [[Mitsuhide Akechi]] cho ông ta truyền giáo ở [[Nagasaki]] từ năm [[1580]]. Nhưng lúc đó Nhật Bản đang trong thời kỳ bất ổn chính trị. Chỉ 2 năm sau, năm 1582, Mitsuhide bị giết và người giết Mitsuhide là [[Hideyoshi Toyotomi]] đã trục xuất François Xavier khỏi Nhật Bản vào năm [[1587]].
 
Năm [[1582]], phái bộ truyền giáo Dòng Tên tới [[Trung quốcQuốc]]. Linh mục [[Matteo Ricci]] được các quan lại công nhận ngang hàng với họ. Matteo là người đầu tiên nghiên cứu Hán học. [[Alexandre de Rhodes]] tới truyền giáo tại [[Việt Nam]] và đã góp công lớn trong việc hình thành chữ quốcQuốc ngữ (theo mẫu tự [[latin]]). Hai nhà truyền giáo Dòng Tên [[Johann Grüber]] và [[Albert Dorville]] tới [[Lhassa]] ([[Tây Tạng]]) năm [[1661]].
 
Tại [[châu Mỹ]], các tu sĩ dòng Tên tới [[Québec]] ([[Canada]]) năm [[1625]]. Các tu sĩ dòng Tên cũng đã tham gia các phái bộ truyền giáo [[Tây ban nha]] tại California (1769-1823). Tại [[Nam Mỹ]], nhất là ở [[Brazil]] và [[Paraguay]] phái bộ truyền giáo dòng Tên gây ra sự bài xích thực dân Tây Ban Nha và [[Bồ Đào Nha]], và chống đối việc nô lệ hóa dân bản xứ. Các tu sĩ dòng Tên lập ra các khu tập trung người bản xứ để truyền giáo và dạy chữ cho họ từ năm 1609. Cũng chính các tu sĩ này đã lập ra nhiều thành phố ở đây, như thành phố [[São Paulo]] năm 1554.
==Các khó khăn, việc bãi bỏ và tái lập==
 
Trong suốt lịch sử của Dòng Tên, họ đã phải trải qua những năm tháng gian khổ.<ref name="Wilson318"/> Các năm [[1704]] và [[1742]], Giáo hoàng ra lệnh cấm các nghi lễ Trung Hoa, mang nét của thuyết hỗn hợp (syncretism) mà các nhà truyền giáo dòng Tên đã tôn trọng.
 
Quốc gia châu Âu đầu tiên nỗ lực trục xuất Dòng Tên là [[Bồ Đào Nha]]. Vào năm [[1758]], các tu sĩ Dòng Tên bị quan Thượng thưTổng trưởng LụcĐế bộquốc (tương đương [[Thủ tướng]]) [[Hầu tước Pombal|Sebastião José de Carvalho e Melo]] gán cho cái tội mưu sát vua [[José I của Bồ Đào Nha|José I]]. Không những thế, PombalMelo còn tiến hành [[tuyên truyền]] bài trừ Dòng Tên trên khắp châu Âu, để các nước khác ủng hộ ông ta. Cuối cùng, vào năm [[1759]], ông ta ban bố Sắcsắc lệnh đuổi Dòng Tên ra khỏi Bồ Đào Nha. Không lâu sau, Pháp theo chân Bồ Đào Nha, quan ThượngTổng thư Bộtrưởng Ngoại giao là [[Công tước Choiseul]] và ái thiếp của vua [[Louis XV của Pháp|Louis XV]] là [[Nữ Hầu tước Pompadour]] chống đối ảnh hưởng của Dòng Tên. Họ gán cho Dòng caí tội mưu sát vua Louis XV, dù không phải là chủ mưu.<ref name="Wilson318"/> Họ bị những người theo thuyết janséismeGiansêniô ([[Jansénisme]]) và các triều thần tấn công, rồi bị cấm và bị trục xuất khỏi Pháp năm [[1763]]-[[1764]], khoảng 200 trường của họ bị đóng cửa. Theo gót Pháp, vua [[Đế quốc Tây Ban Nha|Tây Ban Nha]] là [[Carlos III của Tây Ban Nha|Carlos III]] đã trục xuất Dòng Tên ra khỏi đất nước ([[1767]]), không những thế, ông ta còn đuổi các tu sĩ Dòng Tên ra khỏi ra khỏi xứ [[Napoli]] (1767) và xứ [[Parma]] ([[1768]]) - những xứ nằm dưới quyền thống trị của thân quyến của ông ta. <ref name="Wilson318"/>
 
Cuối cùng, vào năm 1773, [[Giáo hoàng Clêmentê XIV]] - trước áp lực quá lớn của các nền quân chủ Pháp, Tây Ban Nha và Napoli, phải quyết định bãi bỏ Dòng Tên. [[Nữ hoàng]] [[Họ Habsburg|Áo]] là [[Maria Theresia của Áo|Maria Theresia]] bất đắc dĩ thi hành mệnh lệnh.<ref name="Wilson318"/> Lệnh của Giáo hoàng chỉ không có hiệu lực ở hai nước [[Vương quốc Phổ|Phổ]] và [[Đế quốc Nga|Nga]] - các nền quân chủ phi Công giáo và không chịu ảnh hưởng của thế lực Giáo hoàng. [[Vua]] Phổ là [[Friedrich II của Phổ|Friedrich II Đại Đế]] đang thực hiện chính sách [[khoan dung tôn giáo]],<ref>Gerhard Ritter, ''Frederick the Great: a historical profile'', trang 52</ref> không những thế ông còn đề cao nền tri thức của Dòng Tên. Vị vua này đã gây bất ngờ đối với trào lưu [[Thời kỳ Khai sáng|triết học Khai Sáng]] tiến bộ thời đó.<ref>[[Gerhard Ritter]], ''Frederick the Great: a historical profile'', trang 168</ref> Tương tự, Nữ hoàng Nga là [[Ekaterina II của Nga|Ekaterina II Đại Đế]] cũng tôn trọng tài năng xuất sắc của các tu sĩ Dòng Tên, bà cho rằng họ sẽ giúp ích cho nền văn hóa nước nhà. <ref name="Wilson318"/>
Tuy nhiên các ngăn cấm và chống đối nói trên cũng không ngăn cản được Dòng Tên. Họ đã tái lập các phái bộ truyền giáo ở [[Bắc Mỹ]] hoặc ở [[Madagascar]]. Họ đã lập các trường [[đại học]] trong thế kỷ thứ 19. Họ cũng đã xuất bản các tạp chí tinh thần như "Études", "Christus" và "Projet" ở Pháp, "Relations" ở [[Quebec]] ([[Canada]]), "la Civiltà Cattolica" ở [[Ý]], "La Nouvelle Revue Théologique" ở [[Bỉ]]<ref>[http://www.iet.be/spip.php?article88 Site de la revue ''Nouvelle Revue Théologique'']</ref>, tuần san "America" ở [[Hoa Kỳ]] (từ năm 1909).<ref>[http://www.americamagazine.org/ Site de la revue ''America'']</ref>
. Dòng cũng có nhiều cơ sở giáo dục ở Pháp và có cả các [[đại học]] riêng về thần học và [[triết học]] ở [[Centre Sèvres]], [[Paris]] và ở [[Brussel]]<ref>[http://www.iet.be/ Site de la "Faculté de Théologie de la Compagnie de Jésus à Bruxelles'']</ref>.
Sau [[thếThế chiến thứ hai]] họ cũng tới [[Tchad]] và trở lại [[Nhật Bản]].
 
==Ngày nay==
NgàyTính đến ngày [[1. tháng 1.]] năm [[2005]], Dòng có 19.850 tu sĩ ở rải rác tại 112 quốc gia trên thế giới<ref>[http://www.fides.org/fra/news/2005/0503/31_3821.html Agenzia Fides - EUROPE / ITALIE - Le nombre des Jésuites est de {{formatnum:19850}} : confirmation de la tendance des dernières années, d’une diminution du nombre des prêtres et des frères</ref>, so với khoảng 35.000 năm 1964. Cũng giống như các dòng khác của Giáo hội Công giáo, Dòng Tên cũng bị giảm ơn gọi (đi tu). Ngày nay phần lớn các tu sĩ dòng Tên có mặt tại [[châu Á]] (khoảng 3.500 ở [[Ấn Độ]]), ở [[châu Mỹ latin]] và [[châu Phi]]. Hiện dòng có khoảng 900 người dự tu.
 
Linh mục bề trên tổng Dòng hiện nay là Adolfo Nicolás, người Tây banBan nhaNha, được bầu trong đại hội dòng lần thứ 35, ngày [[21. tháng 1.]] năm 2008<ref>{{fr}} [[:n:Les Jésuites élisent Adolfo Nicolás comme supérieur général|« Les Jésuites élisent Adolfo Nicolás comme supérieur général »]] sur [[Wikinews]], le 21 janvier 2008.</ref>, thay thế cho linh mục [[Peter Hans Kolvenbach]] (người [[Hà Lan]]) từ chức ngày [[7. tháng 1.]] năm 2008.
Ngày 1.1.[[2005]], Dòng có 19.850 tu sĩ ở rải rác tại 112 quốc gia trên thế giới<ref>[http://www.fides.org/fra/news/2005/0503/31_3821.html Agenzia Fides - EUROPE / ITALIE - Le nombre des Jésuites est de {{formatnum:19850}} : confirmation de la tendance des dernières années, d’une diminution du nombre des prêtres et des frères</ref>, so với khoảng 35.000 năm 1964. Cũng giống như các dòng khác của Giáo hội Công giáo, Dòng Tên cũng bị giảm ơn gọi (đi tu). Ngày nay phần lớn các tu sĩ dòng Tên có mặt tại [[châu Á]] (khoảng 3.500 ở [[Ấn Độ]]), ở [[châu Mỹ latin]] và [[châu Phi]]. Hiện dòng có khoảng 900 người dự tu.
 
Linh mục bề trên tổng Dòng hiện nay là Adolfo Nicolás, người Tây ban nha, được bầu trong đại hội dòng lần thứ 35, ngày 21.1.2008<ref>{{fr}} [[:n:Les Jésuites élisent Adolfo Nicolás comme supérieur général|« Les Jésuites élisent Adolfo Nicolás comme supérieur général »]] sur [[Wikinews]], le 21 janvier 2008.</ref>, thay thế cho linh mục [[Peter Hans Kolvenbach]] (người [[Hà Lan]]) từ chức ngày 7.1.2008.
 
== Chú thích ==
208.950

lần sửa đổi

Trình đơn chuyển hướng