Địa lý

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Địa lý học)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Bản đồ Trái Đất

Địa lý học (trong tiếng Hy Lạp γεωγραφία, geographia, nghĩa là "mô tả trái đất"[1]) một lĩnh vực khoa học nghiên cứu về các vùng đất, địa hình, dân cư và các hiện tượng trên Trái Đất.[2] Dịch sát nghĩa sẽ là "nhằm mô tả hoặc viết về Trái Đất". Người đầu tiên đề cập đến thuật ngữ này là Eratosthenes (276–194 TCN).[3] Bốn lĩnh vực truyền thống nghiên cứu về địa lý là phân tích không gian của tự nhiên và các hiện tượng con người (như các nghiên cứu về phân bố), nghiên cứu khu vực, nghiên cứu về mối quan hệ con người đất, và nghiên cứu về Khoa học Trái Đất.[4] Tuy nhiên, địa lý hiện đại mang tính liên ngành bao gồm tất cả những hiểu biết trước đây về trái đất và tất cả những mối quan hệ phức tạp giữa con con người và tự nhiên - không chỉ đơn thuần là nơi có các đối tượng đó, mà còn về cách chúng thay đổi và đến được như thế nào. Địa lý đã được gọi là "ngành học về thế giới" và "cầu nối giữa con người và khoa học vật lý". Địa lý được chia thành hai nhánh chính: Địa lý nhân vănđịa lý tự nhiên.[5][6][7], một đặc điểm khác của môn địa lí là các thông số rất dễ thay đổi theo thời gian.

Chủ đề này bao gồm:

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Các bản đồ thế giới cổ nhất từng được biết đến có tuổi vào thời Babylon cổ vào thế kỷ 9 TCN.[8] Bản đồ thế giới Babylonia nổi tiếng nhất là Imago Mundi vào 600 TCN.[9] Bản đồ được Eckhard Unger tái lập thể hiện vị trí của BabylonEuphrates, bao bọc xung quanh là các vùng đất có hình tròn gồm Assyria, Urartu[10] và một vài thành phố, các thành phố và vùng đất bên ngoài lại được bao bọc bởi một con sông (Oceanus), có 7 hòn đảo xung quanh nó tạo thành một hình sao 7 đỉnh. Các văn bản kèm theo đề cập đến 7 khu vực bên ngoài đại dương bao la. Trong các miêu tả thì có 5 trong số đó vẫn còn tồn tại.[11] Ngược lại với Imago Mundi, một bản đồ thế giới Babylon trước đó có tuổi vào thể kỷ 9 TCNd mô tả Babylon nằm về phía bắc từ trung tâm thế giới, mặc dù nó không xác định rõ ràng cái gì là trung tâm.[8]

Theo cách tiếp cận, địa lý được chia thành hai nhánh chính: địa lý chung và địa lý khu vực. Địa lý nói chung là phân tích và nghiên cứu vật lý và địa lý nhân văn, trong khi các khu vực địa lý là súc tích và giải quyết các hệ thống lãnh thổ cụ thể. Tuy nhiên, sự kết nối giữa hai ngành có truyền thống là một vấn đề của cuộc tranh luận trong địa lý.

Địa lý khu vực[sửa | sửa mã nguồn]

Địa lý khu vực là nghiên cứu về các khu vực trên thế giới. Chú ý đến đặc điểm độc đáo của một vùng cụ thể như các yếu tố tự nhiên, yếu tố con người, và khu vực bao gồm các kỹ thuật phân định không gian vào khu vực.

Địa lý trong khu vực cũng là một phương pháp nhất định để nghiên cứu địa lý, địa lý so sánh với số lượng hoặc vị trí địa lý quan trọng. Cách tiếp cận này chiếm ưu thế trong nửa sau của thế kỷ 19 và nửa đầu thế kỷ 20, một thời gian khi mô hình địa lý sau đó khu vực là trung tâm trong các ngành khoa học địa lý. Sau đó bị chỉ trích vì tính miêu tả của nó và thiếu cơ sở lý thuyết. Chỉ trích mạnh mẽ trong những năm 1950 và cuộc cách mạng về số lượng. Các nhà chỉ trích chính là G. H. T. Kimble[12] and Fred K. Schaefer.[13]

Địa lý tự nhiên[sửa | sửa mã nguồn]

Địa lý tự nhiên là một phân ngành của địa lý chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu hệ thống hóa các mô hình và quá trình diễn ra trong thủy quyển, sinh quyển, khí quyểnthạch quyển. Nó có ý định giúp người ta hiểu sự sắp xếp tự nhiên của Trái Đất, khí hậu và các kiểu mẫu hệ thực vậtđộng vật của nó. Nhiều lĩnh vực của địa lý tự nhiên sử dụng các kiến thức của địa chất học, cụ thể là trong nghiên cứu về phong hóaxói mòn. Địa chất học các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời, xem bài Đặc trưng địa chất của hệ Mặt Trời.

Địa lý tự nhiên trong vai trò của một ngành khoa học thông thường tương phản và bổ sung cho ngành khoa học chị em của nó là Địa lý nhân văn.

Línea de Wallace.jpg Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG 90 mile beach.jpg Gavin Plant.JPG
Địa lý sinh vật học Khí hậu học & Khí tượng học Địa lý học duyên hải Quản lý môi trường
Meridian convergence and spehrical excess.png Delicate Arch LaSalle.jpg Receding glacier-en.svg Meander-en.svg
Khảo sát xây dựng Địa mạo học Băng học Thủy văn học & Thủy đạc học
Khajuraho-landscape.jpg World11.jpg Soil profile.jpg Pangea animation 03.gif
Sinh thái học cảnh quan Hải dương học Thổ nhưỡng học Cổ địa lý học
Milankovitch Variations sv.png
Kỷ Đệ tứ

Địa lý nhân văn[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Địa lý nhân văn

Địa lý nhân văn là một trong 2 phân ngành của địa lý. Địa lý nhân văn là một nhánh của khoa học xã hội nghiên cứu về thế giới, con người, cộng đồng và văn hóa[14] có sự nhấn mạnh mối liên hệ của không gian và vị trí địa lý. Địa lý nhân văn khác với địa lý tự nhiên chủ yếu tập trung nhiều vào nghiên cứu các hoạt động của con người và dễ tiếp thu các phương pháp nghiên cứu định lượng hơn.

Qichwa conchucos 01.jpg Pepsi in India.jpg Christaller model 1.jpg Star of life.svg
Địa văn hóa Địa lý phát triển Địa lý kinh tế Địa lý sức khỏe
British Empire 1897.jpg UN General Assembly.jpg Pyramide Comores.PNG ReligionSymbol.svg
Địa sử học Địa chính trị Địa lý dân cư & Nhân khẩu học Địa lý tôn giáo
US-hoosier-family.jpg RERParisVision2025.png Niagara Falls 4 db.jpg New-York-Jan2005.jpg
Địa lý xã hội Địa lý vận tải Địa lý du lịch Địa lý đô thị

Một số nhà địa lý học nổi bật[sửa | sửa mã nguồn]

The Geographer của Johannes Vermeer

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Online Etymology Dictionary”. Etymonline.com. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2009. 
  2. ^ “Geography”. The American Heritage Dictionary/ of the English Language, Fourth Edition. Houghton Mifflin Company. Truy cập ngày 9 tháng 10 năm 2006. 
  3. ^ Eratosthenes' Geography. Princeton University Press. 2010. ISBN 9780691142678. 
  4. ^ Pattison, W.D. (1990). “The Four Traditions of Geography” (PDF). Journal of Geography 89 (5): 202–6. doi:10.1080/00221349008979196. ISSN 0022-1341.  Reprint of a 1964 article.
  5. ^ http://web.clas.ufl.edu/users/morgans/lecture_2.prn.pdf
  6. ^ “1(b). Elements of Geography”. Physicalgeography.net. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2009. 
  7. ^ Bonnett, Alastair What is Geography? London, Sage, 2008
  8. ^ a ă Kurt A. Raaflaub & Richard J. A. Talbert (2009). Geography and Ethnography: Perceptions of the World in Pre-Modern Societies. John Wiley & Sons. tr. 147. ISBN 1405191465.  Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ: tên “Kurt_A._Raaflaub_.26_Richard_J._A._Talbert_2009_147” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
  9. ^ Siebold, Jim Slide 103 via henry-davis.com - accessed 2008-02-04
  10. ^ “JSTOR: An Error Occurred Setting Your User Cookie”. Truy cập 25 tháng 9 năm 2015. 
  11. ^ Finel, Irving (1995). A join to the map of the world: A notable discover. tr. 26–27. 
  12. ^ Kimble, G.H.T. (1951): The Inadequacy of the Regional Concept, London Essays in Geography, edd. L.D. Stamp and S.W. Wooldridge, các trang 492-512.
  13. ^ Schaefer, F.K. (1953): Exceptionalism in Geography: A Methodological Examination, Annals of the Association of American Geographers, vol. 43, các trang 226-245.
  14. ^ Johnston, Ron (2000). “Human Geography”. Trong Johnston, Ron; Gregory, Derek; Pratt, Geraldine và đồng nghiệp. The Dictionary of Human Geography. Oxford: Blackwell. tr. 353–360. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]