Khác biệt giữa các bản “Hình thành giao tử”

Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Bổ sung thông tin và nguồn trích dẫn.
(Bổ sung thông tin và nguồn trích dẫn.)
 
[[Tập tin:vi.Tạo giao tử (Gametogenesis).png|nhỏ|Hình 1: Sơ đồ tổng quát hình thành giao tử cái (bên trái) và giao tử đực (phải) ở động vật]]
'''Hình thành giao tử''' là quá trình tế bào mầm tạo ra [[giao tử]].<ref>{{Chú thích web|url=https://www.britannica.com/science/gametogenesis|title=Gametogenesis|last=Encyclopaedia Britannica|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref><sup>,</sup> <ref>{{Chú thích web|url=https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=12352|title=Medical Definition of Gametogenesis|last=William C. Shiel Jr.|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref> Trong thuật ngữ khoa học, khái niệm này có tên là ''gametogenesis''.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://www.biology-online.org/dictionary/Germ_cells|tiêu đề=Gametes the oocytes|website=}}</ref> Đây là thuật ngữ trong phôi học, dùng để chỉ sự hình thành [[giao tử]] là quá trình mà [[tế bào sinh dục]] sơ khai (một loại [[tế bào mầm]]) phát sinh ra giao tử trong một cơ thể. Quá trình này có nhiều khác nhau về chi tiết giữa các loài, giữa hai giới (đực, cái) của cùng một loài, nhưng bất kì sự hình thành giao tử nào cũng trải qua [[giảm phân]].
 
<br>
Hình thành giao tử còn có các tên gọi khác (từ đồng nghĩa) là '''tạo giao tử''', '''phát sinh giao tử''' v.v
 
Quá trình hình thành giao tử đực thường gọi chung là '''sự tạo tinh''' (spermatogenesis), còn quá trình hình thành giao tử cái thường gọi chung là '''sự tạo noãn''' (oogenesis). Hai quá trình này khác nhau đáng kể ở động vật và ở thực vật.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.britannica.com/science/gametogenesis|tiêu đề=Gametogenesis|website=}}</ref><sup>,</sup> <ref> Campbell và cộng sự: "Sinh học Campbell" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2010</ref><sup>,</sup> <ref>SGK "Sinh học" lớp 9, lớp 11 - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2016</ref>
==Hình thành giao tử ở động vật==
Ở động vật bậc cao, tạo giao tử xảy ra ở tuyến sinh dục. Tuyến này ở cá thể đực là [[tinh hoàn]], còn ở cá thể cái là [[buồng trứng]].<br>
 
<br>
- Trong tinh hoàn, quá trình tạo giao tử đực gọi là '''sự tạo tinh''', kết quả là sinh ra [[tinh trùng]] có thể trực tiếp tham gia thụ tinh.<br>
- Trong buồng trứng, quá trình tạo giao tử cái gọi là '''sự tạo noãn''', kết quả là sinh ra [[noãn]] có thể trực tiếp tham gia thụ tinh.<br>
Phương thức tạo giao tử ở giới đực và ở giới cái không giống nhau, nhưng nói chung đều theo diễn biến tóm tắt như lược đồ sau: <br>
Tế bào sinh dục gốc (tế bào mầm) → Tế bào sinh dục → Tế bào sinh dục thứ cấp → Giao tử.<br>
===Sự tạo tinh===
* Sự tạo tinh (spermatogenesis) là tên thường dùng của sự hình thành tinh trùng (giao tử đực của động vật). Quá trình này khởi đầu từ '''tinh bào gốc''' hay gọi đẩy đủ hơn là '''tế bào gốc tinh trùng''' (spermatogonial stem cell, viết tắt là SSC) nằm trong các ống bán nguyệt của tinh hoàn. Xem thêm chi tiết ở: [[Tế bào gốc tinh trùng]].

Trình đơn chuyển hướng