Bước tới nội dung

Khác biệt giữa các bản “Deoxyribonucleotide”

Cập nhật danh pháp theo TCVN, GF, replaced: ADN → DNA (11), ARN → RNA (8) using AWB
(→‎Liên kết ngoài: Cập nhật danh pháp theo TCVN, GF, replaced: Nucleotit → Nucleotide using AWB)
(Cập nhật danh pháp theo TCVN, GF, replaced: ADN → DNA (11), ARN → RNA (8) using AWB)
 
[[Tập tin:Desoxyribonucleotides.png|nhỏ|Sơ đồ hình thành bốn loại đêôxyribônuclêôtit: A, T, G và C (hay X).]]
'''Deoxyribonucleotide''' (đêôxyribônuclêôtit) là tên [[nucleotide|nuclêôtit]] của phân tử [[ADNDNA]]. Mỗi đêôxyribônuclêôtit là một đơn vị cấu tạo nên đại phân tử sinh học ADNDNA, nên cũng gọi là '''đơn phân của ADNDNA'''.<ref>Campbell và cộng sự: "Sinh học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2010.</ref><ref name=":0">Phạm Thành Hổ: "Di truyền học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 1998.</ref><ref>Đỗ Lê Thăng: "Di truyền học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2005.</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.dictionary.com/browse/deoxyribonucleotide|title=deoxyribonucleotide|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url hỏng=|ngày truy cập=}}</ref> Đây là một thuật ngữ trong [[Hóa sinh|sinh hoá học]], thường được viết tắt là '''dNP''' dùng để chỉ đơn vị cơ bản hợp thành đại phân tử [[DNA|ADN]].
 
== Tổng quan ==
 
* Bốn loại base nitơ thường gặp là [[Adenine|ađênin]] (A), [[Thymine|timin]] (T), [[Guanine|guanin]] (G) hoặc [[Cytosine|xitôzin]] (X). Vị trí liên kết của base nitơ là nguyên tử [[cacbon]] số 1 của đường 5C ([[deoxyribose|đêoxyribôza]]), còn vị trí liên kết của gốc [[Phosphat|phôtphat]] là nguyên tử [[cacbon]] số 5 của đường này.<ref>Đỗ Quý Hai và cộng sự: "Giáo trình Hoá sinh" - Nhà xuất bản Đại học Huế.</ref>
[[Tập tin:Deoxyinosine monophosphate Haworth.svg|nhỏ|Một đơn vị của ADNDNA hay một dNP:]]
*Trong mỗi dNP (đêôxyribônuclêôtit), thì đường và phôtphat chỉ có một loại, nhưng base nitơ có thể là một trong bốn loại (A, T, G, X), nên có ít nhất bốn loại dNP khác nhau, dựa vào đó mà tên gọi của mỗi loại khác nhau như sau:
 
=== Phân biệt với rNP ===
[[Tập tin:Ribose Structure 2.svg|nhỏ|Sơ đồ cấu tạo phân tử [[Ribose|ribôza]].]]
'''rNP''' (ribônuclêôtit) là đơn phân của [[RNA|ARN]], có thành phần cơ bản như dNP, chỉ khác ở hai điểm chính:
 
* Đường pentôza (đường 5C) ở ARNRNA là [[Ribose|ribôza]] (C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>O<sub>5</sub> nghĩa là thêm một [[proton]] (-H) ở nguyên tử Cacbon số 2 (C2') trong hình bên.
* base nitơ không có [[Thymine|timin]] (T), mà thay bằng [[Uracil|uraxin]] (U).
 
 
* Trong phân tử axit nucleic, các đơn phân (là rNP hoặc dNP, gọi chung là [[Nucleotide|nuclêôtit]]) đều liên kết với nhau thành chuỗi pôlynuclêôtit. Sự liên kết này do phản ứng trùng ngưng giữa gốc phosphate của [[Nucleotide|nuclêôtit]] này với cacbon số 3 (C3') ở [[Nucleotide|nuclêôtit]] liền kề, tạo thành liên kết phôtphođieste (phosphodiester bond) theo chiều 5'P (nhóm [[Phosphat|phôtphat]] gắn với đường 5C ở C5') đến nhóm 3'OH (nhóm -OH tự do ở đường 5C vị trí C3') của [[Nucleotide|nuclêôtit]].
* Tuy cả ADNDNAARNRNA đều có cấu trúc cơ bản như trên và là các phân tử ổn định, nhưng ADNDNA ổn định cao hơn do thường có cấu trúc hai mạch, còn ARNRNA dễ bị thuỷ phân hơn.<ref>Wang S; Kool E.T., Origins of the large differences in stability of DNA and RNA helices: C-5 methyl and 2'-hydroxyl effects. ''Biochemistry'' '''34'''(12):4125-32 (Marzo, 1995)[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=retrieve&db=pubmed&list_uids=7535100&dopt=Abstract PubMed]</ref> Theo giả thuyết này, thì việc loại bỏ nhóm hydroxyl của [[Ribose|ribôza]] trong quá trình tiến hoá là một sự kiện quan trọng giúp ADNDNA là cơ sở vật chất di truyền chủ yễu thay cho ARNRNA tự sao ([[Ribozyme|ribôzym]]).<ref name="Berg_dna">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=deoxy&rid=stryer.section.194#208 Berg's Biochemistry. Section 2.2.7 - DNA Is a Stable Storage Form for Genetic Information]</ref>
* Theo hiểu biết hiện nay, chuỗi dNP (của ADNDNA) dài gấp bội chuỗi rNP (của ARNRNA), do mỗi phân tử ADNDNA có khả năng mã hóa nhiều phân tử ARNRNA. Chuỗi rNP có chức năng ngắn nhất được biết là một loại tARNtRNA chỉ có 80 rNP, trong khi ADNDNA có tới hàng triệu dNP.
 
==Nguồn trích dẫn==